Kayıp Harita · 5. Sınıf

Browser lacks capabilities required to play.

Upgrade or switch to another browser.

Loading…

<<set $oyuncu to { ad: "", mod: "temel" }>> <<set $ayarlar to { buyukYazi: false }>> <<set $ilerleme to {}>> <<set $ustalik to {}>> <<set $alistirma to {}>> <<set $rozetler to {}>> <<set $odaKonu to "">> <<set $beceri to { tahmin: { yapildi: 0, isabetli: 0 }, kontrol: 0, onerme: 0 }>> <<set $defter to []>> <<set $envanter to []>> <<set $varsayim to {}>> <<set $tahmin to {}>> <<set $strateji to {}>> <<set $sayac to {}>> <<set $sonuc to {}>> <<set $m1 to {}>> <<set $m2 to {}>> <<set $m3 to {}>> <<set $m4 to {}>> <<set $m5 to {}>> <<set $m6 to {}>> <<set $m7 to {}>> <<set $s6m1 to {}>> <<set $s6m2 to {}>> <<set $s6m3 to {}>> <<set $s6m4 to {}>> <<set $s6m5 to {}>> <<set $s6m6 to {}>> <<set $s6m7 to {}>> <<set $s7m1 to {}>> <<set $s7m2 to {}>> <<set $s7m3 to {}>> <<set $s7m4 to {}>> <<set $s7m5 to {}>> <<set $s7m6 to {}>> <<set $s7m7 to {}>> <<set $s7m8 to {}>> <<set $s7m9 to {}>> <<set $s8m1 to {}>> <<set $s8m2 to {}>> <<set $s8m3 to {}>> <<set $s8m4 to {}>> <<set $s8m5 to {}>> <<set $s8m6 to {}>> <<set $s8m7 to {}>> <<set $donus to "Harita">>

<<if not tags().includes("menusuz")>><<ustCubuk>><</if>>

<<sahne "assets/kapak/kapak.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <div class="baslik-ekrani"> <h1 class="oyun-adi">Kayıp Harita</h1> <p class="alt-baslik"><<= setup.sinif ? setup.sinif + '. sınıf' : '5.–8. sınıf'>> matematik macerası</p> <<baslangicDugmeleri>> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "ela" "saskin">>Şuna bak! Bu eski kitabın arasından bir harita çıktı.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Harita mı? Kenarları parlıyor sanki... Dokunsam mı?<</konus>> <<konus "ela" "endiseli">>Deniz, dur! Önce bir bakalım...<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Merhaba çocuklar! Çok uzun zamandır uyuyordum. Ben Pusula, Kayıp Harita'nın bekçisiyim.<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Konuşan bir baykuş! Hem de pirinçten!<</konus>> <<konus "pusula" "endiseli">>Haritanın parçaları dağıldı. Bazı yerlerde de yanlış bilgiler yayıldı. Onları ancak dikkatle ölçerek ve düşünerek, yani matematikle düzeltebiliriz.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Matematikle mi? Nasıl yani?<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Göreceksiniz. Ama önce yeni kaşifimizle tanışayım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Devam ▸" "Tanisma">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Adın ne? Bir de nasıl oynamak istediğini seç. İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.<</konus>> <div class="panel tanisma"> <label class="ad-alani"><span>Adın</span><<textbox "$oyuncu.ad" "">></label> <h2>Oyun biçimi</h2> <<modSecimi>> <p class="not">İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.</p> <div class="devam"><<button "Maceraya başla ▸">><<if $oyuncu.ad.trim() === "">><<set $oyuncu.ad to "Kaşif">><</if>><<goto "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-harita.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<if Object.keys($ilerleme).length === 0>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Kayıp Harita, $oyuncu.ad! Her bölge bir macera. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, _ilk.dunya bölgesinde! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık bölgeden de başlayabilirsin.<</konus>> <</if>> <<maceraHaritasi>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel kazanim-paneli"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "yildiz">>Başarılarım</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <<kazanimOdasi>> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<alistirmaOdasi>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Pusula'nın Defteri</h2> <<if $defter.length === 0>> <p>Defter henüz boş. Maceralarda keşfettiğin kurallar buraya yazılacak.</p> <<else>> <p>Keşfettiğin kurallar:</p> <ol class="defter-listesi"><<for _o range $defter>><li>_o.metin <code>_o.kod</code></li><</for>></ol> <</if>> <div class="devam"><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel ayarlar"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "ayarlar">>Ayarlar</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <section class="ayar-kutu"> <div class="ayar-baslik"><h2>Oyun biçimi</h2><span>Yeni görevlerden itibaren geçerli olur.</span></div> <<modSecimi>> </section> <div class="ayar-ikili"> <section class="ayar-kutu"><h2>Ses</h2><<sesAyarlari>></section> <section class="ayar-kutu"><h2>Yazı boyutu</h2><<yaziBoyutu>></section> </div> <<ayarBaglantilari>> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="veli-ust"> <div class="ekran-ust"><h1>Veli paneli</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Ayarlara dön" "Ayarlar">><</button>></span></div> <p class="veli-giris">Bu ekran, çocuğunuzun TYMM Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'ndaki öğrenme çıktılarında nasıl ilerlediğini gösterir. Veriler yalnız bu cihazda tutulur.</p> </div> <<veliPaneli>>

<<sahne "assets/bg/ortak-harita.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set $ilerleme["S5-M1"] to $ilerleme["S5-M1"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m1hazirlik to 0>> <<set $m1 to $m1 || {}>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Haritada yeni bir bölge parlıyor: Mimar Sinan'ın Çırakları! Ama oraya gitmeden önce size bir şey göstereceğim.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Bayramda Tekirdağ'dan Hatay'a, anneanneme uçakla gideceğiz!<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Teyzem de Muğla'dan Ağrı'ya uçacak. Uçaktaki ekranda şehirler minik noktalarla görünüyordu.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Haritalarda her şehir merkezi bir noktayla gösterilir. İki şehir arasındaki dümdüz uçuş yolunu da çizgeçle, yani üzerinde sayı olmayan cetvelle çizebiliriz.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Haydi, iki uçuşun rotasını çiz! Kalkış şehrinden varış şehrine sürükle.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-kopru", harita: true, araclar: ["parca"], noktalar: setup.TURKIYE.sehirler, etiketler: ["Tekirdağ", "Hatay", "Muğla", "Ağrı", "Konya", "Ankara", "İzmir", "Kayseri"], gorevler: [ { tur: "parca", a: "Tekirdağ", b: "Hatay", yonerge: "Deniz'in uçuşu: Tekirdağ'dan Hatay'a rotayı çiz.", tamam: "İşte Deniz'in rotası! İki ucu olan dümdüz bir çizgi." }, { tur: "parca", a: "Muğla", b: "Ağrı", yonerge: "Ela'nın teyzesinin uçuşu: Muğla'dan Ağrı'ya rotayı çiz.", tamam: "İki rota bir yerde kesişti! Parlayan halkaya bak." } ], sonra: "M1_Kopru_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/ortak-harita.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "İki uçak da hangi şehrin üzerinden geçiyor?", secenekler: [ { metin: "Konya", dogru: true, geri: "Evet! İki rota Konya'nın üzerinde kesişiyor. Haritadaki şehirler nokta, rotalar da iki noktayı birleştiren düz çizgiler." }, { metin: "Ankara", geri: "Ankara'nın noktasına bak: rotalardan ikisi de oradan geçmiyor. Parlayan halkayı ara." }, { metin: "İzmir", geri: "İzmir batıda kaldı; rotalar oradan geçmiyor. Parlayan halkaya bak." }, { metin: "Kayseri", geri: "Muğla–Ağrı rotası Kayseri'ye yakın geçiyor ama Tekirdağ–Hatay rotası oradan geçmiyor." } ], sonra: "M1_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita parçası bizi 1550'lerin İstanbul'una götürüyor. Tutunun!<</konus>> <<konus "davud" "notr">>Hoş geldiniz! Ben Davud, Koca Sinan Ağa'nın kalfasıyım. Siz yeni çıraklar olmalısınız.<</konus>> <<konus "davud" "endiseli">>Dün gece biri atölyeye girip mahallenin yeni çeşmesinin planlarını darmadağın etmiş. Sayfalar karışmış, çizgiler silinmiş.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben yalnız biraz düzen verdim. Zaten bu çizgilerin hepsi aynı şey!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Hepsi aynı şey mi? Hiç sanmıyorum...<</konus>> <<konus "davud" "notr">>Koca Sinan şantiyeden dönmeden planları yeniden çizmeliyiz. Önce elinizin bu işlere ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M1_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Davud Kalfa kaleminin boyunu ölçüyor. Kalem cetvelin 2 çizgisinden başlıyor, 9 çizgisinde bitiyor. Kalem kaç santimetre?" + setup.sekil.cetvel(2, 9), secenekler: [ { metin: "9 cm", geri: "Kalemin bittiği yeri okudun. Ama kalem 0'dan başlamıyor, 2'den başlıyor." }, { metin: "7 cm", dogru: true, geri: "Doğru! 9 − 2 = 7 cm. Ölçmeye 0'dan başlamazsak iki çizgi arasındaki farkı alırız." }, { metin: "11 cm", geri: "İki sayıyı topladın. Kalem 2'den 9'a kadar uzanıyor; aradaki uzaklığı düşün." }, { metin: "2 cm", geri: "2, kalemin başladığı çizgi. Kalemin boyu 2'den 9'a kadar olan uzaklık." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Plandaki bu kemer açısını ölçmeden, dik açıyla karşılaştırarak sınıflandır." + setup.sekil.aci(125, 15), secenekler: [ { metin: "Dar açı", geri: "Dar açı dik açıdan küçüktür. Bu açının kolları bir kitabın köşesinden daha çok açılmış." }, { metin: "Dik açı", geri: "Dik açı, kitap köşesi gibidir. Bu açı ondan daha çok açılmış." }, { metin: "Geniş açı", dogru: true, geri: "Evet! Dik açıdan büyük olduğu için geniş açı." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Çini ustasının üçgen karosunda çentikli kenarların uzunlukları eşit. Bu üçgen kenarlarına göre hangi türde?" + setup.sekil.ucgen("ikizkenar"), secenekler: [ { metin: "Eşkenar üçgen", geri: "Eşkenar üçgende üç kenar da eşittir. Burada yalnız iki kenar çentikli." }, { metin: "İkizkenar üçgen", dogru: true, geri: "Doğru! İki kenarı eşit olan üçgen ikizkenar üçgendir." }, { metin: "Çeşitkenar üçgen", geri: "Çeşitkenar üçgenin hiçbir kenarı eşit değildir. Çentiklere bak." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m1hazirlik >= 2>><<goto "M1_Hatirlatma">><<else>><<goto "M1_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Cetvelle ölçerken ya 0'dan başlarız ya da başladığımız çizgiyi, bittiği çizgiden çıkarırız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Açıları dik açıyla karşılaştırırız: dik açıdan küçükse dar, dik açıya eşitse dik, büyükse geniş açı.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Üçgenler kenarlarına göre üçe ayrılır: üç kenarı eşitse eşkenar, iki kenarı eşitse ikizkenar, hiçbiri eşit değilse çeşitkenar.<</konus>> <<konus "davud" "mutlu">>Güzel! Hadi çizim masasına geçelim.<</konus>> <div class="devam"><<button "Çizim masasına ▸" "M1_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>İlk sayfa çeşmenin ön yüzü. Sayfada yalnız noktalar kalmış; çizgilerin hepsi silinmiş.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Masada üç araç var: çizgeç, pergel ve gönye. Her çizim için uygun aracı sen seçeceksin.<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Çizgeç mi? Üstünde sayı olmayan cetvel mi bu?<</konus>> <<konus "davud" "mutlu">>Aynen öyle! Düz çizgi çizmek için ölçüye gerek yok. Çizgecin üç kullanımı var: doğru parçası, ışın ve doğru.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1a", cikti: "MAT.5.3.1", noktalar: { A: [1, 8], B: [6, 8], C: [8, 5], D: [1, 2], E: [7, 2], K: [10, 8], L: [15, 6], M: [12, 3] }, gorevler: [ { tur: "parca", a: "A", b: "B", yonerge: "Çeşmenin taban taşı: A ile B arasında, aynı hizadaki bütün noktalardan oluşan çizgiyi çiz.", tamam: "İki ucu olan bu çizgiye doğru parçası denir. Adı [AB], uzunluğu |AB| diye yazılır.", ipucu: "Çizgeçteki “Doğru parçası”nı seç, A'dan B'ye sürükle." }, { tur: "isin", a: "B", b: "C", yonerge: "Su borusu: B'den başlıyor, C'den geçip o yönde uzayıp gidiyor. Çiz.", tamam: "Bir başlangıç noktası olan, öbür yönde sonsuza uzanan bu çizgiye ışın denir: [BC ışını.", ipucu: "“Işın”ı seç; B'den başlayıp C'ye doğru sürükle." }, { tur: "dogru", a: "D", b: "E", ad: "d", yonerge: "Temel çizgisi: D ve E'den geçiyor, iki yana da sonsuza uzanıyor. Çiz.", tamam: "İki yönde de sonsuza uzanan bu çizgi bir doğru. Doğruları küçük harfle adlandırırız: d doğrusu.", ipucu: "“Doğru”yu seç; D'den E'ye sürükle." }, { tur: "aci", tepe: "K", a: "L", b: "M", yonerge: "Kemer: K noktasından L'ye ve M'ye birer ışın çiz.", tamam: "Aynı noktadan çıkan iki ışın bir açı oluşturur. Tepesi K, kolları [KL ve [KM ışınları: LKM açısı.", ipucu: "İki ışın da K'den başlamalı." } ], sonra: "M1_S1a_Semboller" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Koca Sinan planın kenarına kısa notlar düşer. Senin çizdiklerini de sembollerle yazalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "“B'den başlayıp C'den geçen ışın” planın kenarına nasıl yazılır?", secenekler: [ { metin: "[BC]", geri: "[BC] iki ucu olan doğru parçasıdır: B ile C arasında biter." }, { metin: "[BC", dogru: true, geri: "Doğru! Köşeli ayraç ışının başladığı noktayı gösterir, öbür yan açıktır. Özetle: [AB] doğru parçası, [AB ışın, <span class=\"dogru-simge\">AB</span> doğru, |AB| uzunluk." }, { metin: "<span class=\"dogru-simge\">BC</span>", geri: "Üstünde çift ok olan gösterim doğrudur; iki yöne de uzanır. Işının bir başlangıcı var." }, { metin: "|BC|", geri: "|BC| bir uzunluktur, yani B ile C arasındaki uzaklığın ölçüsü." } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_S1b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>İkinci sayfa çeşmenin havuzu. Havuzun kenarındaki her nokta, ortadaki fıskiyeden aynı uzaklıkta olmalı.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce cetvelle ölçer gibi yapalım: fıskiyeye, yani M noktasına 3 cm uzaklıkta noktalar koy. Kırmızı cetvel uzaklığı gösterecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1b", cikti: "MAT.5.3.1", izgara: false, noktalar: { M: [8, 5] }, gorevler: [ { tur: "esitUzaklik", merkez: "M", r: 3, adet: setup.moda({ destek: 4, temel: 5, usta: 6 }), arac: "nokta", aracSec: true, yonerge: "Nokta aracıyla, M'ye tam 3 cm uzaklıkta noktalar koy. Farklı yönlere dağıt.", tamam: "Noktalar hazır. Bunları birleştirsek nasıl bir şekil çıkar?" }, { tur: "cember", m: "M", r: 3, yonerge: "M'ye 3 cm uzaklıktaki bütün noktaları tek hamlede çizecek aracı seç ve çiz.", tamam: "Bir noktaya eşit uzaklıktaki bütün noktaların oluşturduğu şekle çember denir. Pergel bu işi tek hamlede yapıyor!", ipucu: "Pergeli seç. Sivri ucunu M'ye koy, koyduğun noktalardan birine kadar sürükle." } ], sonra: "M1_S1b_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "M çemberin merkezi. Merkezden çemberin üzerindeki bir noktaya uzanan 3 cm'lik doğru parçasına ne denir?", secenekler: [ { metin: "Yarıçap", dogru: true, geri: "Evet! Merkezden çembere uzanan parça yarıçaptır (r). Merkezden geçip çemberin iki yanına uzanan parça ise çaptır; yarıçapın iki katıdır. Çemberin içini de katarsak daire olur: havuzun suyu bir dairedir." }, { metin: "Çap", geri: "Çap merkezden geçer ve çemberin iki yanına uzanır. Bizimki merkezde başlıyor." }, { metin: "Daire", geri: "Daire, çemberle birlikte içindeki bütün bölgedir. Burada bir doğru parçasından söz ediyoruz." } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_S1c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Son sayfa su yolu. Çeşmeden (P) ana yola (d doğrusu) bir boru döşeyeceğiz. Boru en kısa yoldan gitmeli; mermer pahalı!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Hangi yolun en kısa olduğunu nasıl anlarız?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce birkaç yol deneyelim. Çizdiğin yolların uzunlukları üstlerinde yazacak.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1c", cikti: "MAT.5.3.1", noktalar: { P: [7, 2], R: [1, 8], S: [15, 8] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "enKisa", nokta: "P", dogru: "d", adet: 3, yonerge: "P'den d doğrusuna birbirinden farklı üç boru yolu çiz (doğru parçası).", tamam: "Üç yol hazır. Uzunluklarına bak: hangisi en kısa?" }, { tur: "dikme", nokta: "P", dogru: "d", uzunluk: true, yonerge: "En kısa yol, d doğrusuyla dik açı yapan yoldur. Dik çizgiyi hangi araç çizer? O araçla P'den d'ye in.", tamam: "İşte en kısa yol! Bir noktadan doğruya dik inen bu doğru parçasına dikme denir. Dikme d'ye diktir; ⊥ ile gösterilir.", ipucu: "Gönyeyi seç. Önce d doğrusuna, sonra P noktasına dokun." } ], sonra: "M1_S1c_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Çizdiğin bütün yolları düşün. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir noktadan doğruya çizilen en kısa yol dikmedir.", dogru: true, geri: "Evet! Bütün bu çizimleri yaptığımız düz yüzeye de düzlem diyoruz." }, { metin: "Noktadan doğruya çizilen bütün yollar eşit uzunluktadır.", geri: "Yolların üstündeki uzunluklara bak: hepsi farklıydı." }, { metin: "En kısa yol, en eğik olan yoldur.", geri: "Eğik yollar hep daha uzun çıktı. En kısası hangisiydi?" } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_P1a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Çizdiniz de ne oldu? Ben size söyleyeyim: iki noktadan istediğin kadar doğru geçer. Yüz tane, bin tane!<</konus>> <<konus "deniz" "dusunceli">>Olabilir mi? Kâğıtta yer çok...<</konus>> <<konus "davud" "notr">>Koca Sinan hep şöyle der: “Söz değil, çizim konuşur.” Önce sen karar ver, $oyuncu.ad: Kuzgun haklı mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un iddiası: “İki noktadan istediğin kadar doğru geçer.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-dogru", secenekler: [ { metin: "Kuzgun haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Kuzgun haksız.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M1_S2a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>A ve B'den geçen doğrular çiz. Her denemede farklı bir doğru elde edebiliyor musun, bak.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2a", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "dogru"], noktalar: { A: [4, 6], B: [11, 4] }, gorevler: [ { tur: "ikiNoktaDogru", a: "A", b: "B", deneme: 3, arac: "dogru", aracSec: true, yonerge: "A ve B noktalarının ikisinden de geçen doğrular çiz. Üç kez dene.", tamam: "Kaç kez denersen dene, A ve B'den geçen doğrular hep üst üste düşüyor." } ], sonra: "M1_S2a_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Denemene göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "İki noktadan yalnız bir doğru geçer.", dogru: true, geri: "Evet! Kuzgun'un iddiasını denemeyle çürüttük. Bunu deftere yazıyorum." }, { metin: "İki noktadan istediğin kadar doğru geçer.", geri: "Her yeni doğru öncekinin tam üstüne düştü. Gerçekten farklı bir doğru çizebildin mi?" }, { metin: "İki noktadan hiç doğru geçmez.", geri: "Bir doğru çizebildin, değil mi? Soru, kaç tane çizebildiğin." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "iki-nokta-tek-dogru", metin: "İki noktadan yalnız bir doğru geçer." }, sonra: "M1_S2a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-dogru"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta Kuzgun'a katılmıştın. Sonra denedin ve fikrini değiştirdin. Matematikçiler de böyle çalışır!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-kuzgun-dogru"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı. Üstelik artık bir kanıtın da var: çizimlerin!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Emin olmadığında denemek en iyisi. Gördüğün gibi işe yaradı!<</konus>> <</if>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak... Peki ya çember? Merkezden çembere olan uzaklık her yerde başka başkadır, bundan eminim!<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Bunu da ölçelim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Ölçelim ▸" "M1_S2b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s2b", cikti: "MAT.5.3.2", noktalar: { M: [8, 5] }, ogeler: [ { tur: "cember", m: "M", r: 4 } ], gorevler: [ { tur: "merkezUzaklik", m: "M", adet: 3, yonerge: "M merkezinden çemberin üzerindeki üç farklı noktaya doğru parçaları çiz. Uzunluklarını karşılaştır.", tamam: "Üçü de 4 cm! Merkezden çemberin her noktasına uzaklık aynı: yarıçap." }, { tur: "ayniAciklik", yonerge: "Pergelle “Açıklık al”: iki ucunu M'ye ve çemberin üzerindeki bir noktaya yerleştir. Sonra “Aynı açıklıkla çiz” ile başka bir yere çember çiz.", tamam: "İki çemberin yarıçapları eşit! Pergelin açıklığını değiştirmedikçe yarıçapı eşit çemberler çizeriz.", ipucu: "Pergel → Açıklık al → M'den çemberin üstündeki noktaya sürükle. Sonra boş bir yere dokun." } ], sonra: "M1_S2b_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Ölçümlerine göre Kuzgun'a ne cevap verirsin?", secenekler: [ { metin: "Çemberin merkezinden çember üzerindeki noktalara çizilen doğru parçalarının uzunlukları eşittir.", dogru: true, geri: "Evet! Kuzgun'un ikinci iddiası da çürüdü. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Merkezden çembere uzaklık her noktada farklıdır.", geri: "Çizdiğin üç parçanın uzunluklarına bak: hepsi 4 cm." }, { metin: "Yalnız çaplar eşit uzunluktadır.", geri: "Çizdiğin parçalar çap değildi, yarıçaptı. Onlar da eşit çıktı." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "yaricaplar-esit", metin: "Çemberin merkezinden çember üzerindeki noktalara çizilen doğru parçalarının uzunlukları eşittir." }, sonra: "M1_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Tamam, tamam. Ama dikmeye ne diyeceksiniz? Bir noktadan bir doğruya istediğin kadar dikme çizilir!<</konus>> <<konus "davud" "dusunceli">>Gönyeyi getir, bakalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2c", cikti: "MAT.5.3.2", uzunluk: true, noktalar: { P: [8, 2], Q: [3, 5], T: [13, 5], R: [1, 8], S: [15, 8] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "tekDikme", nokta: "P", dogru: "d", deneme: 2, uzunluk: true, arac: "gonye", aracSec: true, yonerge: "Gönyeyle P'den d doğrusuna dikme çiz. Sonra P'den d'ye başka bir dikme daha çizmeyi dene.", tamam: "Gönye her seferinde aynı yere oturdu: P'den d'ye yalnız bir dikme var." }, { tur: "farkliDikme", dogru: "d", noktalar: ["Q", "T"], uzunluk: true, yonerge: "Şimdi Q ve T noktalarından da d'ye dikme çiz. Uzunluklarını karşılaştır.", tamam: "P'den inen dikme 6 cm, Q ve T'den inenler 3'er cm. Farklı noktalardan inen dikmeler eşit de olabilir, farklı da." } ], sonra: "M1_S2c_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Gönyeyle yaptığın denemelere göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir dikme çizilebilir.", dogru: true, geri: "Evet! Kuzgun'un üçüncü iddiası da çürüdü. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir noktadan bir doğruya istediğin kadar dikme çizilir.", geri: "İkinci dikmeyi çizmeye çalıştığında gönye nereye oturdu?" }, { metin: "Bütün dikmelerin uzunlukları eşittir.", geri: "P'den inen dikme 6 cm, Q'dan inen 3 cm'ydi." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "tek-dikme", metin: "Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir dikme çizilebilir." }, sonra: "M1_S2d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "gururlu">>Şimdi ustaların sırrını öğreneceksin: ölçü çubuğu olmadan eşit parçalar kesmek!<</konus>> <<konus "davud" "notr">>Revakın sütunları, O'dan başlayan ışın boyunca [AB] aralıklarla dizilecek. Pergelin açıklığını [AB] kadar al, sonra ışının üzerine aktar.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2d", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "pergel"], noktalar: { O: [1, 6], X: [15, 6], A: [2, 2], B: [5, 2] }, ogeler: [ { tur: "isin", a: "O", b: "X" }, { tur: "parca", a: "A", b: "B" } ], gorevler: [ { tur: "esParca", isin: ["O", "X"], aciklik: ["A", "B"], adet: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 4 }), yonerge: "Pergel → “Açıklık al” ile A'dan B'ye sürükle. Sonra pergeli O'ya koy, ışını kestiği yeri Nokta aracıyla işaretle. Aynı açıklıkla devam et.", tamam: "Işının üzerinde yan yana eş parçalar kestin; hiç ölçmeden!", ipucu: "Her adımda: Pergel → “Aynı açıklıkla çiz” → son işaretlediğin noktaya dokun → Nokta aracıyla ışını kestiği yeri işaretle." } ], sonra: "M1_S2d2" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Aynı sır açılarda da işe yarar: açının iki kolundan eşit uzunlukta parçalar kesebilirsin.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2d2", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "pergel"], noktalar: { K: [3, 8], L: [15, 8], M: [11, 1] }, ogeler: [ { tur: "isin", a: "K", b: "L" }, { tur: "isin", a: "K", b: "M" } ], gorevler: [ { tur: "aciKol", tepe: "K", kollar: ["L", "M"], yonerge: "Pergelin sivri ucunu açının tepesine (K) koy, istediğin açıklıkla bir çember çiz. Çemberin iki kolu kestiği yerleri Nokta aracıyla işaretle.", tamam: "İşaretlediğin iki nokta K'ye eşit uzaklıkta: açının kollarından eşit uzunlukta parçalar kestin." } ], sonra: "M1_S2e" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Son olarak su kanalı. Kanalın iki kenarı her yerde aynı uzaklıkta olmalı, tıpkı tren rayları gibi.<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Tren rayı mı? O ne ki, Davud Kalfa?<</konus>> <<konus "ela" "gururlu">>Bizim zamanımızda var: iki demir yol, hep aynı aralıkla yan yana gider.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2e", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "dogru"], noktalar: { R: [1, 7], S: [15, 7] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "paralel", dogru: "d", uzaklik: 2, adet: 3, ad: "e", arac: "nokta", aracSec: true, yonerge: "Nokta aracıyla d doğrusuna 2 cm uzakta, aynı tarafta üç nokta koy (kırmızı çizgi, gönye gibi dik uzaklığı gösterir). Sonra bu noktalardan geçen doğruyu çiz.", tamam: "Yeni doğrun d'nin her yerine 2 cm uzakta ve onunla hiç kesişmiyor. Böyle doğrulara paralel doğrular denir: d \"\"\"//\"\"\" e.", ipucu: "Noktaları koyduktan sonra “Doğru” aracıyla iki noktanın arasını sürükle." } ], sonra: "M1_S3_Giris" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Revakın kemer sayfası neredeyse bitmiş ama açıların yazıldığı yerler silinmiş. Kemerlerin iki yanı eş açılarla yükselmeli.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Ben karışımla ölçerim! Bir karış, iki karış...<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Ama senin karışınla Davud Kalfa'nınki aynı değil ki.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>İşte bu yüzden herkesin aynı birimi kullanması gerekir. Açıölçere bakalım: yarım dairesi 180 eş parçaya bölünmüş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Açıölçerin yarım dairesi 180 eş parçaya bölünmüş. Bir ışın tam bir tur dönerse, yani tam açı, bu parçalardan kaç tane eder?", secenekler: [ { metin: "90", geri: "90, yarım dairenin yarısı. Tam tur, yarım dairenin kaç katı?" }, { metin: "180", geri: "180, yarım tur. Tam tur bunun iki katıdır." }, { metin: "360", dogru: true, geri: "Evet! Tam açı 360 eş parçadır. Bu parçaların her birine 1 derece denir ve 1° diye yazılır." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Yarım tur dönen ışının oluşturduğu açıya doğru açı denir. Doğru açı ve dik açı kaç derecedir?", secenekler: [ { metin: "Doğru açı 180°, dik açı 90°", dogru: true, geri: "Doğru! Tam açı 360°, doğru açı 180°, dik açı 90°." }, { metin: "Doğru açı 90°, dik açı 45°", geri: "Doğru açı yarım turdur: 360°'nin yarısı." }, { metin: "Doğru açı 360°, dik açı 180°", geri: "360° tam turdur. Doğru açı yarım tur." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Açıölçeri sürükleyip merkezini açının tepesine koy. Sonra turkuaz düğmeyle döndür ve 0 çizgisini bir kolun üzerine getir.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>İkinci kolun ölçeği kestiği sayıyı oku. Dikkat: açıölçerde iki sıra sayı var. 0'dan başlayan sırayı izle!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3b", cikti: "MAT.5.3.3", tolerans: setup.moda({ destek: 2, temel: 2, usta: 1 }), acilar: setup.moda({ destek: [ { olcu: 40, yon: 20, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 130, yon: 15, ad: "Büyük kemer" } ], temel: [ { olcu: 50, yon: 20, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 135, yon: 10, ad: "Büyük kemer" }, { olcu: 65, yon: 30, ad: "Revak kemeri" } ], usta: [ { olcu: 47, yon: 23, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 128, yon: 12, ad: "Büyük kemer" }, { olcu: 71, yon: 34, ad: "Revak kemeri" } ] }), bitisMesaji: "Bütün kemer açıları ölçüldü ve plana yazıldı!", sonra: "M1_S3c" }>> <<aciolcer _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "deniz" "mutlu">>Şu kemeri de ben ölçtüm: tam 130°!<</konus>> <<konus "davud" "saskin">>130 mu? Bu kemer dar görünüyor ama...<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3c", mod: "goster", olcu: 50, yon: 0, isaret: true, yonerge: "Deniz'in ölçtüğü açı. Sarı halka, ikinci kolun ölçeği kestiği yer." }>> <<aciolcer _a>> <<set _s to { soru: "Deniz nerede yanıldı?", secenekler: [ { metin: "Öteki sıradaki sayıyı okudu; açı 50°.", dogru: true, geri: "Evet! Alttaki kol, açıölçerin iç sırasında 0'dan başlıyor; o yüzden iç sıra okunur: 50°. Üstelik açı dik açıdan küçük görünüyor; 130° olamaz." }, { metin: "Doğru ölçmüş; açı 130°.", geri: "Açıya bak: dik açıdan küçük mü, büyük mü? 130° geniş bir açı olurdu." }, { metin: "Açıölçeri yanlış yere koymuş; açı 90°.", geri: "Açıölçerin merkezi tepede, 0 çizgisi de kolun üzerinde; yerleşim doğru. Sorun okumada." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "deniz" "utangac">>Hmm... Doğru sıradan okumadım. Bir dahakine 0'ın hangi sırada olduğuna bakacağım.<</konus>> <<set $m1.esAci to setup.moda({ destek: 60, temel: 65, usta: 72 })>> <<konus "davud" "notr">>Soldaki kemerin açısı $m1.esAci°. Sağdaki kemer ona eş olmalı. Açıölçer yerleştirildi; sen ikinci kolu doğru yere getir.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3d", cikti: "MAT.5.3.3", mod: "ciz", hedef: $m1.esAci, yon: 0, yonerge: "Turkuaz tutamağı sürükleyerek " + $m1.esAci + "°'lik bir açı oluştur, sonra kontrol et.", tamam: "Tam " + $m1.esAci + "°! Ölçüleri eşit açılara eş açılar denir. İki kemer artık eş.", sonra: "M1_P3" }>> <<aciolcer _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Atölyenin çatısı yapılıyor. Kirişler birbirini kesiyor ama plandaki kiriş açıları silinmiş.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kolay: iki kiriş kesişince dört açı oluşur ve dördü de birbirinden farklıdır. Hep böyledir!<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un iddiası: “İki doğru kesişince oluşan dört açının hepsi birbirinden farklıdır.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-aci", secenekler: [ { metin: "Kuzgun haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi ölçerek sınayalım!" }, { metin: "Kuzgun haksız; bazı açılar eş olabilir.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi ölçerek sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, ölçmeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi ölçelim." } ], sonra: "M1_S4a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>d kirişi sabit. e kirişini turkuaz tutamaktan döndür. Açıölçer dört açıyı da ölçüp altta gösterecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s4a", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "kesfet", kayit: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 3 }), dikIste: true, yonerge: "e kirişini döndür ve farklı konumlarda açıları tabloya yaz. Konumlardan biri dik olsun.", sonra: "M1_S4a_Soru1" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloyu düşün. Her konumda hangi açılar birbirine eşit çıktı?" + setup.sekil.kesisen(10, 75), secenekler: [ { metin: "1 ile 3, 2 ile 4", dogru: true, geri: "Evet! Kesişim noktasında karşılıklı duran bu açılara ters açılar denir. Ters açıların ölçüleri eşittir." }, { metin: "1 ile 2, 3 ile 4", geri: "1 ile 2 yan yana duruyor. Tablodaki ölçülerine bak: eşit miydi?" }, { metin: "Hiçbiri eşit değil", geri: "Tablodaki 1. ve 3. sütunlara bak." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "ters-acilar", metin: "İki doğrunun kesişiminde oluşan ters açıların ölçüleri eşittir." }, sonra: "M1_S4a_Soru2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Yan yana duran 1 ve 2 açılarının ölçüleri toplamı her konumda kaç derece?", secenekler: [ { metin: "90°", geri: "Bir satırdaki 1. ve 2. açıları topla. Örneğin 70° + 110° = ?" }, { metin: "180°", dogru: true, geri: "Evet! Ortak bir kolu olan yan yana açılara komşu açılar denir. Bu ikisi birlikte bir doğru açı oluşturur: 180°. Ölçüleri toplamı 180° olan açılara bütünler açılar, 90° olanlara tümler açılar denir." }, { metin: "360°", geri: "360°, dört açının hepsinin toplamı. Yalnız 1 ve 2'yi topla." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "komsu-butunler", metin: "İki doğrunun kesişiminde komşu açıların ölçüleri toplamı 180°dir." }, sonra: "M1_S4a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-aci"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta Kuzgun'a katılmıştın ama ölçümler başka bir şey söyledi ve sen onları dinledin. Harika!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-kuzgun-aci"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı: ters açılar hep eş!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Ölçtük ve gördük: ters açılar hep eş!<</konus>> <</if>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak... Dik konumda dördü de 90° çıktı; hiçbiri farklı değil! Bu tür kesişen doğrulara dik doğrular diyorlarmış.<</konus>> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Peki kirişler hiç kesişmezse? O zaman ne açısı ölçeceksiniz bakalım!<</konus>> <div class="devam"><<button "Deneyelim ▸" "M1_S4b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s4b", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "paralel", yonerge: "e kirişi P çivisinin çevresinde dönüyor. Döndürdükçe d ile kesiştiği nokta nereye gidiyor? Hiç kesişmedikleri konumu bul.", sonra: "M1_S4b_Soru" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "d ve e doğruları hiç kesişmeyince ne oldu?", secenekler: [ { metin: "Aralarında açı oluşmadı; paralel doğrular kesişmez.", dogru: true, geri: "Evet! Paralel doğrular kesişmez, açı oluşturmaz. Dik açıyla kesişenlere dik doğrular, bütün noktaları ortak olanlara çakışık doğrular denir." }, { metin: "Dört dik açı oluştu.", geri: "Dört dik açı, doğrular dik kesiştiğinde oluşur. Burada hiç kesişim yoktu." }, { metin: "Doğrular çakıştı.", geri: "Çakışık doğrular üst üste biner. d ile e arasında hep bir aralık vardı." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "paralel-aci-yok", metin: "Paralel doğrular kesişmez, açı oluşturmaz." }, sonra: "M1_S4c_Yol" }>> <<secim _s>>

<<if $oyuncu.mod === "destek">><<goto "M1_S4d">><<else>><<goto "M1_S4c">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Çatının ortasında üç kiriş aynı noktada kesişiyor. Burada kaç açı var, bakalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s4c", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "uc", kayit: 2, dikIste: true, yonerge: "e ve k kirişlerini döndür. İki konumu tabloya yaz; birinde iki kiriş birbirine dik olsun.", sonra: "M1_S4c_Soru" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Üç doğru aynı noktada kesişince ne oldu?" + setup.sekil.ucDogru(10, 70, 130), secenekler: [ { metin: "6 açı oluştu; karşılıklı açılar yine eş.", dogru: true, geri: "Evet! Üç doğru bir noktada kesişince altı açı oluşur. İki doğru için bulduğumuz kural burada da geçerli: ters açılar eş. Tabloda iki dik ve dört dar açılı bir konum da vardı." }, { metin: "4 açı oluştu.", geri: "Şekildeki numaraları say." }, { metin: "6 açı oluştu ve hepsi farklı.", geri: "Tablodaki 1. ve 4. açılara bak. Karşılıklı duruyorlar." } ], cikti: "MAT.5.3.4", sonra: "M1_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set $m1.kiris to setup.moda({ destek: 60, temel: 65, usta: 58 })>> <<konus "davud" "notr">>Plandaki kiriş açılarından yalnız biri okunabiliyor: m(1) = $m1.kiris°. Ötekileri ölçmeden bulabilir misin?<</konus>> <<set _s to { soru: "m(1) = " + $m1.kiris + "°. Öteki açıların ölçülerini yaz.", sekil: setup.sekil.kesisen(10, 10 + $m1.kiris, { 1: $m1.kiris + "°", 2: "?", 3: "?", 4: "?" }), alanlar: [ { etiket: "m(2)", dogru: 180 - $m1.kiris, birim: "°" }, { etiket: "m(3)", dogru: $m1.kiris, birim: "°" }, { etiket: "m(4)", dogru: 180 - $m1.kiris, birim: "°" } ], cikti: "MAT.5.3.4", ipucu: "Ters açılar eştir. Komşu açıların ölçüleri toplamı 180°dir.", tamam: "Hepsi doğru! Bir açıyı bilince, kurallarımız ötekileri de verdi.", sonra: "M1_S4e" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Son kiriş sorusu: bir dik açı ve bir doğru açı, birer destekle ikiye bölünmüş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Soldaki dik açı, sağdaki doğru açı ikiye bölünmüş. Soru işaretli açıların ölçülerini yaz.", sekil: '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.tumler(35, "35°", "?") + setup.sekil.butunler(70, "70°", "?") + '</div>', alanlar: [ { etiket: "Dik açıdaki ?", dogru: 55, birim: "°" }, { etiket: "Doğru açıdaki ?", dogru: 110, birim: "°" } ], cikti: "MAT.5.3.4", ipucu: "Dik açı 90°, doğru açı 180°.", tamam: "Doğru! Ölçüleri toplamı 90° olan açılar tümler, 180° olan açılar bütünler açılardır. Bunlar yan yana, ortak kollu olduklarında komşu tümler ve komşu bütünler açılar denir.", sonra: "M1_P4" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Çeşmenin yanına küçük bir medrese yapılacak. Avlusunun duvar planı lazım.<</konus>> <<konus "davud" "dusunceli">>Koca Sinan duvarları uzun doğrular gibi düşünür: her duvar bir doğru, köşeler de doğruların kesiştiği yerler.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Yani doğruları sırayla birbirini kesecek biçimde çizersek avlu kapanır mı?<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Deneyelim! Yerdeki tebeşir işaretleri sana yol gösterebilir.<</konus>> <<set _g to [ { tur: "cokgen", adet: 3, tebesir: [[3, 8], [13, 8], [8, 2]], yonerge: "3 doğruyla bir avlu çiz: her doğru bir öncekini kessin, son doğru da ilk doğruyu kessin.", ipucu: "İki tebeşir işaretinden geçen bir doğru çiz. Sonraki doğruyu, bir önceki doğrunun ucundaki işaretten başlat." }, { tur: "cokgen", adet: 4, temizle: true, tebesir: [[3, 2], [13, 2], [14, 8], [2, 8]], yonerge: "Şimdi 4 doğruyla bir avlu çiz." } ]>> <<if $oyuncu.mod !== "destek">><<run _g.push({ tur: "cokgen", adet: 5, temizle: true, tebesir: [[8, 1], [13, 4], [11, 9], [5, 9], [3, 4]], yonerge: "Şimdi 5 doğruyla bir avlu çiz." })>><</if>> <<if $oyuncu.mod === "usta">><<run _g.push({ tur: "cokgen", adet: 6, temizle: true, tebesir: [[5, 1], [11, 1], [14, 5], [11, 9], [5, 9], [2, 5]], yonerge: "Son olarak 6 doğruyla bir avlu çiz." })>><</if>> <<set _a to { id: "m1-s5a", cikti: "MAT.5.3.5", araclar: ["dogru"], gorevler: _g, sonra: "M1_S5a_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "3 doğru üçgen, 4 doğru dörtgen, 5 doğru beşgen oluşturdu. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "En az üç doğru ardışık kesişip kapalı bir şekil oluşturursa çokgen elde edilir; doğru sayısı kadar kenarı vardır.", dogru: true, geri: "Evet! Üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen... Hepsi çokgen. Kenarları doğru parçaları, köşeleri doğruların kesiştiği noktalar." }, { metin: "Kaç doğru çizersek çizelim hep dörtgen oluşur.", geri: "3 doğruyla ne oluşmuştu?" }, { metin: "n doğru, n + 1 kenarlı bir çokgen oluşturur.", geri: "3 doğruyla oluşan üçgenin kaç kenarı vardı?" } ], cikti: "MAT.5.3.5", onerme: { id: "cokgen-dogrular", metin: "Bir çokgen, en az üç doğrunun ardışık kesişmesiyle oluşan kapalı bir şekildir; doğru sayısı kadar kenarı vardır." }, sonra: "M1_S5a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Duvarların kapanması şart mı? Ben de üç duvarlı bir avlu çizdim, bence harika!<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un duvar planı bir çokgen mi?" + setup.sekil.acikSekil(), secenekler: [ { metin: "Hayır. k doğrusu d'ye paralel, ilk doğruyu kesmiyor; şekil kapanmıyor.", dogru: true, geri: "Evet! Son doğru ilk doğruyla kesişmezse kapalı bir şekil oluşmaz. Kapalı olmayan şekil çokgen değildir." }, { metin: "Evet, üç doğru var; bir üçgendir.", geri: "Üçgenin üç köşesi olur. Kaç kesişim noktası görüyorsun?" }, { metin: "Evet, doğrular kesiştiği için çokgendir.", geri: "k ile d kesişiyor mu? Çokgen kapalı bir şekil olmalı." } ], cikti: "MAT.5.3.5", sonra: "M1_S5b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Avlunun köşelerinde iki çeşit açı var. Planda ikisini de işaretledim.<</konus>> <<set _s to { soru: "Beşgen avlunun bir köşesinde 1 ve 2 numaralı açılar işaretli. Kesikli çizgi, bir duvarın uzantısı. Hangisi iç açı, hangisi dış açı?" + setup.sekil.icDis(), secenekler: [ { metin: "1 iç açı, 2 dış açı", dogru: true, geri: "Evet! İç açı çokgenin içinde, iki kenar arasındadır. Dış açı, bir kenarın uzantısıyla komşu kenar arasında kalır." }, { metin: "1 dış açı, 2 iç açı", geri: "Hangisi avlunun içinde kalıyor?" }, { metin: "İkisi de iç açı", geri: "2 numaralı açı avlunun dışında, duvarın uzantısıyla oluşuyor." } ], cikti: "MAT.5.3.6", sonra: "M1_S5c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Avlunun zemin karoları geldi. Çini ustası “düzgün” karolar istemişti. Hangileri düzgün çokgen, cetvel ve açıölçerle inceleyelim.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5c", cikti: "MAT.5.3.6", sekiller: setup.moda({ destek: ["kare", "dikdortgen", "duzgunAltigen"], temel: ["kare", "eskenarDortgen", "dikdortgen", "duzgunAltigen"], usta: ["kare", "eskenarDortgen", "dikdortgen", "duzgunAltigen", "duzgunBesgen", "besgen"] }), bitisMesaji: "Bütün karolar incelendi!", sonra: "M1_S5c_Soru" }>> <<cokgenIncele _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloya bakarak düzgün çokgenler için hangisini söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Düzgün çokgenlerin kenar uzunlukları ve iç açılarının ölçüleri eşittir.", dogru: true, geri: "Evet! İkisi birden gerekir. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Kenarları eşit olan her çokgen düzgündür.", geri: "Eşkenar dörtgenin ya da karonun kenarları eşitti; açıları da eşit miydi?" }, { metin: "Açıları eşit olan her çokgen düzgündür.", geri: "Dikdörtgenin açıları eşit; peki kenarları?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "duzgun-cokgen", metin: "Düzgün çokgenlerin kenar uzunlukları ve iç açılarının ölçüleri eşittir." }, sonra: "M1_S5d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Beşgen havuzun tabanına süs çizgileri çekeceğiz. Çizgiler yan yana olmayan köşeleri birleştirecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5d", cikti: "MAT.5.3.6", araclar: ["parca"], noktalar: { A: [8, 1], B: [13, 4], C: [11, 9], D: [5, 9], E: [3, 4] }, ogeler: [ { tur: "parca", a: "A", b: "B" }, { tur: "parca", a: "B", b: "C" }, { tur: "parca", a: "C", b: "D" }, { tur: "parca", a: "D", b: "E" }, { tur: "parca", a: "E", b: "A" } ], gorevler: [ { tur: "kosegen", koseler: ["A", "B", "C", "D", "E"], adet: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 5 }), yonerge: "Beşgenin yan yana olmayan iki köşesini birleştiren doğru parçaları çiz.", tamam: "Çokgenin ardışık olmayan iki köşesini birleştiren bu doğru parçalarına köşegen denir." } ], sonra: "M1_S5e" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "gururlu">>Çeşmenin çatısında üçgen alınlıklar olacak. Koca Sinan üçgenlerin açılarında bir sır olduğunu söyler.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Köşeleri sürükleyerek farklı üçgenler yap. Açıölçer açıları gösterecek; sen her birinde toplamı bul ve üçgenin türünü seç.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5e", cikti: "MAT.5.3.6", mod: "toplam", kayit: 3, sonra: "M1_S5e_Soru" }>> <<ucgenLab _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Dar, dik ve geniş açılı üçgenlerin hepsinde ne buldun?", secenekler: [ { metin: "Üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°dir.", dogru: true, geri: "Evet! Koca Sinan'ın sırrı bu: hangi üçgen olursa olsun, üç iç açısının toplamı 180°. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Büyük üçgenlerin iç açıları toplamı daha büyüktür.", geri: "Köşeleri çekip üçgeni büyüttüğünde toplam değişti mi?" }, { metin: "Dik üçgende iç açıların toplamı 90°'dir.", geri: "Dik üçgenin tablodaki satırına bak: üç açıyı topla." } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "ucgen-180", metin: "Üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°dir." }, sonra: "M1_S5f_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben iki dik açılı bir üçgen yaparım. Çatıya tıpatıp oturur!<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un iddiası: “Bir üçgenin iki dik açısı olabilir.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-ikidik", secenekler: [ { metin: "Olabilir.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi deneyelim!" }, { metin: "Olamaz.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi deneyelim!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M1_S5f" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s5f", cikti: "MAT.5.3.6", mod: "ikiDik", sonra: "M1_S5f_Soru" }>> <<ucgenLab _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Denemene göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir üçgende en fazla bir dik açı ya da bir geniş açı bulunabilir.", dogru: true, geri: "Evet! İki dik açı zaten 180° eder, üçüncü açıya yer kalmaz. İki geniş açı ise 180°'yi aşar. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir üçgende iki dik açı olabilir.", geri: "B açısı 90° olunca C köşesine ne oldu?" }, { metin: "Bir üçgende üç geniş açı olabilir.", geri: "Üç geniş açının toplamı 180°'den küçük olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "ucgen-tek-dik", metin: "Bir üçgende en fazla bir dik açı ya da bir geniş açı bulunabilir." }, sonra: "M1_S5g" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-ikidik"] === 0>> <<konus "pusula" "mutlu">>Denedin ve gördün: C köşesi kaçtı gitti! Fikrini değiştirmek cesaret ister.<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Kanıtın elinde: kollar paralel olunca buluşamadılar.<</konus>> <</if>> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Tamam, çatıya başka bir üçgen bulurum.<</konus>> <<set _s to { soru: "Çini ustasının eşkenar üçgen karosunun bütün kenarları eşit. Açıları için ne söyleyebiliriz?" + setup.sekil.ucgen("eskenar"), secenekler: [ { metin: "Üç açısı da 60°'dir.", dogru: true, geri: "Evet! 180° üç eşit parçaya bölünür: 60°. İkizkenar üçgende de eşit kenarları gören açılar eştir." }, { metin: "Üç açısı da 90°'dir.", geri: "Üç dik açının toplamı 270° olurdu. Üçgende toplam kaçtı?" }, { metin: "Açıları birbirinden farklı olabilir.", geri: "Kenarları eşit olan bir üçgenin açıları da eşit olur. Toplam 180° ise her biri kaç derece?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", sonra: "M1_P5a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "gururlu">>Planların neredeyse hepsi tamam! Son iş çeşmenin çinileri.<</konus>> <<konus "davud" "notr">>Çini ustası üç türlü üçgen karo istiyor: eşkenar, ikizkenar ve çeşitkenar. Ama bir şartı var: ölçü aleti yok! Yalnız pergel ve çizgeç.<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Cetvel olmadan kenarların eşit olduğunu nasıl bileceğiz?<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu büyük bir görev. Adım adım gidelim. Önce problemi anlayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu görevde ne yapacağız?", secenekler: [ { metin: "Ölçü aleti kullanmadan, yalnız pergel ve çizgeçle üç türde üçgen karo inşa edeceğiz.", dogru: true, geri: "Evet! Kenarları ölçmeden karşılaştırmanın bir yolunu bulmalıyız." }, { metin: "Cetvelle kenarları ölçüp üçgen çizeceğiz.", geri: "Çini ustasının şartını hatırla: ölçü aleti yok." }, { metin: "Karoları göz kararı keseceğiz.", geri: "Göz kararı kesilen karolar birbirine oturmaz. Pergel ve çizgeç var." } ], cikti: "MAT.5.3.7", sonra: "M1_BG_Varsayim" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Karonun bir kenarı [AB] hazır. A'ya ve B'ye birer pergel koyup iki çember çizersek, çemberler C noktasında kesişir. ABC üçgeni oluşur.<</konus>> <<set _s to { soru: "Sence ABC üçgeninin [AC] ve [BC] kenarları neye eşit olur?", varsayim: "m1-bg", secenekler: [ { metin: "[AC], A'daki pergelin açıklığına; [BC], B'dekinin açıklığına eşit olur.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Deneyerek bakalım!" }, { metin: "İki kenar da her zaman [AB]'ye eşit olur.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Deneyerek bakalım!" }, { metin: "Bilmiyorum, deneyip göreceğim.", geri: "Deneyerek bulmak harika bir yol!" } ], sonra: "M1_BG_Strateji" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { id: "m1-bg", soru: "Üç türü de bulmak için nasıl bir yol izlemek istersin?", kartlar: [ { ad: "Açıklıkları karşılaştır", aciklama: "Pergel açıklıklarını [AB] ve birbiriyle karşılaştırarak ayarla.", geri: "Çok iyi! Çemberin her noktası merkezine yarıçap kadar uzaktır; kenarları ölçmeden karşılaştırabiliriz." }, { ad: "Önce eşkenarı yap", aciklama: "Önce en kolay görüneni yap, sonra açıklıkları değiştir.", geri: "Kolaydan zora gitmek iyi bir yol. Her üçgenden sonra neyi değiştirdiğine dikkat et." }, { ad: "Dene ve gör", aciklama: "Pergelleri rastgele aç, oluşan üçgene bak.", geri: "Denemek de bir strateji! Tablo, neyi değiştirince hangi üçgenin çıktığını gösterecek." } ], sonra: "M1_BG_Coz" }>> <<strateji _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Pergelleri turkuaz tutamaklardan sürükleyerek açabilir ya da düğmelerle “[AB] kadar” veya “öteki pergelle aynı” açabilirsin. Uzunluk ölçme; açıklıkları düşün!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-bg", cikti: "MAT.5.3.7", hedefler: setup.moda({ destek: ["eskenar", "ikizkenar"], temel: ["eskenar", "ikizkenar", "cesitkenar"], usta: ["eskenar", "ikizkenar", "cesitkenar"] }), bitisMesaji: "Karoların hepsi hazır; hiçbir kenarı ölçmeden!", sonra: "M1_BG_Onerme1" }>> <<cemberInsa _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloya bak. Eşkenar üçgen için çemberler nasıl olmalı?", secenekler: [ { metin: "İki çemberin yarıçapı da [AB]'ye eşit olmalı.", dogru: true, geri: "Evet! O zaman [AC] = [AB] ve [BC] = [AB] olur; üç kenar eşit. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Çemberler istediğimiz kadar açık olabilir.", geri: "Pergeller farklı açılınca hangi üçgenler çıktı? Tabloya bak." }, { metin: "Yalnız A'daki çemberin yarıçapı [AB]'ye eşit olmalı.", geri: "O zaman yalnız [AC] = [AB] olur. [BC] ne olur?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-eskenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları merkezler arası uzaklığa eşitse eşkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Onerme2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Peki ikizkenar üçgen için?", secenekler: [ { metin: "Yarıçaplar birbirine eşitse ya da biri [AB]'ye eşitse ikizkenar üçgen oluşur.", dogru: true, geri: "Evet! İki kenarın eşit olması yeter. Bunu iki yoldan yapabildik. Deftere yazıyorum." }, { metin: "İkizkenar üçgen pergelle yapılamaz.", geri: "Tabloda ikizkenar üçgen var; nasıl yapmıştın?" }, { metin: "Yarıçapların ikisi de [AB]'den farklı olmalı.", geri: "İkisi de [AB]'den farklı ve birbirinden de farklıysa hangi üçgen çıkar?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-ikizkenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları eşitse ya da biri merkezler arası uzaklığa eşitse ikizkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Onerme3_Yol" }>> <<secim _s>>

<<if $oyuncu.mod === "destek">><<goto "M1_BG_Kontrol">><<else>><<goto "M1_BG_Onerme3">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Çeşitkenar üçgen için çemberler nasıl olmalı?", secenekler: [ { metin: "İki yarıçap ve [AB] birbirinden farklı olmalı.", dogru: true, geri: "Evet! Üç uzunluk da farklıysa üç kenar da farklı olur. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Yarıçaplar birbirine eşit olmalı.", geri: "Yarıçaplar eşitse [AC] = [BC] olur. Bu hangi üçgen?" }, { metin: "Bir yarıçap [AB]'ye eşit olmalı.", geri: "O zaman iki kenar eşit olur. Çeşitkenarda hiçbir kenar eşit değil." } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-cesitkenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları ve merkezler arası uzaklık birbirinden farklıysa çeşitkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Kontrol" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-bg"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta ne demiştin? “[AC], A'daki pergelin açıklığına eşit olur.” Varsayımın tam isabet!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-bg"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Başta kenarların hep [AB]'ye eşit olacağını düşünmüştün. Tablo bunun yalnız eşkenar üçgende böyle olduğunu gösterdi.<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Deneyerek buldun: kenarlar, pergellerin açıklığına eşit oluyor.<</konus>> <</if>> <<set _s to { soru: "Bu yöntem neden hiç ölçmeden işe yarıyor?", secenekler: [ { metin: "Çemberin bütün noktaları merkezine eşit uzaklıkta olduğu için, kenarları pergelin açıklığıyla karşılaştırabiliyoruz.", dogru: true, geri: "Evet! Çemberin bu özelliği sayesinde istediğimiz türde üçgeni ölçmeden kurabiliyoruz. Eşkenar üçgenin özelliklerini incelemek için de hep böyle kusursuz örnekler çizebiliriz." }, { metin: "Pergel kendiliğinden ölçü yapar.", geri: "Pergelin üstünde hiç sayı yok. Onun yerine hangi özellikten yararlandık?" }, { metin: "Şans eseri işe yarıyor.", geri: "Üç türü de istediğimiz zaman yeniden yapabildik. Bu şans olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", sonra: "M1_BG_Cicek" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "mutlu">>Şimdi bak: aynı açıklıkla çemberleri yan yana çizince eşkenar üçgenler bir çiçeğe dönüşüyor. Çini ustaları buna yaşam çiçeği der.<</konus>> <<konus "ela" "saskin">>Çok güzel! Hepsi aynı pergel açıklığıyla mı çizildi?<</konus>> <<konus "davud" "gururlu">>Hepsi! Geometri güzelliğin de ölçüsüdür.<</konus>> <div class="panel odul"> <<yasamCicegi>> </div> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Öklid'in <em>Elemanlar</em>'ı</h3> <p>Yaklaşık 2300 yıl önce yazılan <em>Elemanlar</em> kitabının ilk önermesi, tam senin yaptığın şeydir: bir doğru parçasının iki ucuna pergel koyup iki çember çizmek ve eşkenar üçgen kurmak. Bu kitap yüzyıllar boyunca İslam dünyasında ve Osmanlı medreselerinde de okundu.</p> <div class="devam"><<button "Devam ▸" "M1_P7">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-cesme.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set $ilerleme["S5-M1"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m1")>><<run $envanter.push("harita-s5-m1")>><</if>> <<konus "davud" "gururlu">>Planlar tamam, çeşme de bitti! Koca Sinan Ağa planlara baktı ve “Çıraklar işini biliyor” dedi.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Bir daha karışla ölçmeye kalkmayacağım, söz!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak... Peki peki, çizim konuşuyormuş. Ama haritanın başka köşelerinde yine görüşeceğiz!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Çeşmenin çinileri arasında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "plan-parcasi">><<esya "rozet-mimar">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Mimar Sinan'ın Çırakları haritada yeniden parlıyor. <strong>Mimar Çırağı</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m1-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M1_Yansitma" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-cesme.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Bu macerada en çok hangisi işine yaradı?", varsayim: "m1-strateji", secenekler: [ { metin: "Kuzgun'un iddialarını deneyerek sınamak", geri: "Denemek ve sınamak, matematikçilerin en güçlü aracıdır." }, { metin: "Ölçümleri tabloya yazıp karşılaştırmak", geri: "Tablolar, gözden kaçan kuralları ortaya çıkarır." }, { metin: "Doğru aracı seçmek (çizgeç, pergel, gönye, açıölçer)", geri: "Doğru araç, işin yarısıdır. Koca Sinan da böyle düşünürdü." } ], sonra: "M1_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-cesme.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Atatürk'ün <em>Geometri</em> kitabı</h3> <p>Bu macerada kullandığın açı, üçgen, köşegen, yarıçap gibi terimlerin çoğu, Atatürk'ün 1936–1937 yıllarında yazdığı <em>Geometri</em> kitabıyla Türkçeye yerleşti. Kitap, öğretmenlere geometriyi Türkçe terimlerle anlatmaları için hazırlandı.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "olcu-ipi" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evde kapı, pencere, makas, saat gibi nesnelerde dar, dik ve geniş açılar bul. Sonra bir bardağın ağzını ya da bir pergeli kullanarak aynı büyüklükte çemberler çiz ve kendi yaşam çiçeğini tasarla.</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "mutlu">>Kuzgun'a geçmeden önce elini ısıtalım! Masadaki ilk çizimlerle ilgili birkaç soru çözeceğiz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: yanlışta çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir. Soruların sınırı yok, acele de yok.<</konus>> <<alistirma "s5m1-temel" "M1_P1b">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Şimdi pergel ve gönye sırası: çember, yarıçap, çap ve dikme.<</konus>> <<alistirma "s5m1-cember" "M1_S2_Kuzgun">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-revak.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "notr">>Kemerlerin açıları yerini buldu. Kirişlere geçmeden açıölçerle biraz daha çalış; ustanın eli alıştırmayla oturur.<</konus>> <<alistirma "s5m1-aci-olc" "M1_S4_Kuzgun">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-kirisler.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Kirişlerde öğrendiklerini pekiştirelim: kesişen, paralel ve dik doğrular, ters ve komşu açılar. Kuzgun'un iki nokta iddiasını da unutmadın, değil mi?<</konus>> <<alistirma "s5m1-kesisen" "M1_S5_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Avlunun duvarları tamam! Büyük göreve geçmeden çokgenlerle biraz daha çalışalım mı?<</konus>> <<alistirma "s5m1-cokgen" "M1_P5b">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Sırada üçgenin açıları var. Koca Sinan'ın sırrını hatırla: üç iç açının toplamı her üçgende aynı.<</konus>> <<alistirma "s5m1-ucgen" "M1_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m1-santiye.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp">> <<konus "davud" "gururlu">>Pergelle üçgen kurmayı öğrendin. Planları teslim etmeden son bir alıştırma: pergelin açıklığı üçgenin kenarını nasıl belirler?<</konus>> <<alistirma "s5m1-cember-ucgen" "M1_Kapanis">>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M2"] to $ilerleme["S5-M2"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m2hazirlik to 0>> <<set $m2 to $m2 || {}>> <<konus "ela" "mutlu">>Okulumuzun kitap kampanyasında tam 1 250 kitap topladık!<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Gazete de ülke çapındaki kampanyada 2 345 678 kitap toplandığını yazıyor. Bu sayıyı nasıl okuyacağım ben?<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Tam zamanında sordun! Harita İpek Yolu'nda parlıyor: orada bir kervan, uzak bir kasabanın kütüphanesine kitap taşıyor. Büyük sayılar orada çok işimize yarayacak.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Gitmeden önce bir tahmin: iki kampanyadan hangisi daha çok kitap toplamış?<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangisi daha büyük: <strong>2 345 678</strong> mi, <strong>2 354 678</strong> mi?", secenekler: [ { metin: "2 345 678", geri: "Milyonlar bölükleri eşit. Binler bölüğüne bak: 345 mi büyük, 354 mü?" }, { metin: "2 354 678", dogru: true, geri: "Evet! Milyonlar eşit; binler bölüğünde 354, 345'ten büyük. Karşılaştırmaya soldan başlarız." }, { metin: "İkisi eşit", geri: "Rakamlar aynı ama yerleri farklı. Binler bölüğüne dikkatle bak." } ], sonra: "M2_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Hoş geldiniz yolcular! Ben Ayşe Hatun, bu kervanın kervanbaşısıyım. Dağların ardındaki bir kasabanın yeni kütüphanesine kitap götürüyoruz.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kervan defterlerinizi biraz karıştırdım. Zaten hepsi aynı: bir sürü rakam!<</konus>> <<konus "ayse" "endiseli">>Defterler karmakarışık. Rakamları doğru okuyup yazamazsak kitaplar yanlış yere gider, kasa da boşalır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce elimizin sayılara ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M2_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kervan defterinde <strong>408 015</strong> yazıyor. Bu sayı nasıl okunur?", secenekler: [ { metin: "dört yüz sekiz bin on beş", dogru: true, geri: "Doğru! Binler bölüğü 408, birler bölüğü 015." }, { metin: "dört yüz seksen bin on beş", geri: "Binler bölüğünde 408 var: dört yüz sekiz." }, { metin: "dört bin sekiz yüz on beş", geri: "Sayı altı basamaklı: soldaki üç basamak binler bölüğü." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "725 364 sayısında 5 rakamının basamak değeri kaçtır?" + setup.sekil.basamak(725364, 3), secenekler: [ { metin: "5", geri: "5 rakamının kendisi 5; ama durduğu basamağa göre değeri değişir." }, { metin: "500", geri: "Tabloya bak: 5 binler bölüğünün birler basamağında." }, { metin: "5 000", dogru: true, geri: "Evet! 5, binler basamağında: 5 000." }, { metin: "50 000", geri: "50 000 olması için onbinler basamağında olmalıydı." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Ayşe Hatun zihinden hesaplıyor: 398 + 205. Sonuca en yakın tahmin hangisi?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 500", geri: "398 neredeyse 400, 205 neredeyse 200." }, { metin: "Yaklaşık 600", dogru: true, geri: "Evet! 400 + 200 = 600. Gerçek sonuç 603." }, { metin: "Yaklaşık 700", geri: "398'i 400'e, 205'i 200'e yuvarla." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m2hazirlik >= 2>><<goto "M2_Hatirlatma">><<else>><<goto "M2_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Sayıları sağdan sola üçer basamak ayırırız: sağdaki üç basamak birler bölüğü, onun solundaki üç basamak binler bölüğü.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir rakamın değeri, durduğu basamağa göre değişir: binler basamağındaki 5, 5 000 değerindedir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Tahmin ederken sayıları en yakın onluğa, yüzlüğe ya da binliğe yuvarlarız.<</konus>> <div class="devam"><<button "Deftere geçelim ▸" "M2_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>İlk iş kervan defteri. Rakamlar silinmiş ama okunuşları kenara yazılmış. Ben okuyorum, sen rakamlarla yaz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bazı sayılar altı basamaktan uzun. Tablodaki renkli bölüklere dikkat et.<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1a", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "yaz", sayilar: setup.moda({ destek: [3241123, 3000085, 5460000], temel: [3241123, 3000085, 149600000, 85664944], usta: [3241123, 3000085, 149600000, 85664944, 8000000000] }), baglamlar: [ "Kervanın taşıdığı ipek iplik (arşın):", "Deponun öbür köşesindeki iplik (arşın):", setup.moda({ destek: "Kervanın bir yılda attığı adım:", temel: "Pusula'nın haritası: Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı (km):", usta: "Pusula'nın haritası: Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı (km):" }), "Pusula'nın haritası: Türkiye'nin 2024 nüfusu:", "Pusula'nın haritası: Dünya nüfusu (yaklaşık):" ], bitisMesaji: "Defterin sayfası tamam!", sonra: "M2_S1b" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Üç milyon, üç milyon seksen beş, üç milyon iki yüz kırk bir bin... Hepsi aynı gibi. Ne fark eder?<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Okunuşlarını yan yana koyalım. Hangi bölük adları söyleniyor, hangileri söylenmiyor?<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1b", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "boluk", sayilar: [3000000, 3241123, 3000085], yonerge: "Her sayının okunuşunda hangi bölük adları geçiyor? İşaretle.", tamam: "Doğru! 3 000 000'ın okunuşunda yalnız “milyon” geçiyor. 3 000 085'te binler bölüğü tamamen sıfır, o yüzden “bin” hiç söylenmiyor.", sonra: "M2_S1b_Onerme" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Üç sayının okunuşlarını karşılaştırınca hangisini söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Sayılar sağdan sola üçer basamaklı bölüklere ayrılır. Her bölük üç basamaklı bir sayı gibi okunur, ardından bölüğün adı söylenir. Tamamı sıfır olan bölük okunmaz.", dogru: true, geri: "Evet! Ortak özellik de, fark da bu kuralda. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sayılar soldan sağa ikişer basamak ayrılarak okunur.", geri: "Tabloya bak: bölükler kaçar basamaklı?" }, { metin: "Sıfırlar da “sıfır bin” gibi okunur.", geri: "3 000 085'i “üç milyon sıfır bin seksen beş” diye mi okuruz?" } ], cikti: "MAT.5.1.1", onerme: { id: "boluk-okuma", metin: "Çok basamaklı sayılar sağdan sola üçer basamaklı bölüklere ayrılır; her bölük üç basamaklı bir sayı gibi okunur ve bölüğün adı söylenir. Tamamı sıfır olan bölük okunmaz." }, sonra: "M2_S1c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Şimdi tersini yapalım. Yük listesindeki sayıları yüksek sesle okuyacağız; kâtip de doğru yazdı mı, kontrol edeceğiz.<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1c", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "oku", sayilar: setup.moda({ destek: [2045300, 7000012], temel: [2045300, 7000012, 405000900], usta: [2045300, 7000012, 405000900, 12000300000] }), bitisMesaji: "Yük listesi okundu!", sonra: "M2_S1d" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Birler, binler, milyonlar... Milyonlardan sonra ne geliyor peki?<</konus>> <<set _s to { soru: "Birler, binler ve milyonlar bölüklerinin her biri üç basamaklı. Milyonlardan sonra, sola doğru ne gelir?" + setup.sekil.basamak(8000000000, undefined, 4), secenekler: [ { metin: "Milyarlar bölüğü gelir; o da üç basamaklıdır. Sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük adı gelir.", dogru: true, geri: "Evet! Dünya nüfusu yaklaşık 8 000 000 000: “sekiz milyar”. Örüntü hep aynı: her üç basamakta bir bölük. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sayı en fazla milyonlar bölüğüne kadar uzanır.", geri: "Dünya nüfusu 8 milyarı geçti. Demek ki milyonlardan sonra da bölük var." }, { metin: "Milyarlar bölüğü dört basamaklıdır.", geri: "Tablodaki öteki bölüklere bak: hepsi kaç basamaklı?" } ], cikti: "MAT.5.1.1", onerme: { id: "boluk-oruntu", metin: "Sayıların okunuşunda sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük adı gelir: birler, binler, milyonlar, milyarlar." }, sonra: "M2_S1e" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kervanın iki deposunda 3 241 123 arşın ve 3 000 085 arşın ipek iplik var. Hangisi daha fazla?", secenekler: [ { metin: "3 241 123. Milyonlar bölükleri eşit; binler bölüğünde 241, 000'dan büyük.", dogru: true, geri: "Evet! Aynı sayıda basamak varsa en soldaki bölükten başlayarak karşılaştırırız." }, { metin: "3 000 085. Son iki rakamı daha büyük.", geri: "Karşılaştırmaya en sağdan değil, en soldan başlarız." }, { metin: "İkisi eşit; ikisi de üç milyon.", geri: "İkisi de üç milyonun üstünde ama binler bölükleri farklı." } ], cikti: "MAT.5.1.1", sonra: "M2_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Pazara vardık! Kütüphane için ipek kaplı cilt kumaşı ve kâğıt alacağız. Kasayı sen tutacaksın.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Problem çözerken adım adım gideceğiz: önce anla, sonra tahmin et, bir yol seç, çöz ve kontrol et.<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s2a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Pazar Tezgâhları", metin: "Kervanın kasasında <strong>48 350</strong> akçe var. Pazarda <strong>12 875</strong> akçelik cilt kumaşı ve <strong>9 460</strong> akçelik kâğıt alındı. Kervanda <strong>36</strong> deve var. Alışverişten sonra kasada kaç akçe kalır?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde ne isteniyor?", secenekler: [ { metin: "Alışverişten sonra kasada kalan para", dogru: true }, { metin: "Kervanda kaç deve olduğu", geri: "Deve sayısı verilmiş; sorulan o değil." }, { metin: "Kumaş ile kâğıdın fiyat farkı", geri: "Sorunun son cümlesini bir daha oku." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Soruyu cevaplamak için hangi bilgiler gerekli? Hepsini işaretle.", secenekler: [ { metin: "Kasada 48 350 akçe var.", gerekli: true }, { metin: "Kumaş 12 875 akçe.", gerekli: true }, { metin: "Kâğıt 9 460 akçe.", gerekli: true }, { metin: "Kervanda 36 deve var.", gerekli: false } ], geri: "Doğru! Deve sayısı bu soruda gereksiz bir bilgi." }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Sayıları binliklere yuvarla. Sonuç yaklaşık kaç olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 16 000", geri: "48 − 13 − 9 işlemini bir daha düşün." }, { metin: "Yaklaşık 26 000", dogru: true, geri: "Güzel tahmin: 48 000 − 13 000 − 9 000 = 26 000." }, { metin: "Yaklaşık 70 000", geri: "Harcama yapınca kasadaki para artar mı, azalır mı?" } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Önce harcamaları topla", aciklama: "12 875 + 9 460'ı bul, sonra kasadan bir kez çıkar.", geri: "Tek çıkarmayla bitirirsin." }, { ad: "Sırayla çıkar", aciklama: "Kasadan önce kumaşı, sonra kâğıdı çıkar.", geri: "Her harcamayı adım adım izleyebilirsin." }, { ad: "Şerit modeli çiz", aciklama: "Kasayı bir şerit gibi düşün; harcamaları parça parça ayır.", geri: "Şekil, neyin neyden çıktığını görmeyi kolaylaştırır." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Kasada kalan", dogru: 26015, birim: "akçe" } ], ipucu: "12 875 + 9 460 = 22 335. Sonra 48 350 − 22 335 = ?" }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Çıkarmayı toplamayla da kontrol edebilirsin: 26 015 + 22 335 = 48 350." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Bir dahaki sefere hangi yolu seçersin?", secenekler: [ { metin: "Önce harcamaları toplamayı; tek çıkarma yetiyor.", geri: "Kısa yol! Çok harcama olduğunda işe yarar." }, { metin: "Sırayla çıkarmayı; her adımı görebiliyorum.", geri: "Adım adım gitmek hata yapmayı azaltır." }, { metin: "İkisi de aynı sonucu verir; duruma göre seçerim.", geri: "Harika bir gözlem!" } ] } ], tamam: "Kasa hesabı tamam: 26 015 akçe kaldı.", sonra: "M2_S2b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "gururlu">>Ben de hesap yaptım! Kumaşçıya 52 300 akçelik bir borcumuz vardı, 18 475'ini ödedik. Kalan borç 46 175!<</konus>> <<konus "ayse" "saskin">>46 175 mü? Ödeme yaptık ama borç çok az azalmış gibi...<</konus>> <<set _s to { soru: "Deniz'in işlemine bak. Nerede yanıldı?" + setup.sekil.dikIslem({ ust: 52300, alt: 18475, islem: "−", sonuc: 46175, hata: [0, 1, 2, 3, 4] }), secenekler: [ { metin: "Her basamakta büyük rakamdan küçüğü çıkardı; üstteki rakam küçükken onluk bozmadı.", dogru: true, geri: "Evet! Örneğin birler basamağında 0'dan 5 çıkmaz; soldan bir onluk bozmak gerekir. Deniz ise 5 − 0 yapmış." }, { metin: "Çıkarma yerine toplama yaptı.", geri: "Toplasaydı sonuç 70 000'i geçerdi." }, { metin: "Bölükleri karıştırdı.", geri: "Rakamlar doğru basamaklarda duruyor. Sorun çıkarma yaparken." } ], cikti: "MAT.5.1.2", sonra: "M2_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "utangac">>Tamam, onluk bozmayı unutmuşum. Bu sefer doğru yapalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "52 300 − 18 475 işleminin doğru sonucunu bul. Sonra sonucunu toplamayla kontrol et.", alanlar: [ { etiket: "52 300 − 18 475", dogru: 33825 }, { etiket: "Kontrol: sonuç + 18 475", dogru: 52300 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "Onluk bozarak çıkar. Kontrolde farkla çıkanı toplayınca eksileni bulmalısın.", tamam: "Doğru! Kalan borç 33 825 akçe. Toplamayla kontrol, çıkarmanın doğru olduğunu gösterdi.", sonra: "M2_P2" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Toptancı bağışlanan kitapları sandık sandık getirdi. Kütüphaneye kaç kitap gidiyor, bilmemiz lazım.<</konus>> <<set $m2.sandik to setup.moda({ destek: 12, temel: 24, usta: 36 })>> <<set $m2.kitap to setup.moda({ destek: 125, temel: 125, usta: 128 })>> <<set _p to { id: "m2-s3a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Toptancı", metin: "Toptancı <strong>" + $m2.sandik + "</strong> sandık kitap getirdi. Her sandıkta <strong>" + $m2.kitap + "</strong> kitap var. Kütüphaneye toplam kaç kitap gidecek?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Hangi işlem bu problemi çözer?", secenekler: [ { metin: "Çarpma: sandık sayısı × bir sandıktaki kitap", dogru: true, geri: "Evet! Eşit gruplar varsa çarparız." }, { metin: "Toplama: sandık sayısı + kitap sayısı", geri: "Sandıklarla kitapları toplamak anlamlı mı? Her sandıkta aynı sayıda kitap var." }, { metin: "Bölme: kitap sayısı ÷ sandık sayısı", geri: "Toplam kitap sayısını arıyoruz, paylaştırmıyoruz." } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Sonuç yaklaşık kaç olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 100), geri: "Bu çok küçük kaldı." }, { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 1000), dogru: true, geri: "Güzel tahmin! Sayıları yuvarlayıp zihinden çarptın." }, { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 10000), geri: "Bu çok büyük; bir basamak fazla oldu." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl çarpmak istersin?", kartlar: [ { ad: "Alt alta çarp", aciklama: "Çarpımı basamak basamak yap.", geri: "Her zaman işe yarayan bir yol." }, { ad: "Parçala", aciklama: "Örneğin " + $m2.kitap + " × " + $m2.sandik + " = " + $m2.kitap + " × " + ($m2.sandik / 2) + " × 2", geri: "Sayıları parçalamak zihinden işlemi kolaylaştırır." }, { ad: "125 × 8 = 1 000'i kullan", aciklama: "Sekizli gruplar kur.", geri: "Kısa yol! 125'in 8 katı 1 000'dir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Toplam kitap sayısı kaç?", alanlar: [ { etiket: "Toplam", dogru: $m2.sandik * $m2.kitap, birim: "kitap" } ], ipucu: $m2.kitap + " × " + $m2.sandik + " işlemini bir daha yap." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Çarpmayı bölmeyle kontrol edebilirsin: toplam ÷ sandık sayısı, bir sandıktaki kitabı vermeli." } ], tamam: "Kütüphaneye " + setup.sayiYaz($m2.sandik * $m2.kitap) + " kitap gidecek!", sonra: "M2_S3b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Kitapları develere yükleyeceğiz. Bir deve en fazla 48 kitap taşıyabiliyor. Kaç deve gerekir?<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kolay: 1 250 ÷ 48 = 26 kalan 2. Demek ki 26 deve! Kalan iki kitabı ben taşırım, hi hi!<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s3b", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Kaç Deve?", metin: "<strong>1 250</strong> kitap develere yüklenecek. Bir deve en fazla <strong>48</strong> kitap taşıyabiliyor. Bütün kitapları taşımak için en az kaç deve gerekir?", adimlar: [ { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yaklaşık kaç deve gerekir?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 2 deve", geri: "Bir deve yalnız 48 kitap taşıyor." }, { metin: "Yaklaşık 25 deve", dogru: true, geri: "Güzel: 1 250 ÷ 50 = 25. Deve biraz daha az taşıdığı için biraz fazlası gerekecek." }, { metin: "Yaklaşık 250 deve", geri: "250 deve 12 000 kitap taşırdı." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Böl", soru: "1 250 ÷ 48 işlemini yap.", alanlar: [ { etiket: "Bölüm", dogru: 26 }, { etiket: "Kalan", dogru: 2 } ], ipucu: "48 × 26 = 1 248. Kalan kaç kitap?" }, { tur: "secim", ad: "Kalanı yorumla", soru: "Kuzgun “26 deve” diyor. Kaç deve gerekir?", secenekler: [ { metin: "27 deve: kalan 2 kitap için de bir deve gerekir.", dogru: true, geri: "Evet! Kalan kitaplar da taşınmalı; bu yüzden bölüme 1 ekliyoruz." }, { metin: "26 deve: kalan önemli değil.", geri: "O zaman 2 kitap geride kalır. Kütüphane eksik kalsın mı?" }, { metin: "2 deve: kalan kadar.", geri: "Kalan, artan kitap sayısıdır; deve sayısı değil." } ] }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "48 × 27 = 1 296; 1 250 kitabın hepsi sığar. 26 deve ise yalnız 1 248 kitap taşır." } ], tamam: "27 deve yükleniyor. Kalanı yorumlamak, bölmenin en önemli adımıydı!", sonra: "M2_S3c" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Kalan her zaman aynı biçimde mi yorumlanır? Bir de şuna bakalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Ayşe Hatun elindeki 1 000 akçeyle tanesi 45 akçe olan kitap keselerinden alacak. 1 000 ÷ 45 = 22, kalan 10. En çok kaç kese alabilir?", secenekler: [ { metin: "22 kese; kalan 10 akçe bir kese daha almaya yetmez.", dogru: true, geri: "Evet! Bu sefer kalanı atıyoruz: 10 akçe cepte kalır. Kalanın nasıl yorumlanacağına problemin bağlamı karar verir." }, { metin: "23 kese; kalan için bir kese daha alınır.", geri: "23. kese için 45 akçe gerek, elde yalnız 10 akçe var." }, { metin: "10 kese", geri: "10, kalan paradır; kese sayısı değil." } ], cikti: "MAT.5.1.2", onerme: { id: "kalan-yorum", metin: "Bölmede kalanın nasıl yorumlanacağına problemin bağlamı karar verir: bazen bölüme 1 eklenir, bazen kalan dışarıda bırakılır." }, sonra: "M2_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Kütüphanecilere mürekkep de lazım. İki tezgâh farklı büyüklükte şişelerde satıyor. Hangisi daha hesaplı?<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Büyük olan daha pahalı, küçük olanı alalım!<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s4", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Akıllı Alışveriş", metin: "Birinci tezgâhta <strong>3</strong> şişe mürekkep <strong>270</strong> akçe. İkinci tezgâhta <strong>5</strong> şişe mürekkep <strong>400</strong> akçe. Şişeler aynı büyüklükte. Hangi tezgâhta bir şişe daha ucuz?", adimlar: [ { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl karşılaştıralım?", kartlar: [ { ad: "Bir şişenin fiyatını bul", aciklama: "Her tezgâh için birim fiyatı hesapla.", geri: "Birim fiyat, farklı miktarları adil biçimde karşılaştırır." }, { ad: "Aynı sayıda şişeye göre bak", aciklama: "Örneğin 15 şişenin fiyatını iki tezgâhta hesapla.", geri: "Bu da işe yarar! Ortak bir miktar bulmak da bir strateji." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Bir şişenin fiyatı her tezgâhta kaç akçe?", alanlar: [ { etiket: "Birinci tezgâh, 1 şişe", dogru: 90, birim: "akçe" }, { etiket: "İkinci tezgâh, 1 şişe", dogru: 80, birim: "akçe" } ], ipucu: "270 ÷ 3 ve 400 ÷ 5 işlemlerini yap." }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Hangi tezgâhtan almalıyız?", secenekler: [ { metin: "İkinci tezgâhtan: bir şişe 80 akçe.", dogru: true, geri: "Evet! Toplam fiyatı yüksek görünse de bir şişesi daha ucuz." }, { metin: "Birinci tezgâhtan: toplam fiyatı daha az.", geri: "Toplam fiyat az ama şişe sayısı da az. Bir şişenin fiyatına bak." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Deniz “Küçük olanı alalım” demişti. Ona ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "Toplam fiyata değil, bir tanesinin fiyatına bakmalıyız.", geri: "Bilinçli tüketici böyle düşünür!" }, { metin: "İhtiyacımız kadar almak da önemli; birim fiyatı da karşılaştırmalıyız.", geri: "Çok iyi! İsraf etmemek de hesaplı olmanın parçası." } ] } ], tamam: "Mürekkepler ikinci tezgâhtan alındı. Birim fiyat, farklı paketleri karşılaştırmanın anahtarıydı.", sonra: "M2_S5a" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Yol takvimini de düzeltmeliyiz. Kuzgun tarihleri karıştırmış.<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s5a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Yol Takvimi", metin: "Kervan <strong>12 Mart</strong>'ta yola çıktı ve <strong>28 Nisan</strong>'da kasabaya varacak. Mart ayı 31 gündür. Yolculuk kaç gün sürecek?", adimlar: [ { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yolculuk yaklaşık ne kadar sürer?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 16 gün", geri: "Sadece 28 − 12 yaptın; ama ay da değişiyor." }, { metin: "Bir buçuk aya yakın, yaklaşık 45 gün", dogru: true, geri: "Güzel tahmin! Martın ortasından nisanın sonuna, bir buçuk ay kadar." }, { metin: "Yaklaşık 100 gün", geri: "100 gün üç aydan fazladır." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl sayalım?", kartlar: [ { ad: "Parçala", aciklama: "Martın sonuna kadar kalan günleri bul, sonra nisandaki günleri ekle.", geri: "Ayları parça parça saymak hatayı azaltır." }, { ad: "Sayı doğrusu", aciklama: "12 Mart'tan 31 Mart'a, sonra 28 Nisan'a zıpla.", geri: "Sayı doğrusu zıplamaları gösterir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "12 Mart'tan 31 Mart'a", dogru: 19, birim: "gün" }, { etiket: "Toplam yolculuk", dogru: 47, birim: "gün" } ], ipucu: "31 − 12 = 19. Sonra nisandaki 28 günü ekle." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "47 gün, tahmin ettiğimiz bir buçuk aya (yaklaşık 45 gün) çok yakın." } ], tamam: "Yol takvimi düzeldi: 47 gün.", sonra: "M2_S5b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Bir günlük yolu da hesaplayalım. Saatler de takvim gibi parça parça sayılabilir mi?<</konus>> <<set _s to { soru: "Kervan sabah <strong>06.45</strong>'te yola çıktı, akşam <strong>17.20</strong>'de mola verdi. Kaç saat kaç dakika yol aldı?", alanlar: [ { etiket: "Saat", dogru: 10 }, { etiket: "Dakika", dogru: 35 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "06.45'ten 07.00'ye 15 dakika, 07.00'den 17.00'ye 10 saat, 17.00'den 17.20'ye 20 dakika.", tamam: "Doğru! 15 + 20 = 35 dakika ve 10 saat: 10 saat 35 dakika.", sonra: "M2_S5c" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Yolun geri kalanı 100 saat sürecekmiş. Bu kaç gün eder?<</konus>> <<set _s to { soru: "100 saat kaç gün kaç saattir? (1 gün = 24 saat)", alanlar: [ { etiket: "Gün", dogru: 4 }, { etiket: "Saat", dogru: 4 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "100 ÷ 24 işlemini yap. Bölüm gün, kalan saat olur.", tamam: "Doğru! 100 ÷ 24 = 4, kalan 4. Kalan saatler bir güne yetmediği için saat olarak kalır: 4 gün 4 saat.", sonra: "M2_P4" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Son konaktayız. Kütüphaneye yedi günlük yol kaldı. Ama kasada yeterince para var mı, bilmiyorum.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu büyük bir görev. Adım adım gidelim; her adımı panelde tamamlayacağız.<</konus>> <<set _g to [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde ne isteniyor?", secenekler: [ { metin: "Yedi günlük yol için gereken para ve yol sonunda kasada kalan para", dogru: true }, { metin: "Kervanın kaç günde varacağı", geri: "Gün sayısı zaten verilmiş: 7 gün." }, { metin: "Bir devenin kaç akçe ettiği", geri: "Sorunun son cümlesine bak." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Hangi bilgiler gerekli?", secenekler: [ { metin: "7 günlük yol", gerekli: true }, { metin: "36 deve, deve başına günde 15 akçe yem", gerekli: true }, { metin: "12 kişi, kişi başına günde 40 akçe erzak", gerekli: true }, { metin: "Kasada 26 015 akçe", gerekli: true }, { metin: "Kervan 12 Mart'ta yola çıktı", gerekli: false } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yedi günlük gider yaklaşık ne kadar olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 1 000 akçe", geri: "Bu bir günlük gidere yakın." }, { metin: "Yaklaşık 7 000 akçe", dogru: true, geri: "Güzel: bir gün yaklaşık 1 000 akçe tutuyor, yedi gün 7 000 kadar." }, { metin: "Yaklaşık 70 000 akçe", geri: "Bu kasadaki paranın neredeyse üç katı!" } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Önce bir günü bul", aciklama: "Bir günlük toplam gideri bul, sonra 7 ile çarp.", geri: "Her gün aynı gider olduğu için bu yol kısa!" }, { ad: "Önce develeri, sonra insanları", aciklama: "Develerin 7 günlük yemini ve insanların 7 günlük erzakını ayrı ayrı bul, sonra topla.", geri: "Adım adım gitmek de doğru sonuca götürür." }, { ad: "Tablo yap", aciklama: "Gün gün gideri tabloya yaz.", geri: "Tablo her günü gösterir; sonra toplarsın." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Bir günlük gider", dogru: 1020, birim: "akçe" }, { etiket: "7 günlük gider", dogru: 7140, birim: "akçe" }, { etiket: "Kasada kalan", dogru: 18875, birim: "akçe" } ], ipucu: "Develer: 36 × 15 = 540. İnsanlar: 12 × 40 = 480. Bir gün: 540 + 480. Sonra 7 ile çarp ve kasadan çıkar." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Kasa yetiyor mu? 7 140 akçe, 26 015 akçeden az; yol için para yeter." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Kullandığın strateji başka hangi problemlerde işe yarar?", secenekler: [ { metin: "Her gün aynı gider olan her problemde: önce bir günü bulup gün sayısıyla çarparım.", geri: "Harika bir genelleme! Bunu deftere yazıyorum." }, { metin: "Yalnız kervan problemlerinde.", geri: "Bir düşün: okul servisi ya da harçlık problemi de her gün aynı giderle çözülebilir mi?" } ] } ]>> <<set _p to { id: "m2-bg", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Yedi Günlük Yolculuk", metin: "Kütüphaneye <strong>7</strong> günlük yol var. Kervanda <strong>36</strong> deve ve <strong>12</strong> kişi var. Bir devenin günlük yemi <strong>15</strong> akçe, bir kişinin günlük erzakı <strong>40</strong> akçe. Kasada <strong>26 015</strong> akçe var. Kervan <strong>12 Mart</strong>'ta yola çıkmıştı. Yedi günlük yol için ne kadar para gerekir ve varınca kasada ne kadar kalır?", adimlar: _g, onerme: { id: "gunluk-carp", metin: "Her gün aynı miktarda harcanıyorsa önce bir günlük gideri bulup gün sayısıyla çarpmak çözümü kısaltır." }, tamam: "Hesap tamam: yol 7 140 akçe tutuyor, kasada 18 875 akçe kalıyor.", sonra: "M2_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M2_BG_Usta">><<else>><<goto "M2_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben de bir problem yazdım, çöz bakalım: “Kasada 20 000 akçe var. Develer için yem alınacak. Kasada kaç akçe kalır?”<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un problemi çözülebilir mi?", secenekler: [ { metin: "Hayır; kaç deve olduğu, bir devenin yeminin kaç akçe olduğu ve kaç günlük yem alınacağı verilmemiş.", dogru: true, geri: "Evet! Eksik veri olan bir problem çözülemez. Kuzgun'un problemini tamamlamak için bu bilgiler gerekir." }, { metin: "Evet; 20 000'den yem parasını çıkarırız.", geri: "Yem parası kaç akçe? Problem bunu söylüyor mu?" }, { metin: "Evet; cevap 20 000.", geri: "Yem alınınca para azalmaz mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.2", sonra: "M2_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-varis.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M2"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m2")>><<run $envanter.push("harita-s5-m2")>><</if>> <<konus "ayse" "gururlu">>Vardık! Kütüphanenin rafları kitaplarla doldu. Defterlerimiz de pırıl pırıl.<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Bir kitap kampanyası için ne çok hesap gerekiyormuş!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak... Rakamlarla aranız iyiymiş. Ama harita daha bitmedi!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Kütüphanenin girişinde bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-kervan">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>İpek Yolu Kervanı haritada yeniden parlıyor. <strong>Kervan Kâtibi</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m2-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M2_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-varis.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Harizmi</h3> <p>Bugün kullandığımız onluk sayı sistemi ve sıfır, 9. yüzyılda yaşamış matematikçi Harizmi'nin kitaplarıyla yaygınlaştı. Sıfır, boş basamağı tutarak 3 000 085 gibi sayıları yazmamızı sağlar. “Algoritma” sözcüğü de Harizmi'nin adından gelir.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evinizdeki bir elektrik ya da su faturasına bak. Üzerindeki en büyük sayıyı bul ve okunuşunu yaz. Markette aynı ürünün iki farklı paketinin birim fiyatını karşılaştır: hangisi daha hesaplı?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "mutlu">>Kervan defteri düzeldi! Pazara inmeden önce büyük sayılarla biraz daha çalışalım: okuma, yazma, basamak değeri ve bölükler.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>> <<alistirma "s5m2-okuma" "M2_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Kasa hesabı tuttu, Deniz'in borç hesabı da düzeldi. Toptancı gelmeden birkaç hesap daha yapalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Toplama ve çıkarma problemleri: önce anla, tahmin et, çöz, sonra kontrol et. Gereksiz bilgilere dikkat!<</konus>> <<alistirma "s5m2-toplama" "M2_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Tamam, kalanı her zaman atamazmışım. Bir de sen dene bakalım, hep doğru yorumlayabilecek misin?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Çarpma, bölme ve kalan. Her bölmeden sonra sor: kalan ne anlama geliyor?<</konus>> <<alistirma "s5m2-carpma" "M2_S4">>

<<sahne "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Takvim de saatler de düzeldi. Son konaktan önce alışveriş ve yol hesaplarını pekiştirelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Birim fiyat, saat farkı, varış saati ve gün sayısı. Parça parça saymayı unutma!<</konus>> <<alistirma "s5m2-pazar" "M2_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $ilerleme["S5-M3"] to $ilerleme["S5-M3"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.hazirlik to 0>> <<konus "pusula" "endiseli">>İşte Yeşil Vadi! Dün gece burada büyük bir fırtına kopmuş.<</konus>> <<konus "nuri" "notr">>Hoş geldiniz çocuklar! Ben Nuri Amca, vadinin bahçıvanıyım.<</konus>> <<konus "nuri" "endiseli">>Fırtına bütün bahçelerimizi dağıttı. Her aileye yeniden bir bahçe kurmamız lazım ama çitimiz de karomuz da sınırlı.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Kolay! Çitleri çakarız, olur biter.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Ama hangi bahçeye ne kadar çit gerektiğini nereden bileceğiz?<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Ölçerek! Önce ölçmeyle ilgili neler hatırladığımıza bir bakalım.<</konus>> <<konus "nuri" "mutlu">>Ölçü aletlerim kulübede. Buyurun, içeri geçelim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M3_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-kulube.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { soru: "Kenarları 5 m ve 3 m olan dikdörtgen bir bahçenin etrafını çitle çevireceğiz. Kaç metre çit gerekir?", secenekler: [ { metin: "8 m", geri: "Yalnız iki kenarı topladın. Bahçenin dört kenarı var: 5 + 3 + 5 + 3." }, { metin: "15 m", geri: "Kenarları çarptın. Etrafını çevirmek için kenarların hepsini toplarız." }, { metin: "16 m", dogru: true, geri: "Doğru! 5 + 3 + 5 + 3 = 16 m. Bir şeklin etrafını dolaşan uzunluğa çevre diyoruz." }, { metin: "10 m", geri: "Bir kenar eksik kalmış olabilir mi? Dört kenarı tek tek topla." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3><svg class="ornek-sekil" viewBox="-40 -30 310 170" role="img" aria-label="Kenarları 5 metre ve 3 metre olan dikdörtgen"><rect x="0" y="0" width="200" height="120" fill="#d9c49a" stroke="#8a5a2b" stroke-width="6"/><text x="100" y="-8" text-anchor="middle">5 m</text><text x="212" y="66">3 m</text></svg></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-kulube.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { soru: "Nuri Amca'nın şeridi 2 metre. Bu kaç santimetre eder?", secenekler: [ { metin: "20 cm", geri: "1 metre 100 santimetredir. 2 metre kaç eder?" }, { metin: "200 cm", dogru: true, geri: "Evet! 1 m = 100 cm, 2 m = 200 cm." }, { metin: "2000 cm", geri: "Biraz fazla oldu. 1 metre 100 santimetredir." }, { metin: "12 cm", geri: "1 metre 100 santimetredir; 2 metre bunun iki katı." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-kulube.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { soru: "Nuri Amca defterinin kapağını aynı büyüklükteki kibrit kutularıyla boşluk kalmadan kaplıyor. Tam 6 kutu yetiyor. Kapağın alanı için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "6 kibrit kutusu kadardır.", dogru: true, geri: "Evet! Bir yüzeyi eş parçalarla kaplayıp sayarak alanını ölçeriz. Burada ölçü birimimiz kibrit kutusu." }, { metin: "6 metredir.", geri: "Metre bir uzunluk birimi. Burada yüzeyi kaplamaktan söz ediyoruz." }, { metin: "6 santimetredir.", geri: "Santimetre de uzunluk birimi. Yüzeyi neyle kapladık?" }, { metin: "Ölçülemez.", geri: "Ölçülebilir! Yüzeyi eş parçalarla kaplayıp sayarak." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.hazirlik >= 2>><<goto "M3_Hatirlatma">><<else>><<goto "M3_S1">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-kulube.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Hadi birlikte hatırlayalım. Bir şeklin etrafını dolaşan uzunluğa çevre denir. Dikdörtgende dört kenarın hepsini toplarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir yüzeyi eş parçalarla boşluk kalmadan kaplarsak, kaç parça kullandığımız o yüzeyin alanını söyler.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Bir de şunu unutma: 1 metre 100 santimetredir. Hazırsan bahçelere geçelim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Bahçelere git ▸" "M3_S1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-parsel.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $m3.P1 to setup.moda({ destek: 12, temel: 16, usta: 20 })>> <<konus "nuri" "notr">>İlk bahçe için elimde tam $m3.P1 metre çit var. Bahçe dikdörtgen olacak, kenarları da tam metre olsun.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bu çitle kaç farklı bahçe kurabiliriz? Kareli zeminde her karenin kenarı 1 metre. Bir köşeden karşı köşeye sürükleyerek bahçe çiz.<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Bulduklarımızı tabloya yazalım, böylece hiçbirini atlamayız!<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s1", mod: "cevre", hedef: $m3.P1, cikti: "MAT.5.4.1", canli: $oyuncu.mod === "destek" ? ["kenar", "cevre"] : ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "cevre"], yonerge: "Çevresi " + $m3.P1 + " m olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Çevresi " + $m3.P1 + " m olan bütün dikdörtgen bahçeler tabloda.", sonra: "M3_S1_Onerme" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _n to $sonuc["m3-s1"].length>> <<konus "deniz" "saskin">>Vay! Aynı çitle tam _n farklı bahçe kurulabiliyormuş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bulduğumuz bahçelerin hepsinin çiti " + $m3.P1 + " m. Buradan ne öğrendik?", secenekler: [ { metin: "Çevresi belli olan yalnız bir dikdörtgen vardır.", geri: "Ama biz tam " + _n + " tane bulduk! Tabloya bir daha bak." }, { metin: "Farklı dikdörtgenlerin çevre uzunlukları aynı olabilir.", dogru: true, geri: "Kesinlikle! Bunu Pusula'nın Defteri'ne yazıyorum." }, { metin: "Uzun kenar büyüdükçe çevre de büyür.", geri: "Tablodaki bahçelere bak: uzun kenar değişti ama çevre hep " + $m3.P1 + " m kaldı." } ], cikti: "MAT.5.4.1", onerme: { id: "ayni-cevre-farkli-dikdortgen", metin: "Kenar uzunlukları farklı olan dikdörtgenlerin çevre uzunlukları aynı olabilir." }, sonra: "M3_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-parsel.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "nuri" "mutlu">>Çitler hazır! Şimdi bahçelerin zeminini karoyla döşeyelim. Her karo 1 metreye 1 metre.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir karo 1 birimkare. Bir yüzeyi kaç birimkareyle kapladığımız, o yüzeyin alanıdır. Hadi karoları yerleştir!<</konus>> <<konus "deniz" "endiseli">>Tek tek mi koyacağız? Uzun sürer bu...<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Belki daha hızlı bir yolu vardır. Önce bir satırı dolduralım, sonra bakarız.<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s2", mod: "karo", cikti: "MAT.5.4.2", dikdortgenler: setup.moda({ destek: [[3, 2], [4, 3]], temel: [[4, 3], [5, 3], [6, 4]], usta: [[5, 4], [7, 3], [7, 5]] }), sutunlar: ["uzun", "kisa", "karo"], bitisMesaji: "Bütün bahçeler döşendi. Şimdi tabloya dikkatle bak!", sonra: "M3_S2_Onerme" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _r to $sonuc["m3-s2"][0]>> <<set _u to Math.max(_r[0], _r[1])>> <<set _k to Math.min(_r[0], _r[1])>> <<konus "ela" "dusunceli">>Tabloda bir şey dikkatimi çekti... Karo sayıları kenarlarla bağlantılı gibi.<</konus>> <<set _s to { soru: "Tabloya bak. Karo sayısı ile kenar uzunlukları arasında nasıl bir ilişki var?", secenekler: [ { metin: "Karo sayısı, iki kenarın toplamıdır.", geri: _u + " + " + _k + " = " + (_u + _k) + " eder ama o bahçeye " + (_u * _k) + " karo döşedik." }, { metin: "Karo sayısı, iki kenarın çarpımıdır.", dogru: true, geri: "Evet! Her satırda uzun kenar kadar karo var, kısa kenar kadar da satır var. Dikdörtgenin alanı, iki ardışık kenarının uzunlukları çarpımıdır." }, { metin: "Karo sayısı, iki kenarın farkıdır.", geri: _u + " − " + _k + " = " + (_u - _k) + " eder ama o bahçeye " + (_u * _k) + " karo döşedik." } ], cikti: "MAT.5.4.2", onerme: { id: "alan-carpim", metin: "Dikdörtgenin alanı, iki ardışık kenarının uzunlukları çarpımıdır." }, sonra: "M3_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Boşuna uğraşıyorsunuz. Çit aynıysa bahçeler de aynı büyüklükte olur. Bunu herkes bilir!<</konus>> <<konus "deniz" "dusunceli">>Doğru ya... Çit aynı olunca bahçe de aynı olur. Değil mi?<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Emin değilim. Denemeden bilemeyiz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce sen karar ver, $oyuncu.ad: Kuzgun haklı mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un iddiası: “Çevresi aynı olan dikdörtgenlerin alanları da aynıdır.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "kuzgun-cevre", secenekler: [ { metin: "Kuzgun haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Kuzgun haksız.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M3_S3_Sina" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-parsel.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $m3.P2 to setup.moda({ destek: 10, temel: 20, usta: 24 })>> <<konus "pusula" "notr">>Çevresi $m3.P2 m olan bütün bahçeleri bul. Bu kez tabloda alanlarını da göreceğiz.<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s3", mod: "cevre", hedef: $m3.P2, cikti: "MAT.5.4.3", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "cevre", "alan"], yonerge: "Çevresi " + $m3.P2 + " m olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Şimdi Alan sütununa bak.", sonra: "M3_S3_Sonuc" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { soru: "Çevresi " + $m3.P2 + " m olan bahçelerin alanları için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Hepsinin alanı aynıdır.", geri: "Alan sütununa bak: sayılar birbirinden farklı." }, { metin: "Aynı çevreye sahip dikdörtgenlerin alanları farklı olabilir.", dogru: true, geri: "Evet! Kuzgun'un iddiasını bir örnekle çürüttük. Bunu da deftere yazıyorum." }, { metin: "Kenarı en uzun olan bahçenin alanı en büyüktür.", geri: "En uzun kenarlı bahçe en ince olandı. Tabloda alanına bak!" } ], cikti: "MAT.5.4.3", onerme: { id: "ayni-cevre-farkli-alan", metin: "Aynı çevre uzunluğuna sahip dikdörtgenlerin alanları farklı olabilir." }, sonra: "M3_S3_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<if $varsayim["kuzgun-cevre"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta sen de Kuzgun'a katılmıştın. Sonra denedin, sınadın ve fikrini değiştirdin. Matematikçiler de tam böyle çalışır!<</konus>> <<elseif $varsayim["kuzgun-cevre"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı. Üstelik artık elinde bir kanıt da var: tablodaki bahçeler!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Emin olmadığında denemek en iyisi. Gördüğün gibi işe yaradı!<</konus>> <</if>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak... Ben yalnız bir bahçeye bakmıştım. Peki ya karolar? Karo sayısı aynıysa çit de aynı olur, bundan eminim!<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Bunu da deneyelim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Deneyelim ▸" "M3_S3b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-parsel.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $m3.A to setup.moda({ destek: 8, temel: 12, usta: 12 })>> <<konus "nuri" "notr">>Elimde tam $m3.A karo kaldı. Bu karoların hepsini kullanarak hangi dikdörtgen bahçeleri döşeyebiliriz?<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s3b", mod: "alan", hedef: $m3.A, cikti: "MAT.5.4.3", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "alan", "cevre"], yonerge: "Alanı " + $m3.A + " birimkare olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Şimdi Çevre sütununa bak.", sonra: "M3_S3b_Sonuc" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { soru: "Alanı " + $m3.A + " birimkare olan bahçelerin çevreleri için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Hepsinin çevresi aynıdır.", geri: "Çevre sütununa bak: sayılar birbirinden farklı." }, { metin: "Aynı alana sahip dikdörtgenlerin çevre uzunlukları farklı olabilir.", dogru: true, geri: "Evet! Kuzgun'un ikinci iddiası da çürüdü. Bunu da deftere yazıyorum." } ], cikti: "MAT.5.4.3", onerme: { id: "ayni-alan-farkli-cevre", metin: "Aynı alana sahip dikdörtgenlerin çevre uzunlukları farklı olabilir." }, sonra: "M3_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Peki peki, bu sefer siz kazandınız.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Ama haritanın başka köşelerinde yine görüşeceğiz!<</konus>> <<konus "nuri" "mutlu">>Aferin size! Son bir iş kaldı: çocuklar için bir oyun köşesi.<</konus>> <<konus "nuri" "notr">>Elimde tam 12 karo ve 14 metre çit var. Köşe dikdörtgen olacak, zemini 12 karonun hepsiyle kaplanacak, etrafı da çitle çevrilecek.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu büyük bir görev. Adım adım gidelim. Önce problemi anlayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu problemde ne arıyoruz?", secenekler: [ { metin: "Alanı 12 birimkare olan ve çevresi en fazla 14 m olan bir dikdörtgen", dogru: true, geri: "Evet! İki koşulumuz var: 12 karonun hepsi kullanılacak ve çit yetecek." }, { metin: "Çevresi 12 m olan bir dikdörtgen", geri: "12, karo sayısıydı. Karolar zemini, yani alanı kaplar." }, { metin: "14 karoyla döşenen bir bahçe", geri: "14, çitin uzunluğuydu: 14 metre. Karomuz 12 tane." } ], cikti: "MAT.5.4.4", sonra: "M3_BG_Tahmin" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Çözmeden önce bir tahmin yapalım. Tahmin, sonucumuzu kontrol etmemize yardım eder.<</konus>> <<set _t to { id: "bg-uzun", soru: "Sence oyun köşesinin uzun kenarı kaç metre olur?", min: 1, max: 12, birim: "m", sonra: "M3_BG_Strateji" }>> <<tahmin _t>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _s to { id: "bg", soru: "Bu problemi hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Tablo yap", aciklama: "Alanı 12 olan dikdörtgenleri sırayla dene, tabloya yaz.", geri: "Sırayla denemek hiçbir seçeneği atlamamanı sağlar." }, { ad: "Dene ve gör", aciklama: "Aklına gelen dikdörtgeni çiz, sonucuna bak.", geri: "Denemek de bir strateji! Tablo, denediklerini hatırlamana yardım edecek." }, { ad: "Önce çite bak", aciklama: "Çevresi en fazla 14 m olanları düşün, sonra karolarına bak.", geri: "Farklı bir bakış! İki koşulu da kontrol etmeyi unutma." } ], sonra: "M3_BG_Coz" }>> <<strateji _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-parsel.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Dikdörtgenleri çiz; her denemeyi tabloya yazacağım. İki sütuna dikkat et: “Karolar tam mı?” ve “Çit yeter mi?”<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-bg", mod: "serbest", kosul: { alan: 12, cevreMax: 14 }, cikti: "MAT.5.4.4", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "alan", "cevre", "alanTamam", "citYeter"], yonerge: "12 karonun hepsiyle döşenen ve 14 m çitle çevrilebilen köşeyi bul.", ipucu: "Önce alanı 12 birimkare olan dikdörtgenleri düşün: 1 × 12, 2 × 6, 3 × 4. Sonra her birinin çevresini hesapla.", bitisMesaji: "İşte bu! 3 m × 4 m'lik köşe 12 karonun hepsini kullanıyor ve 14 m çit tam yetiyor.", sonra: "M3_BG_Kontrol" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $beceri.kontrol += 1>> <<konus "pusula" "notr">><<= setup.tahminKarsilastir("bg-uzun", 4, 0)>><</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Şimdi çözümü kontrol edelim: 3 × 4 = 12 karo ✓ ve 3 + 4 + 3 + 4 = 14 m çit ✓. İki koşul da sağlanıyor.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Peki aynı 14 metre çitle daha çok karo alan bir köşe olabilir miydi?<</konus>> <<konus "pusula" "gururlu">>Güzel soru! Çevresi 14 m olan dikdörtgenler 1 × 6, 2 × 5 ve 3 × 4. Alanları 6, 10 ve 12 birimkare. En büyüğü bizimki!<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu problemi çözerken en çok ne işine yaradı?", varsayim: "bg-yansitma", secenekler: [ { metin: "Tabloya bakmak", geri: "Tablo, denemelerini düzenli tutmanı sağladı." }, { metin: "Önce tahmin etmek", geri: "Tahmin, sonucun mantıklı olup olmadığını anlamana yardım etti." }, { metin: "Adım adım gitmek", geri: "Büyük bir problemi küçük adımlara bölmek çok işe yarar." }, { metin: "Çizerek denemek", geri: "Çizmek, problemi gözünün önüne getirdi." } ], sonra: "M3_P4" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set $ilerleme["S5-M3"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m3")>><<run $envanter.push("harita-s5-m3")>><</if>> <<konus "nuri" "gururlu">>Bakın şu bahçelere! Yeşil Vadi yeniden yeşerdi. Teşekkürler çocuklar!<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Çit çakmak düşündüğümden zormuş ama çok daha eğlenceliymiş!<</konus>> <<konus "ela" "gururlu">>Ölçtük, denedik, tabloya yazdık. Kuralları da kendimiz bulduk!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Bahçelerin arasında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-bahce">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Yeşil Vadi haritada yeniden parlıyor. <strong>Bahçe Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m3-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M3_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-gunbatimi.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel"> <h2><<esya "olcu-ipi" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evde bir masanın ya da odanın kısa ve uzun kenarını adımlarınla ya da karışınla ölç. Çevresini bul. Sonra düşün: Aynı çevreyle başka hangi dikdörtgenler olurdu?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "mutlu">>Aynı çitle ne çok bahçe kurulabiliyormuş! Karolara geçmeden önce çit hesaplarında biraz daha ustalaşalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>> <<alistirma "s5m3-cevre" "M3_S2">>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Karo sayısı iki kenarın çarpımıymış! Başka bahçelerde de deneyelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Alan, zemini boşluksuz kaplayan birim karelerin sayısıdır. Bir sırada kaç karo var, kaç sıra var: önce onu düşün.<</konus>> <<alistirma "s5m3-alan" "M3_S3">>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-bahce.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... İki iddiam da çürüdü. Ama çevreyle alanı hâlâ karıştıracağına bahse girerim!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Çevre çitle, alan karoyla ölçülür. Her soruda kendine sor: burada kenarları mı topluyorum, çarpıyor muyum?<</konus>> <<alistirma "s5m3-cevre-alan" "M3_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "mutlu">>Oyun köşesi hazır! Vadinin öbür bahçeleri için de çit, karo ve fide hesabı yapmamız gerekiyor.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce sorunun çit mi (çevre), karo mu (alan) istediğine karar ver. Sonra hesapla ve kontrol et.<</konus>> <<alistirma "s5m3-problem" "M3_Kapanis">>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M4"] to $ilerleme["S5-M4"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m4hazirlik to 0>> <<set $m4 to $m4 || {}>> <<konus "deniz" "saskin">>Annemle markete gittik. Etiketlerde “0,5 kg peynir”, “%25 indirim”, “1½ kg elma” yazıyordu. Bunlar sayı mı, kesir mi?<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Bence hepsi kesir, sadece farklı yazılmış.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita yine İpek Yolu'nda parlıyor: kervan bu kez baharat çarşısında! Oraya gitmeden önce kesirleri hatırlayalım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Aynı miktar, farklı sayıda parçayla gösterilebilir. Modelde dene!<</konus>> <<set _a to { id: "m4-kopru", cikti: "MAT.5.1.3", model: "alan", gorevler: [ { soru: "Ela pidenin <<kesir 2 4>>'ünü yedi. Aynı miktarı 8 eş parçaya bölünmüş pidede göster.", hedef: "2/4", payda: 8, tamam: "Doğru! <<kesir 2 4>> = <<kesir 4 8>>. Pay ile paydayı 2 ile çarptık; buna <strong>genişletme</strong> denir." }, { soru: "Deniz de pidenin <<kesir 6 8>>'ini yedi. Aynı miktarı 4 eş parçaya bölünmüş pidede göster.", hedef: "6/8", payda: 4, tamam: "Doğru! <<kesir 6 8>> = <<kesir 3 4>>. Pay ile paydayı 2'ye böldük; buna <strong>sadeleştirme</strong> denir." } ], sonra: "M4_Kopru_Soru" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Etiketteki “0,5 kg peynir” ne kadar peynir demek?", secenekler: [ { metin: "Yarım kilogram", dogru: true, geri: "Evet! 0,5 = <<kesir 5 10>> = <<kesir 1 2>>. Yani yarım kilogram. Çarşıda bu yazılışların hepsiyle karşılaşacağız." }, { metin: "5 kilogram", geri: "0,5 kilogram, 1 kilogramdan az. 5 kilogram çok fazla!" }, { metin: "5 gram", geri: "0,5 kilogram, 1 kilogramın yarısı kadar; 5 gram çok az." } ], sonra: "M4_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Yine hoş geldiniz! Kervan baharat çarşısına vardı. Burada safran, tarçın, karanfil alıp satacağız.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Etiketleri ben yazdım: kimine kesir, kimine ondalık, kimine yüzde. Yazılışları farklı, demek ki hepsi farklı miktar!<</konus>> <<konus "ayse" "endiseli">>Tüccarlar birbirine giriyor. Kim daha çok aldı, kim daha az, kimse anlamıyor.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Yazılışları farklı ama miktarları aynı olabilir mi? Bunu araştıralım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce elimizin kesirlere ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M4_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Hangisi <strong>bileşik kesirdir</strong>?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 3 5>>", geri: "Payı paydasından küçük: bu basit kesir." }, { metin: "<<kesir 7 4>>", dogru: true, geri: "Doğru! Payı paydasından büyük; 1 bütünden fazla." }, { metin: "<<kesir 1 2 1>>", geri: "Bu tam sayılı kesir: bir tam ve yarım." }, { metin: "<<kesir 1 8>>", geri: "Bu bir birim kesir: payı 1." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "<<kesir 2 3>> = <<kesir \"?\" 6>>. Soru işaretinin yerine ne gelmeli?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.alan(2, 3) + setup.sekil.alan(4, 6) + '</div>', secenekler: [ { metin: "3", geri: "Payda 3'ten 6'ya çıktı; kaç katına çıktı? Pay da o kadar artmalı." }, { metin: "4", dogru: true, geri: "Evet! Pay ve payda 2 ile çarpıldı: <<kesir 2 3>> = <<kesir 4 6>>." }, { metin: "5", geri: "Payda 2 ile çarpıldı. Payı da 2 ile çarp." }, { metin: "6", geri: "O zaman bütünün tamamı boyanmış olurdu." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Aynı büyüklükteki iki pidenin birinden <<kesir 1 3>>, ötekinden <<kesir 1 5>> alındı. Hangi parça daha büyük?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.daire(1, 3) + setup.sekil.daire(1, 5) + '</div>', secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 3>>", dogru: true, geri: "Evet! Bütün daha az parçaya bölününce her parça daha büyük olur." }, { metin: "<<kesir 1 5>>", geri: "5 parçaya bölünen pidenin dilimleri daha mı büyük, daha mı küçük?" }, { metin: "İkisi eşit", geri: "İkisinin payı 1 ama bütün farklı sayıda parçaya bölünmüş." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m4hazirlik >= 2>><<goto "M4_Hatirlatma">><<else>><<goto "M4_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Bir bütünü eş parçalara böleriz; payda kaç parçaya böldüğümüzü, pay kaç parça aldığımızı söyler.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Payı paydasından küçükse basit kesir, büyükse bileşik kesir. Bileşik kesri bir tam ve bir kesirle de yazabiliriz: tam sayılı kesir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Pay ile paydayı aynı sayıyla çarparsak ya da bölersek miktar değişmez: denk kesirler. Birim kesirlerde de paydası küçük olan daha büyüktür.<</konus>> <div class="devam"><<button "Çarşıya girelim ▸" "M4_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Tarçın çeyrek kiloluk paketlerde satılıyor. Tartıya 7 paket koyduk. Etikete ne yazmalıyız?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her şerit 1 kilogramlık bir bütün. Paketleri şeritlerde boya; kaç tane birim kesir yan yana geldiğine bak.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1a", cikti: "MAT.5.1.3", model: "serit", gorevler: setup.moda({ destek: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tarçın paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg. Şeritlere bak: 1 tam bütün ve <<kesir 3 4>> daha, yani <<kesir 3 4 1>> kg!" } ], temel: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tarçın paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg. Şeritlere bak: 1 tam bütün ve <<kesir 3 4>> daha, yani <<kesir 3 4 1>> kg!" }, { soru: "Karanfil <<kesir 1 8>> kiloluk keselerde. Etikette <<kesir 3 8 1>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "1 3/8", payda: 8, butun: 2, tamam: "<<kesir 3 8 1>> kg = 11 tane <<kesir 1 8>> = <<kesir 11 8>> kg. Yani 11 kese!" } ], usta: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tarçın paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg = <<kesir 3 4 1>> kg." }, { soru: "Karanfil <<kesir 1 8>> kiloluk keselerde. Etikette <<kesir 3 8 1>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "1 3/8", payda: 8, butun: 2, tamam: "<<kesir 3 8 1>> kg = <<kesir 11 8>> kg. Yani 11 kese!" }, { soru: "Anason yarım kiloluk torbalarda. Etikette <<kesir 5 2>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "5/2", payda: 2, butun: 3, tamam: "<<kesir 5 2>> kg = <<kesir 1 2 2>> kg: 5 torba." } ] }), sonra: "M4_S1b" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Aynı şeyi sayı doğrusunda da yapabilir miyiz? Birim kesir kadar sıçraya sıçraya ilerleriz.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1b", cikti: "MAT.5.1.3", model: "dogru", gorevler: [ { soru: "Sayı doğrusunda <<kesir 1 3>>'lük sıçramalarla <<kesir 5 3>>'e git. Noktayı sürükle.", hedef: "5/3", payda: 3, butun: 2, etiket: "kesir", tamam: "5 sıçrama: <<kesir 5 3>>. Nokta 1 ile 2 arasında: <<kesir 2 3 1>>." }, { soru: "Şimdi <<kesir 1 4 2>>'ü göster. Her sıçrama <<kesir 1 4>>.", hedef: "2 1/4", payda: 4, butun: 3, tamam: "9 sıçrama: <<kesir 9 4>> = <<kesir 1 4 2>>." } ], sonra: "M4_S1b_Onerme" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Şeritlerde ve sayı doğrusunda ne fark ettin?", secenekler: [ { metin: "Bileşik kesir, birim kesirlerin yinelenmesiyle oluşur. Pay paydadan büyükse miktar 1 bütünden fazladır ve tam sayılı kesir olarak da yazılabilir.", dogru: true, geri: "Evet! <<kesir 7 4>> = 7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 3 4 1>>. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bileşik kesirler her zaman 1'den küçüktür.", geri: "<<kesir 7 4>> sayı doğrusunda 1'in solunda mı, sağında mı kaldı?" }, { metin: "Tam sayılı kesir ile bileşik kesir farklı miktarları gösterir.", geri: "<<kesir 7 4>> ile <<kesir 3 4 1>> şeritte aynı yeri kapladı mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "birim-yineleme", metin: "Kesirler birim kesirlerin yinelenmesiyle oluşur. Payı paydasından büyük olan bileşik kesir 1 bütünden fazladır ve tam sayılı kesir olarak da yazılabilir: 7/4 = 1 3/4." }, sonra: "M4_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Safran etiketinde “%35” yazıyor, kekik çuvalında “0,6”. Bunlar da kesir mi?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Yüzlük kart 100 eş kareye bölünmüş bir bütün. Her sütun 10 kare, yani bütünün onda biri. Kareleri tek tek ya da sürükleyerek boya.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1c", cikti: "MAT.5.1.3", model: "yuzluk", gorevler: setup.moda({ destek: [ { soru: "Safranın saflığı %35. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35, 100 karenin 35'i demek: <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Kekik çuvalının 0,6'sı satıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = <<kesir 60 100>> = %60. Altı sütun, yani altı tane onda bir!" } ], temel: [ { soru: "Safranın saflığı %35. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35, 100 karenin 35'i demek: <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Kekik çuvalının 0,6'sı satıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = <<kesir 60 100>> = %60. Altı sütun, yani altı tane onda bir!" }, { soru: "Çörekotu kesesinin <<kesir 3 4>>'ü dolu. Yüzlük kartta göster.", hedef: "3/4", tamam: "<<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>> = 0,75 = %75." } ], usta: [ { soru: "Safranın saflığı %35. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35 = <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Kekik çuvalının 0,6'sı satıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = %60." }, { soru: "Çörekotu kesesinin <<kesir 3 4>>'ü dolu. Yüzlük kartta göster.", hedef: "3/4", tamam: "<<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>> = %75." }, { soru: "Sumak tezgâhında <<kesir 2 5>> indirim var. Yüzlük kartta göster.", hedef: "2/5", tamam: "<<kesir 2 5>> = <<kesir 40 100>> = 0,4 = %40." } ] }), sonra: "M4_S1d" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Tamam, bazıları aynıymış. Ama hepsi değil!<</konus>> <<konus "ayse" "notr">>Etiketleri aynı miktarı gösteren kutulara ayıralım. Böylece kimin ne aldığı anlaşılır.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1d", cikti: "MAT.5.1.3", gosterim: true, yonerge: "Her etiketi, gösterdiği miktarın kutusuna koy: etiketi kutuya sürükle ya da etikete, sonra kutuya dokun.", gruplar: [ { ad: "yarim", baslik: setup.sekil.yuzluk(50, 90) }, { ad: "ceyrek", baslik: setup.sekil.yuzluk(25, 90) }, { ad: "ucceyrek", baslik: setup.sekil.yuzluk(75, 90) }, { ad: "birbucuk", baslik: setup.sekil.alan(3, 2, { genislik: 70, yukseklik: 44 }) } ], kartlar: setup.moda({ destek: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" } ], temel: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "50/100", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "0,25", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "%75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "1,5", grup: "birbucuk" } ], usta: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "5/10", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "0,25", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "2/8", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "%75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "6/8", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "1,5", grup: "birbucuk" }, { metin: "6/4", grup: "birbucuk" } ] }), ipucu: "Her gösterimi yüzlük karttaki kare sayısına çevir: %25 = 25 kare, 0,5 = 50 kare.", tamam: "Hepsi yerinde! Yazılışları farklı ama her kutudaki etiketler aynı miktarı gösteriyor.", onerme: { id: "gosterim-ayni", metin: "Aynı miktar farklı gösterimlerle yazılabilir: 1/2 = 50/100 = 0,5 = %50. Kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri birim kesirlerden türetilir." }, sonra: "M4_S2a" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Kimyon çuvalının <<kesir 65 100>>'ü satıldı. Bunu yüzlük kartta gösterir misin?<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s2a", cikti: "MAT.5.1.3", model: "yuzluk", gorevler: [ { soru: "Kimyon çuvalının <<kesir 65 100>>'ünü göster.", hedef: "65/100", tamam: "Tamam! Şimdi boyadığın karelere yakından bakalım." } ], sonra: "M4_S2b" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>65 kareyi tek tek saymak uzun sürdü. Sütunları saysak?<</konus>> <<set _s to { soru: "Yüzlük karttaki <<kesir 65 100>>'ü tam sütunlara ve tek karelere ayır." + setup.sekil.yuzluk(65, 160), alanlar: [ { etiket: "Dolu sütun (onda bir)", dogru: 6 }, { etiket: "Tek kare (yüzde bir)", dogru: 5 }, { etiket: "Hepsi yüzde kaç? %", dogru: 65 } ], cikti: "MAT.5.1.3", ipucu: "Her sütunda 10 kare var. 65 karede kaç tam sütun olur, kaç kare artar?", tamam: "<<kesir 65 100>> = <<kesir 6 10>> + <<kesir 5 100>> = %60 + %5 = 0,65. Bu bir toplama işlemi değil; aynı miktarın onda birlik ve yüzde birlik parçalara ayrılmış hâli.", sonra: "M4_S2c" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Yüzlük kartta bir sütun kaç kare, bütünün kaçta kaçı?", secenekler: [ { metin: "Bir sütun 10 karedir: <<kesir 1 10>> = <<kesir 10 100>> = 0,1 = %10.", dogru: true, geri: "Evet! Bir onda bir, on tane yüzde bire eşittir. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir sütun 1 karedir: <<kesir 1 100>>.", geri: "Sütunu say: kaç kareden oluşuyor?" }, { metin: "Bir sütun 100 karedir: bütünün tamamı.", geri: "Bütün 100 kare; sütun bunun bir parçası." } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "onda-yuzde", metin: "Bir onda bir, on tane yüzde bire eşittir: 1/10 = 10/100 = 0,1 = %10. Bu yüzden 65/100 = 6/10 + 5/100 = %60 + %5 = 0,65 diye de düşünülebilir." }, sonra: "M4_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Karabiber çuvalı 2,5 kilogram. Aynı miktarı iki farklı modelle gösterdik.<</konus>> <<set _s to { soru: "Sence hangi model 2,5 kg'ı daha iyi anlatıyor?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.alan(5, 2, { genislik: 90, yukseklik: 60 }) + '</div>' + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0, max: 3, adim: "1/2", etiket: "kesir", noktalar: [ { deger: "2,5", etiket: "2,5" } ], genislik: 520, yukseklik: 100, y: 50 }), varsayim: "m4-model", secenekler: [ { metin: "Alan modeli: iki tam bütün ve yarım bütün hemen görünüyor.", geri: "Güzel gerekçe! Alan modeli parça-bütün ilişkisini çok iyi gösterir." }, { metin: "Sayı doğrusu: 2 ile 3'ün tam ortasında olduğu görünüyor.", geri: "Güzel gerekçe! Sayı doğrusu, bir ölçünün başka sayılara göre yerini gösterir." }, { metin: "İkisi de işe yarar; neyi anlatmak istediğime bağlı.", geri: "Çok iyi bir gözlem. Şimdi farklı durumlar için karar verelim." } ], sonra: "M4_S3b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _a to { id: "m4-s3b", cikti: "MAT.5.1.3", yonerge: "Her durum için en kullanışlı modeli seç: durumu modelin kutusuna sürükle ya da durumu seçip modele dokun.", gruplar: [ { ad: "yuzluk", baslik: "Yüzlük kart" + setup.sekil.yuzluk(40, 70) }, { ad: "dogru", baslik: "Sayı doğrusu" + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0, max: 2, adim: "1/2", genislik: 200, yukseklik: 60, y: 30 }) }, { ad: "alan", baslik: "Alan modeli" + setup.sekil.daire(3, 8, 32) } ], kartlar: [ { metin: "Safranın saflığı %35", grup: "yuzluk", geri: "Yüzde, 100 eş parçanın kaç tanesi olduğunu söyler; yüzlük kart tam da 100 parça." }, { metin: "Kumaşta %20 indirim", grup: "yuzluk", geri: "Yüzdeli durumlar için 100 kareli kart çok kullanışlı." }, { metin: "Hangi çuval daha ağır: <<kesir 1 4 2>> kg mı, 2,3 kg mı?", grup: "dogru", geri: "1'den büyük miktarları karşılaştırırken ikisini aynı doğru üzerinde görmek işe yarar." }, { metin: "Kervan <<kesir 3 4 1>> km yol aldı", grup: "dogru", geri: "Yol bir uzunluk; uzunluklar sayı doğrusunda iyi görünür." }, { metin: "Pidenin <<kesir 3 8>>'i yendi", grup: ["alan", "yuzluk"], geri: "Bir bütünün parçası: alan modeli bunu en iyi gösterir." }, { metin: "Bahçenin <<kesir 2 5>>'ine nane ekildi", grup: ["alan", "yuzluk"], geri: "Bahçe bir bütün; ekilen yer onun bir parçası." } ], tamam: "Güzel kararlar! Yüzde için yüzlük kart, karşılaştırma ve uzunluk için sayı doğrusu, bir bütünün parçası için alan modeli daha kullanışlı.", sonra: "M4_S3c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Şimdi çuvalları hafiften ağıra sıralamamız gerek. Her çuvalın etiketi başka türlü yazılmış.<</konus>> <<set _s to { soru: "Farklı gösterimlerle yazılmış altı miktarı sıralamak için hangi model daha kullanışlı?", secenekler: [ { metin: "Sayı doğrusu: hepsini aynı doğru üzerinde yan yana görebiliriz.", dogru: true, geri: "Evet! Sayı doğrusunda soldaki küçük, sağdaki büyüktür. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Alan modeli: her miktar için ayrı bir şekil çizeriz.", geri: "Çizebiliriz ama altı ayrı şekli karşılaştırmak zor olur." }, { metin: "Yüzlük kart: her miktarı ayrı kartta boyarız.", geri: "1'den büyük miktarlar için birkaç kart gerekir; sıralamak zorlaşır." } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "model-secimi", metin: "Model seçimi duruma bağlıdır: yüzdeler için yüzlük kart, bir bütünün parçaları için alan modeli, karşılaştırma ve sıralama için sayı doğrusu daha kullanışlıdır." }, sonra: "M4_S4a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Safran pahalı, az alacağız. Ben <<kesir 1 8>> kg isterim, sen <<kesir 1 3>> kg al. 8, 3'ten büyük; benimki daha çok!<</konus>> <<set _s to { soru: "Varsayımını yap: Kuzgun haklı mı?", varsayim: "m4-kuzgun", secenekler: [ { metin: "Evet, paydası büyük olan kesir daha büyüktür.", geri: "Bir varsayım yaptın. Şimdi kesir duvarında sınayalım." }, { metin: "Hayır, bütün daha çok parçaya bölününce parçalar küçülür.", geri: "Bir varsayım yaptın. Şimdi kesir duvarında sınayalım." }, { metin: "Emin değilim; denemem gerek.", geri: "Çok doğru bir tutum! Hemen deneyelim." } ], sonra: "M4_S4b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kesir duvarında her satır aynı bütün. <<kesir 1 3>> ile <<kesir 1 8>>'i karşılaştır." + setup.sekil.kesirDuvari([2, 3, 4, 5, 6, 8], ["1/3", "1/8"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 3>> daha büyük; Kuzgun yanıldı.", dogru: true, geri: "Evet! Payları eşit kesirlerde paydası küçük olan daha büyüktür. Kuzgun çok az safran alacak! Deftere yazıyorum." }, { metin: "<<kesir 1 8>> daha büyük; Kuzgun haklı.", geri: "Duvarda boyalı iki parçaya bak: hangisi daha uzun?" }, { metin: "İkisi eşit.", geri: "Boyalı parçaların uzunlukları aynı mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "pay-esit", metin: "Payları eşit iki kesirden paydası küçük olan daha büyüktür: 1/3 > 1/8, 3/5 > 3/7." }, sonra: "M4_S4c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Hmpf. Peki, o zaman <<kesir 3 8>> kg alırım. <<kesir 5 8>> alan kim?<</konus>> <<set _s to { soru: "<<kesir 3 8>> kg mı daha çok, <<kesir 5 8>> kg mı?" + setup.sekil.kesirDuvari([8, 8], ["3/8"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 5 8>>: paydalar eşitse payı büyük olan daha büyüktür.", dogru: true, geri: "Evet! İkisi de sekizde bir; 5 parça 3 parçadan fazla. Deftere yazıyorum." }, { metin: "<<kesir 3 8>>: pay küçükse kesir büyüktür.", geri: "Aynı büyüklükte 3 parça mı çok, 5 parça mı?" }, { metin: "İkisi eşit; paydaları aynı.", geri: "Parçalar aynı büyüklükte ama sayıları farklı." } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "payda-esit", metin: "Paydaları eşit iki kesirden payı büyük olan daha büyüktür: 5/8 > 3/8." }, sonra: "M4_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Şimdi altı çuvalı sıralayalım. Hepsini sayı doğrusuna yerleştir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>İpucu: önce her miktar 0'a mı, <<kesir 1 2>>'ye mi, 1'e mi yakın, ona karar ver. Kesikli çizgiler <<kesir 1 2>> ve <<kesir 3 2 1>>'yi gösteriyor.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s4d", cikti: "MAT.5.1.4", min: 0, max: 2, adim: "1/4", ince: "1/40", tolerans: 0.07, kiyas: ["1/2", "3/2"], kartlar: setup.moda({ destek: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4"], temel: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4", "1 3/4", "0,1"], usta: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4", "1 3/4", "0,1", "%60", "11/10"] }), yonerge: "Çuval etiketlerini sayı doğrusunda yerine sürükle ya da bir etiket seçip yerine dokun.", tamam: "Çuvallar sıralandı! Soldan sağa doğru hafiften ağıra dizildiler.", sonra: "M4_S4e" }>> <<sayiDogrusu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>İki kese kaldı: biri <<kesir 3 7>> kg, öteki <<kesir 5 8>> kg. Paydaları da payları da farklı!<</konus>> <<set _s to { soru: "Denk kesir bulmadan hangisinin daha ağır olduğunu nasıl anlarız?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 3 7>>, yarımdan az (yarım olması için 3,5 parça gerekirdi); <<kesir 5 8>> yarımdan fazla (<<kesir 4 8>> yarım). Demek ki <<kesir 5 8>> daha ağır.", dogru: true, geri: "Harika! <<kesir 1 2>> ile karşılaştırmak işi çok kolaylaştırdı. Deftere yazıyorum." }, { metin: "5, 3'ten büyük olduğu için <<kesir 5 8>> daha ağır.", geri: "Sonuç doğru ama gerekçe değil: <<kesir 5 20>> ile <<kesir 3 4>>'ü düşün. Kesirlerin <<kesir 1 2>>'ye yakınlığına bak." }, { metin: "8, 7'den büyük olduğu için <<kesir 5 8>> daha ağır.", geri: "Paydası büyük olan parça daha küçüktü, hatırladın mı? Kesirlerin <<kesir 1 2>>'ye yakınlığına bak." } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "yarim-kiyas", metin: "Kesirleri karşılaştırırken 0'a, 1/2'ye ya da 1'e yakınlıklarına bakmak, denk kesir bulmadan karar vermeyi sağlar: 3/7 < 1/2 < 5/8." }, sonra: "M4_S4f" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "saskin">>Kuyumcu terazisi 2,3 ile 2,4 arasını gösteriyor. Arada başka sayı olabilir mi?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Sayı doğrusunu büyüteçle yakınlaştırdım: şimdi yalnız 2,3 ile 2,4 arası görünüyor.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s4f", cikti: "MAT.5.1.4", min: 2.3, max: 2.4, adim: "0,01", etiket: "ondalik", kartlar: ["2,3", "2,32", "2,36", "2,30", "2,4"], yonerge: "Kuyumcunun beş tartısını büyütülmüş sayı doğrusuna yerleştir.", tamam: "2,3 ile 2,30 aynı noktada! 2,3 ile 2,4 arasında 2,32 ve 2,36 gibi başka sayılar da var.", sonra: "M4_S4g" }>> <<sayiDogrusu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kuyumcunun yeni tartısı 0,19 gram gösteriyor. 0,2 mi 0,21 mi 0,19'a daha yakın?" + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0.1, max: 0.3, adim: "0,01", etiket: "yok", noktalar: [ { deger: "0,19", etiket: "0,19" }, { deger: "0,2", etiket: "0,2" }, { deger: "0,21", etiket: "0,21" } ], genislik: 560, yukseklik: 90, y: 55 }), secenekler: [ { metin: "0,2", dogru: true, geri: "Evet! 0,2 = 0,20; 0,19 ile arasında yalnız bir yüzde bir var. 0,21 ise iki yüzde bir uzakta." }, { metin: "0,21", geri: "Sayı doğrusunda 0,19'dan 0,21'e kaç çentik, 0,2'ye kaç çentik var?" }, { metin: "İkisi eşit uzaklıkta", geri: "Çentikleri say: 0,19'dan 0,2'ye ve 0,21'e." } ], cikti: "MAT.5.1.4", sonra: "M4_S4h" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Bu iki keseyi tek torbaya koyacağım: biri <<kesir 5 8>> kg, öteki <<kesir 4 7>> kg. Torba en fazla 1 kg taşıyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Hesap yapmadan tahmin et: iki kese torbaya sığar mı?", secenekler: [ { metin: "Sığmaz: iki kese de yarım kilodan fazla; birlikte 1 kg'ı geçer.", dogru: true, geri: "Harika tahmin! <<kesir 1 2>> ile karşılaştırma önermesi, işlem yapmadan karar vermemizi sağladı." }, { metin: "Sığar: iki kesenin de payı paydasından küçük.", geri: "İkisi de 1'den küçük, doğru. Peki ikisi de <<kesir 1 2>>'den büyük mü?" }, { metin: "Hesaplamadan bilemeyiz.", geri: "Önermelerimiz yardım eder: <<kesir 5 8>> ve <<kesir 4 7>>, <<kesir 1 2>>'den büyük mü küçük mü?" } ], cikti: "MAT.5.1.4", sonra: "M4_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-han.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "endiseli">>Hanın avlusunda iki kardeş tüccar tartışıyor. Babalarından kalan safran tarlasını paylaşamıyorlar.<</konus>> <<konus "ayse" "notr">>Üç aracı teklif getirmiş. Hangisi adil, bize soruyorlar.<</konus>> <<set _p to { id: "m4-bg", cikti: "MAT.5.1.4", baslik: "Adil Paylaşım", metin: "<div class=\"teklifler\"><div class=\"teklif\"><strong>Rıza'nın teklifi</strong><br>Büyük kardeşe tarlanın <<kesir 3 5>>'i, küçük kardeşe %40'ı.</div><div class=\"teklif\"><strong>Sırma'nın teklifi</strong><br>Büyük kardeşe tarlanın 0,5'i, küçük kardeşe <<kesir 2 4>>'ü.</div><div class=\"teklif\"><strong>Kerem'in teklifi</strong><br>Büyük kardeşe tarlanın %45'i, küçük kardeşe 0,55'i.</div></div>Kardeşler tarlanın eşit paylaşılmasını istiyor. Hangi teklif adil?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde “adil paylaşım” ne demek?", secenekler: [ { metin: "İki kardeşin tarladan eşit pay alması", dogru: true, geri: "Evet! Her kardeş tarlanın yarısını almalı." }, { metin: "Büyük kardeşin daha çok alması", geri: "Kardeşler eşit paylaşmak istiyor." }, { metin: "Teklifi en kısa olanın seçilmesi", geri: "Teklifin yazılışı değil, gösterdiği miktar önemli." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Teklifleri nasıl karşılaştıralım?", kartlar: [ { ad: "Hepsini yüzdeye çevir", aciklama: "Her payı yüzlük kartta düşün ve yüzde olarak yaz.", geri: "Aynı gösterime çevirmek karşılaştırmayı kolaylaştırır." }, { ad: "Yarımla karşılaştır", aciklama: "Adil pay yarım: her payın yarımdan büyük mü küçük mü olduğuna bak.", geri: "Kısa yol! Adil pay tam olarak yarım." }, { ad: "Sayı doğrusuna yerleştir", aciklama: "Bütün payları 0 ile 1 arasında bir doğruda göster.", geri: "Sayı doğrusu sıralamayı gösterir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Her teklifte <strong>büyük kardeşin</strong> payı yüzde kaç?", alanlar: [ { etiket: "Rıza", onek: "%", dogru: 60 }, { etiket: "Sırma", onek: "%", dogru: 50 }, { etiket: "Kerem", onek: "%", dogru: 45 } ], ipucu: "<<kesir 3 5>> = <<kesir 60 100>>, 0,5 = <<kesir 50 100>>." }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Hangi teklif adil?", secenekler: [ { metin: "Sırma'nın teklifi: 0,5 = <<kesir 2 4>> = %50.", dogru: true, geri: "Evet! İki pay farklı yazılmış ama ikisi de yarım." }, { metin: "Rıza'nın teklifi", geri: "%60 ile %40 eşit mi?" }, { metin: "Kerem'in teklifi", geri: "%45 ile 0,55 = %55 eşit mi?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Kontrol", soru: "Kerem'in teklifinde hangi kardeş daha çok alıyor?", secenekler: [ { metin: "Küçük kardeş: 0,55 = %55, %45'ten büyük.", dogru: true, geri: "Doğru! Kerem'in teklifi küçük kardeşten yana." }, { metin: "Büyük kardeş: 45, 0,55'ten büyük.", geri: "0,55'i yüzdeye çevir: %55. Şimdi karşılaştır." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Kardeşlere ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "“Yazılışlar farklı olsa da Sırma'nın teklifinde ikiniz de tarlanın yarısını alıyorsunuz.”", geri: "Adil ve açık bir açıklama!" }, { metin: "“Bir teklifi kabul etmeden önce payları aynı gösterime çevirin.”", geri: "Çok akıllıca bir öğüt!" } ] } ], tamam: "Kardeşler Sırma'nın teklifini kabul etti ve tokalaştılar. Adil paylaşım herkesi mutlu etti!", sonra: "M4_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M4_BG_Usta">><<else>><<goto "M4_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-han.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Tüccarların çocukları tangram oynuyor. Yedi parça bir kareyi tam dolduruyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Boyalı küçük üçgen, bütün karenin kaçta kaçı?" + setup.sekil.tangram(["kucuk1"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 7>>", geri: "Yedi parça var ama parçalar eş değil." }, { metin: "<<kesir 1 8>>", geri: "Büyük üçgen karenin <<kesir 1 4>>'ü. Küçük üçgen büyük üçgenin kaçta kaçı?" }, { metin: "<<kesir 1 16>>", dogru: true, geri: "Harika! Büyük üçgen <<kesir 1 4>>, orta üçgen <<kesir 1 8>>, küçük üçgen <<kesir 1 16>>. Her biri bir öncekinin yarısı!" }, { metin: "<<kesir 1 4>>", geri: "Bu büyük üçgenlerden birinin payı. Küçük üçgen çok daha küçük." } ], cikti: "MAT.5.1.3", sonra: "M4_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-han.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M4"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m4")>><<run $envanter.push("harita-s5-m4")>><</if>> <<konus "ayse" "gururlu">>Etiketler düzeldi, kardeşler barıştı, safran da adil paylaşıldı. Çarşının en iyi hesapçıları sizsiniz!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak... Kesir, ondalık, yüzde... Hepsi aynı miktarmış. Kabul, bu sefer de kaybettim.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Safran çuvalının dibinde bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-baharat">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>İpek Yolu Kervanı'nın çarşısı haritada yeniden parlıyor. <strong>Adil Tüccar</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m4-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M4_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-han.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Gıyaseddin Cemşid el-Kâşî</h3> <p>15. yüzyılda Semerkant'ta yaşayan matematikçi el-Kâşî, 1427'de yazdığı <em>Hesabın Anahtarı</em> kitabında ondalık kesirleri düzenli biçimde kullandı ve öğretti. Tüccarlar, mimarlar ve gökbilimciler onun yöntemleriyle hesaplarını kolaylaştırdı. Bugün etiketlerde gördüğün 0,5 gibi yazılışlar bu uzun yolculuğun sonucu.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evdeki alışveriş fişlerine ve market etiketlerine bak. Kesir, ondalık ve yüzde gösterimlerini bul (ağırlıklar, indirimler, KDV oranı gibi). Her birini yüzlük kartta ya da sayı doğrusunda nasıl gösterirdin?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Etiketler artık korkutmuyor! Tezgâhtaki öteki kavanozların miktarlarını da okuyalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>> <<alistirma "s5m4-kesir" "M4_S1c">>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-tezgah.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Kesir, ondalık, yüzde: aynı miktarın üç ayrı adı varmış! Çarşının öbür etiketlerini de çevirelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Yüzlük kartı aklında tut: bir sütun <<kesir 1 10>> = 0,1 = %10, bir kare <<kesir 1 100>> = 0,01 = %1.<</konus>> <<alistirma "s5m4-gosterim" "M4_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-carsi.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Çuvallarda bu kadar kolay karar vermeniz şanstı. Uzun yazılan sayının büyük olduğunu herkes bilir!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Paydalar eşitse paylara, paylar eşitse paydalara bak. Ondalık sayıları basamak basamak karşılaştır. Emin olamazsan <<kesir 1 2>> ve 1 ile kıyasla.<</konus>> <<alistirma "s5m4-karsilastir" "M4_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m4-han.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Handaki tüccarlar da hesaplarını kimi kesirle, kimi ondalıkla, kimi yüzdeyle yazıyor. Hangisi daha çok, nasıl anlarız?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Karşılaştırmadan önce hepsini aynı biçime çevir: örneğin hepsini yüzde ya da paydası 100 olan kesir olarak yaz.<</konus>> <<alistirma "s5m4-farkli" "M4_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M5"] to $ilerleme["S5-M5"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m5hazirlik to 0>> <<set $m5 to $m5 || {}>> <<konus "ela" "endiseli">>Bakın, kasaba gazetesinin manşeti! “Çocuklar geri dönüşümü umursamıyor!” Ama biz okulda atıklarımızı ayırıyoruz...<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Yanında bir de grafik var. Grafik varsa doğrudur, değil mi?<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Hmm... Grafiğin köşesinde bir tüy görüyorum. Kuzgun'un tüyü!<</konus>> <div class="gazete"> <div class="gazete-ust"><span>Kasaba Postası</span><span>Pazartesi</span></div> <div class="manset">ÇOCUKLAR GERİ DÖNÜŞÜMÜ UMURSAMIYOR!</div> <<print setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Atıklarını ayıran çocuklar", kategoriler: ["Hiç ayırmıyor", "Bazen ayırıyor"], degerler: [6, 4], yMin: 3, yMax: 7, eksen: "Çocuk sayısı", genislik: 420, yukseklik: 250 })>> </div> <<set _s to { soru: "Bu iddianın doğru olup olmadığını nasıl anlarız?", secenekler: [ { metin: "Çocuklardan veri toplayıp araştırırız.", dogru: true, geri: "Evet! Bir iddiayı sınamak için veri toplar, düzenler, görselleştirir ve yorumlarız. Buna istatistiksel araştırma denir." }, { metin: "Gazete yazdıysa doğrudur; araştırmaya gerek yok.", geri: "Gazeteler de yanılabilir. Grafiği kimin, nasıl hazırladığını bilmiyoruz." }, { metin: "Kuzgun'a sorarız.", geri: "Grafiği hazırlayan Kuzgun olabilir. Kendi verimizi toplamak daha güvenilir." } ], sonra: "M5_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita bizi Veri Dedektifleri'nin bürosuna götürüyor. Tutunun!<</konus>> <<konus "can" "endiseli">>Hoş geldiniz! Ben Muhabir Can. O haberi ben yazmadım; grafik gazeteye isimsiz bir zarfla gelmiş.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Grafik yalan söylemez. Sütunlara bakın: umursamayanlar açık ara önde!<</konus>> <<konus "can" "notr">>Gerçeği bulmak için kendi araştırmamızı yapalım. Veri dedektifliğine hazır mısınız?<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M5_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Bir istatistiksel araştırmada ilk adım hangisidir?", secenekler: [ { metin: "Bir araştırma sorusu oluşturmak", dogru: true, geri: "Evet! Soru belli olunca kime, neyi soracağımızı planlarız." }, { metin: "Grafik çizmek", geri: "Grafik çizmek için önce veri gerekir; veri toplamak için de bir soru." }, { metin: "Sonuç yazmak", geri: "Sonuç en sona kalır; önce neyi merak ettiğimizi belirlemeliyiz." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Muhabir Can'ın sınıfındaki öğrencilere en sevdikleri meyve sorulmuş. En çok hangi meyve sevilmiş?" + setup.sekil.noktaGrafigi({ kategoriler: ["Elma", "Muz", "Çilek", "Kiraz"], degerler: [4, 3, 6, 2], yMax: 7, eksen: "Öğrenci sayısı" }), secenekler: [ { metin: "Elma", geri: "Elmanın üstünde 4 nokta var. Daha çok noktası olan var mı?" }, { metin: "Çilek", dogru: true, geri: "Doğru! Çileğin üstünde 6 nokta var; her nokta bir öğrenci." }, { metin: "Kiraz", geri: "Kirazın üstünde yalnız 2 nokta var: en az sevilen o." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Aynı ankete kaç öğrenci katılmış?" + setup.sekil.siklikTablosu({ kategoriler: ["Elma", "Muz", "Çilek", "Kiraz"], degerler: [4, 3, 6, 2], kategoriAdi: "Meyve", sutunAdi: "Öğrenci sayısı" }), secenekler: [ { metin: "4", geri: "4, meyve çeşidi sayısı. Kaç öğrenci cevap vermiş?" }, { metin: "6", geri: "6, en çok sevilen meyvenin sıklığı. Hepsini topla." }, { metin: "15", dogru: true, geri: "Evet! 4 + 3 + 6 + 2 = 15. Sıklıkların toplamı, katılan kişi sayısını verir." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m5hazirlik >= 2>><<goto "M5_Hatirlatma">><<else>><<goto "M5_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Araştırma bir soruyla başlar; sonra plan yapar, veri toplar, veriyi tablo ve grafikle düzenler, en sonunda yorumlarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Nokta grafiğinde her nokta bir kişidir. Sıklık tablosunda bir cevabın kaç kez verildiğini yazarız; sıklıkların toplamı, kaç kişiye sorduğumuzu gösterir.<</konus>> <div class="devam"><<button "Araştırmaya başlayalım ▸" "M5_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "notr">>Büroya okurlardan bir sürü soru gelmiş. Hangileri veri toplayarak cevaplanabilir?<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s1a", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Soruları iki kutuya ayır: her soruyu kutusuna sürükle ya da soruyu seçip kutusuna dokun.", gruplar: [ { ad: "evet", baslik: "📊 Araştırma sorusu<br><small>Veri toplayarak cevaplanır, cevaplar kişiden kişiye değişir</small>" }, { ad: "hayir", baslik: "❔ Araştırma sorusu değil<br><small>Tek bir cevabı var ya da veri gerekmez</small>" } ], kartlar: [ { metin: "Sınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi atığı ayırıyor?", grup: "evet" }, { metin: "Okulumuzdaki öğrenciler okula nasıl geliyor?", grup: "evet" }, { metin: "Mahallemizdeki aileler hangi atıkları ayırıyor?", grup: "evet" }, { metin: "Kâğıt geri dönüştürülebilir mi?", grup: "hayir", geri: "“Kâğıt geri dönüştürülebilir mi?” sorusunun tek bir cevabı var; bir kitaptan öğrenebiliriz." }, { metin: "Ela'nın en sevdiği renk ne?", grup: "hayir", geri: "Ela'nın en sevdiği renk tek bir kişinin cevabı; veri toplamaya gerek yok." }, { metin: "Bugün hava güneşli mi?", grup: "hayir", geri: "Havaya bakmak yeter; cevap kişiden kişiye değişmez." } ], tamam: "Harika! Araştırma sorularının cevabı kişiden kişiye değişiyor ve veri toplayarak bulunuyor.", onerme: { id: "arastirma-sorusu", metin: "Araştırma sorusu; amacı açık olan, veri toplanarak cevaplanabilen ve cevapları kişiden kişiye değişebilen bir sorudur." }, sonra: "M5_S1b" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "dusunceli">>Araştırma soruları da iki türlü olabilir: bir grubu anlatan sorular ve iki grubu karşılaştıran sorular.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s1b", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Her araştırma sorusunu türüne göre ayır.", gruplar: [ { ad: "betim", baslik: "🔎 Betimleme<br><small>Bir grubu anlatır</small>" }, { ad: "karsi", baslik: "⚖️ Karşılaştırma<br><small>İki grubu karşılaştırır</small>" } ], kartlar: [ { metin: "5. sınıflar en çok hangi atığı ayırıyor?", grup: "betim" }, { metin: "Kasabada en çok hangi geri dönüşüm kutusu kullanılıyor?", grup: "betim" }, { metin: "5. sınıflar ile 8. sınıfların ayırdığı atıklar farklı mı?", grup: "karsi" }, { metin: "Hafta içi ve hafta sonu kutulara atılan atıklar farklı mı?", grup: "karsi" } ], ipucu: "Soruda iki grup var mı? “ile”, “ve”, “farklı mı” gibi sözcüklere dikkat et.", tamam: "Doğru! Karşılaştırma soruları iki grubu yan yana koyar.", sonra: "M5_S1c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un iddiasını sınamak için hangi araştırma sorusu en uygun?", secenekler: [ { metin: "Kasabamızdaki çocuklar evde atıklarını ayırıyor mu? (Her zaman / Bazen / Hiç)", dogru: true, geri: "Evet! Amacı açık, cevapları kategorilere ayrılıyor ve çocuklara sorarak cevaplanabilir." }, { metin: "Çocuklar geri dönüşümü neden umursamıyor?", geri: "Bu soru, çocukların umursamadığını baştan kabul ediyor. Önce bunun doğru olup olmadığını araştırmalıyız." }, { metin: "Geri dönüşüm nedir?", geri: "Bu bir bilgi sorusu; veri toplamadan cevaplanabilir." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S2a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben de anket soruları yazdım. “Geri dönüşümü umursamayan tembel çocuklardan mısın?” Güzel, değil mi?<</konus>> <<konus "can" "endiseli">>Bu soru cevabı yönlendiriyor. Anket sorularını birlikte ayıklayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s2a", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Anket sorularını üç kutuya ayır.", gruplar: [ { ad: "uygun", baslik: "✅ Uygun soru" }, { ad: "yonlendirici", baslik: "↪️ Yönlendirici soru" }, { ad: "kisisel", baslik: "🔒 Kişisel bilgi istiyor" } ], kartlar: [ { metin: "Evde atıklarını ayırıyor musun? (Her zaman / Bazen / Hiç)", grup: "uygun" }, { metin: "Evde hangi atıkları ayırıyorsun? (Kâğıt / Plastik / Cam / Hiçbiri)", grup: "uygun" }, { metin: "Geri dönüşümü umursamayan tembel çocuklardan mısın?", grup: "yonlendirici", geri: "“Tembel” sözcüğü cevaplayanı utandırır ve cevabı etkiler." }, { metin: "Atık ayırmak gereksiz bir iş, değil mi?", grup: "yonlendirici", geri: "“…değil mi?” diye biten sorular belli bir cevabı ister." }, { metin: "Adın, soyadın ve ev adresin ne?", grup: "kisisel", geri: "Araştırma için ada ve adrese gerek yok; kişisel bilgiler korunmalı." }, { metin: "Telefon numaran kaç?", grup: "kisisel", geri: "Telefon numarası kişisel bilgidir; ankette sorulmaz." } ], tamam: "Anketimiz hazır: açık, anlaşılır ve kimseyi yönlendirmeyen sorular.", onerme: { id: "anket-sorusu", metin: "İyi bir anket sorusu açık ve anlaşılırdır; cevabı yönlendirmez ve ad, adres, telefon gibi kişisel bilgileri istemez." }, sonra: "M5_S2b" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Anketi kimlere yapalım?", secenekler: [ { metin: "Kasabanın farklı mahallelerinden, farklı yaşlardaki çocuklara", dogru: true, geri: "Evet! Farklı gruplardan çocuklara sorarsak sonuç kasabadaki çocukları daha iyi yansıtır." }, { metin: "Yalnız okulun geri dönüşüm kulübündeki çocuklara", geri: "Kulüp üyeleri zaten atık ayırıyordur. Bu, sonucu bir yöne çeker; buna yanlılık denir." }, { metin: "Yalnız Kuzgun'un arkadaşlarına", geri: "Tek bir gruba sormak yanlı sonuç verir. Kuzgun'un grafiği de böyle hazırlanmış olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Topladığımız cevapları nasıl kaydedelim?", secenekler: [ { metin: "İsim yazmadan, yalnız cevapları kaydederiz; kâğıtları da güvenli bir yerde saklarız.", dogru: true, geri: "Evet! Katılanların gizliliğini korumak araştırmacının sorumluluğudur." }, { metin: "Her çocuğun adını ve cevabını gazetede yayımlarız.", geri: "Böylece çocukların cevapları herkesçe bilinir. Bu, mahremiyete aykırı." }, { metin: "Cevapları hatırlarız; yazmaya gerek yok.", geri: "24 cevabı akılda tutmak zor. Kayıt tutmalıyız, ama isimsiz." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-meydan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "mutlu">>Meydandayız! Çocuklara tek tek soruyoruz: “Evde atıklarını ayırıyor musun?”<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her cevap geldiğinde çetele tablosunda doğru satıra bir çentik at. Beşinci çentik, dördünün üstünden çapraz geçer.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s3a", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "cetele", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], tamam: "Veri toplandı ve sıklık tablosu hazır: 24 çocuğa sorduk.", sonra: "M5_P2" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "notr">>Bürodayız. Verimizi okurlara göstermek için bir grafik lazım. Önce nokta grafiği!<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4a", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "nokta", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Çocuk sayısı", baslik: "Evde atıklarını ayıran çocuklar", tamam: "Nokta grafiği tamam: her nokta bir çocuk.", sonra: "M5_S4b" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Noktaları üst üste koymak yerine bir sütun çizsek? Gazetede daha kolay okunur.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4b", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "sutun", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Çocuk sayısı", baslik: "Evde atıklarını ayıran çocuklar", tamam: "Sütun grafiği hazır! Her sütunun yüksekliği, o cevabın sıklığını gösteriyor.", sonra: "M5_S4c" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Ben şunu merak ediyorum: çocukların ne kadarı “Hiç” dedi, bütünün küçük bir parçası mı?<</konus>> <<konus "can" "notr">>Parça-bütün ilişkisi için boncuk kolyesi yapalım. 24 çocuk, 24 boncuk!<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4c", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "daire", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], tamam: "Kolye tamam! Boncukların içindeki dilimler bir daire grafiği oluşturdu. “Hiç” diyenler bütünün küçük bir dilimi.", sonra: "M5_S4d" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _a to { id: "m5-s4d", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Her soru için hangi grafik daha kullanışlı? Soruyu grafiğin kutusuna sürükle ya da soruyu seçip grafiğe dokun.", gruplar: [ { ad: "nokta", baslik: "Nokta grafiği" + setup.sekil.noktaGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], yMax: 3, genislik: 200, yukseklik: 120 }) }, { ad: "sutun", baslik: "Sütun grafiği" + setup.sekil.sutunGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], yMax: 3, genislik: 200, yukseklik: 120 }) }, { ad: "daire", baslik: "Daire grafiği" + setup.sekil.daireGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], sayilar: false }) } ], kartlar: [ { metin: "“Hiç” diyenler bütünün yarısından az mı?", grup: "daire", geri: "Bütünün yarısı, dörtte biri gibi parça-bütün soruları için daire grafiği kullanışlıdır." }, { metin: "Çocukların ne kadarı “Her zaman” diyor, bütünün ne kadarı?", grup: "daire", geri: "Bütüne göre pay soruluyor: daire grafiği." }, { metin: "Hangi cevap en çok verilmiş, kaç kişi vermiş?", grup: ["sutun", "nokta"], geri: "Sıklıkları karşılaştırmak için sütunlar kullanışlıdır." }, { metin: "Her bir çocuğun cevabını tek tek görmek istiyorum.", grup: "nokta", geri: "Nokta grafiğinde her nokta bir kişidir." } ], tamam: "Doğru seçimler! Parça-bütün için daire, sıklıkları karşılaştırmak için sütun, her kişiyi görmek için nokta grafiği.", onerme: { id: "grafik-secimi", metin: "Grafik seçimi soruya bağlıdır: sıklıkları karşılaştırmak için sütun grafiği, her kişiyi görmek için nokta grafiği, parça-bütün ilişkisi için daire grafiği kullanışlıdır." }, sonra: "M5_S5a" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "notr">>Şimdi sonucu yazma zamanı. Hangi cümle verimize dayanıyor?<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi sonuç, topladığımız veriyle desteklenir?" + setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Evde atıklarını ayıran çocuklar", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], degerler: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Çocuk sayısı", genislik: 420, yukseklik: 250 }), secenekler: [ { metin: "Sorduğumuz 24 çocuğun 20'si atıklarını her zaman ya da bazen ayırıyor. Bu veri, “çocuklar umursamıyor” iddiasını desteklemiyor.", dogru: true, geri: "Evet! Sonucumuz sayılarla gerekçelendirildi ve yalnız sorduğumuz çocuklar hakkında konuşuyor." }, { metin: "Türkiye'deki bütün çocuklar atıklarını ayırıyor.", geri: "Biz yalnız kasabamızdaki 24 çocuğa sorduk. Bütün Türkiye için karar veremeyiz." }, { metin: "Kasabadaki çocukların hepsi atıklarını her zaman ayırıyor.", geri: "4 çocuk “Hiç”, 9 çocuk “Bazen” dedi. “Hepsi her zaman” demek veriye uymuyor." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S5b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Cevaplar kişiden kişiye değişti: kimi her zaman, kimi bazen, kimi hiç. Sıklıklar bu dağılımı gösteriyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Araştırmamız sorumuza ne kadar cevap verdi? Bir dahaki sefere neyi değiştirelim?", secenekler: [ { metin: "Yalnız meydandaki 24 çocuğa sorduk. Öteki mahallelerden ve okullardan da çocuk ekleyip araştırmayı yeniden planlamalıyız.", dogru: true, geri: "Çok iyi bir değerlendirme! Daha fazla ve farklı gruplardan veri, sonucumuzu güçlendirir." }, { metin: "Hiçbir şeyi değiştirmeye gerek yok; araştırma kusursuz.", geri: "Her araştırma geliştirilebilir. Kimlere sorduğumuzu düşün." }, { metin: "“Hiç” diyenlerin cevaplarını silip grafiği güzelleştirmeliyiz.", geri: "Bu dürüst olmaz! Veriyi değiştirmek, Kuzgun'un yaptığı gibi yanıltmak olur." } ], cikti: "MAT.5.5.1", onerme: { id: "siklik-dagilim", metin: "Kategorik veride cevaplar kişiden kişiye değişir; sıklık değerleri bu dağılımı özetler. Sonuç yalnız veri toplanan grup için söylenir." }, sonra: "M5_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-matbaa.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "notr">>Matbaadayız. Yarınki gazetede düzeltme yazısı çıkacak. Ama önce İddia Masası'nda Kuzgun'un grafiğini inceleyelim.<</konus>> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Grafiğimde hiçbir hata yok!<</konus>> <<set _p to { id: "m5-bg", cikti: "MAT.5.5.2", baslik: "İddia Masası", metin: "Kuzgun'un gazeteye gönderdiği grafik:", sekil: setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Çocuklar geri dönüşümü umursamıyor!", kategoriler: ["Hiç ayırmıyor", "Bazen ayırıyor"], degerler: [6, 4], yMin: 3, yMax: 7, eksen: "Çocuk sayısı", kaynak: "Veri: Kuzgun'un 10 arkadaşı", genislik: 440, yukseklik: 270 }), adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Grafik hangi iddiayı destekliyormuş gibi görünüyor?", secenekler: [ { metin: "Çocukların çoğu atık ayırmıyor.", dogru: true, geri: "Evet. Şimdi bu iddianın dayandığı grafiği dikkatle inceleyelim." }, { metin: "Çocukların hepsi atık ayırıyor.", geri: "Grafiğin başlığını ve sütunlarını bir daha oku." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Hataları bul", soru: "Grafikteki hata ve yanlılıkları işaretle.", secenekler: [ { metin: "“Her zaman ayırıyor” seçeneği grafikte yok (eksik kategori).", gerekli: true }, { metin: "Dikey eksen 0'dan değil 3'ten başlıyor; bu yüzden sütunlar arasındaki fark büyük görünüyor.", gerekli: true }, { metin: "Veri yalnız Kuzgun'un 10 arkadaşından toplanmış; bütün çocuklar için genelleme yapılamaz.", gerekli: true }, { metin: "Sütunlar farklı renklerle boyanmış.", gerekli: false }, { metin: "Grafik, sütun grafiği olarak çizilmiş.", gerekli: false } ], ipucu: "Kırmızılara bak. Eksenin nereden başladığına, hangi cevapların gösterildiğine ve verinin kimden toplandığına dikkat et. Renk ve grafik türü tek başına hata değildir.", geri: "Üç hatayı da buldun: eksik kategori, yanıltıcı ölçek ve tek bir gruba dayanan genelleme." }, { tur: "sayi", ad: "Ölçek", soru: "Kuzgun'un grafiğinde “Hiç” sütunu “Bazen” sütunundan kaç kat uzun görünüyor? Gerçekte kaç kişi fark var?", alanlar: [ { etiket: "Görünüşte kaç kat", dogru: 3 }, { etiket: "Gerçek fark", dogru: 2, birim: "kişi" } ], ipucu: "Eksen 3'ten başlıyor: “Hiç” sütunu 3'ten 6'ya (3 birim), “Bazen” sütunu 3'ten 4'e (1 birim) uzanıyor. Gerçekte 6 − 4 = ?" }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Kuzgun'un iddiasını kabul mü ediyoruz, çürütüyor muyuz?", secenekler: [ { metin: "Çürütüyoruz: grafik yanıltıcı ve bizim 24 çocuktan topladığımız veride 20 çocuk atıklarını her zaman ya da bazen ayırıyor.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir karar! Kanıtımız hem hataları hem de kendi verimiz." }, { metin: "Kabul ediyoruz: gazetede yayımlanmış.", geri: "Yayımlanmış olması doğru olduğunu göstermez. Bulduğun hatalara bak." }, { metin: "Karar veremeyiz; grafik hiç işe yaramaz.", geri: "Kendi topladığımız veri var. Onunla karar verebiliriz." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Düzeltme", soru: "Düzeltme yazısına hangi cümleyi koyalım?", secenekler: [ { metin: "“Kasabamızda sorduğumuz 24 çocuğun 11'i atıklarını her zaman, 9'u bazen ayırıyor. Önceki grafik yanıltıcıydı.”", geri: "Açık, sayılarla desteklenen ve dürüst bir düzeltme!" }, { metin: "“Önceki grafikte eksik kategori ve 3'ten başlayan eksen vardı. Doğru grafik aşağıda.”", geri: "Hataları açıkça söylemek, okurların gelecekte grafikleri daha dikkatli okumasına yardım eder." } ] } ], tamam: "Düzeltme yazısı matbaaya gitti! Yarın herkes doğru grafiği görecek.", sonra: "M5_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M5_BG_Usta">><<else>><<goto "M5_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-matbaa.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Peki şu grafiğe ne dersiniz? Bunu da başka bir gazeteden kestim.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir gazetede “Sınıfın en sevdiği spor” daire grafiği var. Dilimlerin yanında Futbol %50, Voleybol %40, Basketbol %30 yazıyor. Bu grafikte ne yanlış?", secenekler: [ { metin: "Dilimlerin toplamı %120 ediyor; bir daire grafiğinde parçaların toplamı bütüne, yani %100'e eşit olmalı.", dogru: true, geri: "Harika dedektiflik! Daire grafiği bir bütünü parçalara ayırır; toplam bütünü aşamaz." }, { metin: "Futbolun dilimi en büyük olmamalı.", geri: "Futbolu en çok kişi seçtiyse dilimi en büyük olabilir. Sayıların toplamına bak." }, { metin: "Hiçbir sorun yok.", geri: "Yüzdeleri topla: 50 + 40 + 30 = ?" } ], cikti: "MAT.5.5.2", sonra: "M5_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-matbaa.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set $ilerleme["S5-M5"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m5")>><<run $envanter.push("harita-s5-m5")>><</if>> <<konus "can" "gururlu">>Yarınki manşet: “Kasabanın çocukları geri dönüşümü önemsiyor!” Hem de verisiyle.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak... Eksen 3'ten başlayınca her şey büyük görünüyormuş. Bir dahaki sefere daha zor bir grafik yapacağım!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Matbaanın mürekkep kutusunda bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-dedektif">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Veri Dedektifleri haritada yeniden parlıyor. <strong>Veri Dedektifi</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m5-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M5_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-matbaa.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Florence Nightingale</h3> <p>1850'lerde bir savaş hastanesinde hemşire olarak çalışan Florence Nightingale, askerlerin çoğunun yaralardan değil, temizlik eksikliğinden hastalanıp öldüğünü veriyle gösterdi. Hazırladığı daire biçimli grafikler yöneticileri ikna etti ve hastanelerde temizlik kuralları değişti. Veriyle anlatılan doğru bir grafik, hayat kurtarabilir!</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir hafta boyunca evinizde çöpe atılan atıkları türlerine göre (kâğıt, plastik, cam, organik) çetele tablosuna işle. Sonra sıklık tablosu ve sütun grafiği hazırla. Hangi atık en çok çıkıyor? Tasarruf için ne yapabilirsiniz?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "mutlu">>Anketimiz hazır! Meydana çıkmadan önce okurlardan gelen öteki soruları ve anketleri de bir gözden geçirelim mi?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>> <<alistirma "s5m5-arastirma" "M5_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-meydan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Çetele tutmak çok hızlıymış! Öteki kulüplerin çetelelerini de okuyup sıklık tablosuna çevirelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her demet 5 çentiktir. Önce demetleri 5'er 5'er say, sonra tek çentikleri ekle.<</konus>> <<alistirma "s5m5-siklik" "M5_S4a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Gazetenin öbür sayfalarına da grafikler lazım. Grafik okumayı ve sonuç çıkarmayı biraz daha çalışalım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Az sayıda veride her kişiyi görmek için nokta, sıklıkları karşılaştırmak için sütun, parça-bütün için daire grafiği. Sonucu yalnız sorduğun grup için söyle.<</konus>> <<alistirma "s5m5-grafik" "M5_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5-m5-matbaa.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Tek bir grafiğimi düzelttiniz diye kendinizi usta mı sandınız? Masamda daha çok grafik ve iddia var!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her grafikte üç şeye bak: dikey eksen 0'dan başlıyor mu, bütün cevaplar gösterilmiş mi, veri kimden ve kaç kişiden toplanmış?<</konus>> <<alistirma "s5m5-iddia" "M5_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M6"] to $ilerleme["S5-M6"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m6hazirlik to 0>> <<set $m6 to $m6 || {}>> <<konus "ela" "mutlu">>Gözü kapalı çizim oyunu oynayalım! Ben tarif edeceğim, sen kareli kâğıda çizeceksin.<</konus>> <<konus "ela" "notr">>Mavi noktadan başla. 4 kare sağa git. 3 kare yukarı git. Sonra başladığın noktaya dümdüz dön.<</konus>> <<set _s to { soru: "Ela'nın tarifine göre hangi çizim çıkar?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [5, 0], [5, 3], [1, 0]], true) + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [5, 0], [5, 3], [1, 3], [1, 0]], true) + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [4, 0], [4, 3]]) + '</div>', secenekler: [ { metin: "1. çizim: bir üçgen", dogru: true, geri: "Evet! Adımları sırayla uygulayınca bir dik üçgen çıktı." }, { metin: "2. çizim: bir dikdörtgen", geri: "Tarifte “sola git” adımı yoktu. Son adımda başlangıca dümdüz dönülüyor." }, { metin: "3. çizim: açık bir çizgi", geri: "Bu çizim 3 kare sağa gitmiş ve başlangıca dönmemiş. Tarifi bir daha oku." } ], sonra: "M6_Kopru_Soru" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Ben ilk denemede yanlış çizmiştim. “Başla” derken hangi noktadan başlayacağımı bilmiyordum.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir tarifi herkesin aynı şekilde uygulayabilmesi için ne gerekir?", secenekler: [ { metin: "Adımların açık, sırasının belli ve eksiksiz olması", dogru: true, geri: "Evet! Böyle adım adım, sırası belli tariflere algoritma denir. Bu sözcük 9. yüzyıl matematikçisi Harizmi'nin adından gelir." }, { metin: "Tarifin kısa olması", geri: "Kısa ama eksik bir tarif yanlış çizime götürür. Deniz'in yaşadığını düşün." }, { metin: "Tarifi söyleyenin hızlı konuşması", geri: "Hız değil, açıklık ve sıra önemli." } ], sonra: "M6_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita bizi 1200'lerin Diyarbakır'ına, Artuklu sarayının atölyesine götürüyor. Tutunun!<</konus>> <<konus "cezeri" "notr">>Hoş geldiniz, genç ustalar! Ben İsmail el-Cezerî. Su saatleri ve kendi kendine çalışan makineler, yani otomatlar yaparım.<</konus>> <<konus "cezeri" "endiseli">>Ama bu sabah bütün otomatlarım uyuyakalmış. Biri talimat kartlarını karıştırmış.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben yalnız biraz düzenledim. Aynı işlemler, aynı sayılar; sıranın ne önemi var?<</konus>> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Önce ellerinizin sayılara ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M6_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın 25 dişlisi var; her dişlide 4 diş var. Toplam kaç diş? Zihinden hesapla.", secenekler: [ { metin: "29", geri: "Toplama değil, çarpma: 25 tane 4." }, { metin: "100", dogru: true, geri: "Doğru! 25 × 4 = 100." }, { metin: "84", geri: "25 × 4 işlemini bir daha düşün: 4 tane 25 kaç eder?" } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "7 + 5 = 5 + □. Kutuya hangi sayı gelir?", secenekler: [ { metin: "7", dogru: true, geri: "Evet! Toplananların yeri değişince toplam değişmez." }, { metin: "12", geri: "Eşittir işaretinin iki yanı aynı değerde olmalı: 7 + 5 = 12, 5 + 12 = 17." }, { metin: "5", geri: "5 + 5 = 10; sol taraf 12." } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın zili sırayla 3, 6, 9, 12 kez çalıyor. Sıradaki çalışta kaç kez çalar?", secenekler: [ { metin: "13", geri: "Her seferinde 1 değil, kaç artıyor?" }, { metin: "15", dogru: true, geri: "Doğru! Her adımda 3 artıyor." }, { metin: "24", geri: "12'nin iki katı değil; her adımda eklenen sayıya bak." } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m6hazirlik >= 2>><<goto "M6_Hatirlatma">><<else>><<goto "M6_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Eşittir işareti “iki tarafın değeri aynı” demektir; sonucu yazma yeri değildir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Toplamada ve çarpmada sayıların yerini değiştirebiliriz: 7 + 5 = 5 + 7, 25 × 4 = 4 × 25. Örüntülerde her adımda ne kadar arttığına bakarız.<</konus>> <div class="devam"><<button "Atölyeye gir ▸" "M6_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>İlk otomatım bir terazi. Kefelere sayı cümleleri konur; iki taraf eşitse terazi dengede durur ve otomat uyanır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her işlemden önce tahmin et: terazi dengede kalır mı, yoksa denge bozulur mu?<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1a", cikti: "MAT.5.2.1", mod: "koru", sol: "2 + 3", sag: "7 − 2", islemler: setup.moda({ destek: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" } ], temel: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" }, { metin: "Sol kefeden 1 çıkar, sağ kefeye 1 ekle.", sol: "− 1", sag: "+ 1" }, { metin: "İki kefeden de 2 çıkar.", sol: "− 2", sag: "− 2" } ], usta: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" }, { metin: "Sol kefeden 1 çıkar, sağ kefeye 1 ekle.", sol: "− 1", sag: "+ 1" }, { metin: "İki kefeyi de 5'e böl.", sol: "÷ 5", sag: "÷ 5" }, { metin: "Sol kefeyi 2 ile, sağ kefeyi 3 ile çarp.", sol: "× 2", sag: "× 3" } ] }), tamam: "Terazi otomatı uyandı! Şimdi ne fark ettiğini söyle.", sonra: "M6_S1a_Onerme" }>> <<terazi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Terazi hangi durumlarda dengede kaldı?", secenekler: [ { metin: "İki kefeye aynı sayı eklenince ya da iki kefeden aynı sayı çıkarılınca; iki kefe 0 hariç aynı sayıyla çarpılınca ya da bölününce.", dogru: true, geri: "Evet! 2 + 3 = 7 − 2 ise 2 + 3 + 4 = 7 − 2 + 4 olur. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Herhangi bir kefeye herhangi bir işlem yapılınca", geri: "Yalnız sol kefeye 4 eklediğimizde ne olmuştu?" }, { metin: "Bir kefeden çıkarıp ötekine aynı sayıyı ekleyince", geri: "Sol kefeden 1 çıkarıp sağa 1 eklediğimizde terazi dengede kaldı mı?" } ], cikti: "MAT.5.2.1", onerme: { id: "esitlik-korunum", metin: "Eşitliğin iki tarafına aynı sayı eklenir ya da iki tarafından aynı sayı çıkarılırsa, iki taraf 0 hariç aynı sayıyla çarpılır ya da bölünürse eşitlik korunur: 2 + 3 = 7 − 2 ise 2 + 3 + 4 = 7 − 2 + 4." }, sonra: "M6_S1b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>İkinci terazinin kefesinde bir kutu boş kalmış. Hangi sayıyı koyarsak denge kurulur?<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1b", cikti: "MAT.5.2.1", mod: "bul", gorevler: setup.moda({ destek: [ { sol: "15 + 9", sag: "□ + 10", cevap: 14, tamam: "15 + 9 = 14 + 10. İki taraf da 24!" }, { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." } ], temel: [ { sol: "15 + 9", sag: "□ + 10", cevap: 14, tamam: "15 + 9 = 14 + 10. İki taraf da 24!" }, { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." }, { soru: "Hesap yapmadan düşün: 25'ten 45'e ne kadar arttı?", sol: "25 + 48", sag: "45 + □", cevap: 28, ipucu: "Bir toplanan 20 arttıysa, toplamın değişmemesi için öteki toplanan ne kadar azalmalı?", tamam: "25'ten 45'e 20 arttı, 48'den 28'e 20 azaldı; toplam değişmedi." } ], usta: [ { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." }, { soru: "Hesap yapmadan düşün: 25'ten 45'e ne kadar arttı?", sol: "25 + 48", sag: "45 + □", cevap: 28, tamam: "Bir toplanan 20 arttı, öteki 20 azaldı." }, { soru: "Bir çarpan iki katına çıktı. Öteki ne olmalı?", sol: "6 × 8", sag: "12 × □", cevap: 4, tamam: "6 × 8 = 12 × 4: bir çarpan iki katına çıkınca öteki yarıya inmeli." } ] }), tamam: "Terazi otomatı çalışıyor!", sonra: "M6_S1c" }>> <<terazi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Madem yer değiştirmek sonucu değiştirmiyor, çıkarmada ve bölmede de değiştirmez!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Emin olmak için örnekleri sınayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1c", cikti: "MAT.5.2.1", yonerge: "Sayı cümlelerini doğru ve yanlış diye ayır. Gerekirse iki tarafı da hesapla.", gruplar: [ { ad: "dogru", baslik: "✅ Doğru sayı cümlesi" }, { ad: "yanlis", baslik: "❌ Yanlış sayı cümlesi" } ], kartlar: [ { metin: "7 + 5 = 5 + 7", grup: "dogru" }, { metin: "(2 × 9) × 30 = 2 × (9 × 30)", grup: "dogru" }, { metin: "(20 + 30) + 45 = 20 + (30 + 45)", grup: "dogru" }, { metin: "18 × 30 = 2 × 9 × 30", grup: "dogru" }, { metin: "12 − 4 = 4 − 12", grup: "yanlis", geri: "12 − 4 = 8 ama 4'ten 12 çıkaramayız bile. Çıkarmada yer değiştirmek sonucu değiştirir." }, { metin: "24 ÷ 6 = 6 ÷ 24", grup: "yanlis", geri: "24 ÷ 6 = 4, oysa 6 ÷ 24, 1'den küçük. Bölmede yer değiştirmek sonucu değiştirir." }, { metin: "(10 − 4) − 2 = 10 − (4 − 2)", grup: "yanlis", geri: "Sol taraf 4, sağ taraf 8. Çıkarmada gruplamak sonucu değiştirir." } ], tamam: "Kuzgun yanıldı: yer değiştirme ve gruplama toplamada ve çarpmada işe yarıyor, çıkarmada ve bölmede yaramıyor.", onerme: { id: "degisme-birlesme", metin: "Toplamada toplananların, çarpmada çarpanların yeri değişirse ya da farklı gruplanırsa sonuç değişmez: 7 + 5 = 5 + 7, (2 × 9) × 30 = 2 × (9 × 30). Çıkarma ve bölmede bu özellik yoktur." }, sonra: "M6_S1d" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Otomatlarım için yağ geldi. Bir pakette 10 küçük yağ şişesi var; bir kutuda 20 paket, bir kolide 25 kutu.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir kolide kaç yağ şişesi var? (20 × 10) × 25 yerine çarpanları kolay gruplayarak hesapla: 20 × (10 × 25).", alanlar: [ { etiket: "10 × 25", dogru: 250 }, { etiket: "20 × 250", dogru: 5000 } ], cikti: "MAT.5.2.1", ipucu: "10 × 25 = 250. Sonra 20 × 250: 2 × 250 = 500, bunun 10 katı.", tamam: "(20 × 10) × 25 = 20 × (10 × 25) = 5000. Gruplamayı değiştirmek sonucu değiştirmedi ama hesabı kolaylaştırdı!", sonra: "M6_S1e" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Otomatın bahçesindeki çiçek tarhı 5 sıra, her sırada 9 fide. Fideleri iki renkle diktim.<</konus>> <<set _s to { soru: "Tarhı iki parçaya ayırıp her parçayı ayrı hesapla." + setup.sekil.izgaraBol(9, 5, 3), alanlar: [ { etiket: "Sarı parça: 5 × 3", dogru: 15 }, { etiket: "Mavi parça: 5 × 6", dogru: 30 }, { etiket: "Bütün tarh: 5 × 9", dogru: 45 } ], cikti: "MAT.5.2.1", ipucu: "Sarı parçada 5 sıra ve 3 sütun var, mavi parçada 5 sıra ve 6 sütun.", tamam: "5 × 9 = 5 × 3 + 5 × 6 = 15 + 30 = 45.", sonra: "M6_S1f" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Cezerî 7 × 98'i zihinden hesaplıyor. Hangi yol aynı sonucu verir?", secenekler: [ { metin: "7 × 100 − 7 × 2 = 700 − 14 = 686", dogru: true, geri: "Harika! 98'i 100 − 2 diye düşündük ve 7'yi iki parçaya da dağıttık. Deftere yazıyorum." }, { metin: "7 × 100 − 2 = 698", geri: "2'yi de 7 ile çarpmak gerekir: 98 tane 7, 100 tane 7'den 2 tane 7 eksiktir." }, { metin: "7 × 9 + 8 = 71", geri: "98, 9 ile 8'in yan yana yazılmışıdır; 9 + 8 değildir." } ], cikti: "MAT.5.2.1", onerme: { id: "dagilma", metin: "Çarpmanın toplama ve çıkarma üzerine dağılma özelliği: bir çarpan parçalara ayrılıp her parça ayrı çarpılır, sonuçlar toplanır ya da çıkarılır: 5 × 9 = 5 × 3 + 5 × 6, 7 × 98 = 7 × 100 − 7 × 2." }, sonra: "M6_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "endiseli">>Fil saatim durdu! Talimat kartında “3 + 4 × 5” yazıyor. Kuzgun sonucu 35 bulmuş, saatin dişlileri de 35 kez dönüp kilitlenmiş.<</konus>> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Soldan sağa: 3 + 4 = 7, 7 × 5 = 35. Ne var bunda?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Talimat kartlarını birlikte çalıştıralım. Her adımda önce yapılacak işlemin işaretine dokun.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s2a", cikti: "MAT.5.2.2", ifadeler: setup.moda({ destek: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4"], temel: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4 + 1", "2 × 3²", "(1 + 2)³ − 5 × 4"], usta: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4 + 1", "2 × 3²", "(1 + 2)³ − 5 × 4", "48 ÷ (2 + 6) × 3²"] }), tamam: "Fil saati tık tık çalışmaya başladı!", sonra: "M6_S2b" }>> <<islemSirasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Kuzgun'a işlem sırasını nasıl açıklarsın?", secenekler: [ { metin: "Önce parantez içi, sonra üslü ifadeler (kare, küp), sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma yapılır. Bu yüzden 3 + 4 × 5 = 3 + 20 = 23.", dogru: true, geri: "Açık bir açıklama! Deftere yazıyorum." }, { metin: "İşlemler her zaman soldan sağa sırayla yapılır.", geri: "Öyle olsaydı 3 + 4 × 5 = 35 olurdu; fil saati kilitlenmişti, hatırladın mı?" }, { metin: "Önce toplama, sonra çarpma yapılır.", geri: "Tam tersi: çarpma ve bölme, toplama ve çıkarmadan önce gelir." } ], cikti: "MAT.5.2.2", onerme: { id: "islem-onceligi", metin: "İşlem önceliği: önce parantez içindeki işlemler, sonra üslü ifadeler (kare ve küp), sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma yapılır." }, sonra: "M6_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Yeni talimat kartları yazmalıyız. Önce dişli kutularını sayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Cezerî'nin 4 kutusunda 6'şar dişli var. Masanın altında 3 dişli daha buldu. Toplam dişli sayısını hangi sayı cümlesi gösterir?", secenekler: [ { metin: "4 × 6 + 3", dogru: true, geri: "Evet! Önce kutulardaki dişliler (4 × 6 = 24), sonra bulunanlar: 24 + 3 = 27." }, { metin: "4 × (6 + 3)", geri: "Bu, her kutuya 3 dişli eklendiğini söyler: 4 × 9 = 36. Oysa 3 dişli tek bir yerde bulundu." }, { metin: "(4 + 3) × 6", geri: "Bu, 7 kutu olduğunu söyler. Bulunan 3 dişli bir kutu değil." } ], cikti: "MAT.5.2.2", sonra: "M6_S2d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Hangi hikâye <strong>5 × (8 − 2)</strong> sayı cümlesine uyar?", secenekler: [ { metin: "5 kutunun her birinde 8 kurabiye vardı. Her kutudan 2'şer kurabiye yendi. Kaç kurabiye kaldı?", dogru: true, geri: "Evet! Her kutuda 8 − 2 = 6 kurabiye kaldı; 5 kutuda 5 × 6 = 30." }, { metin: "5 kutuda 8'er kurabiye vardı. Toplamdan 2 kurabiye yendi. Kaç kurabiye kaldı?", geri: "Bu hikâye 5 × 8 − 2 = 38 sayı cümlesine uyar. Parantez nerede?" }, { metin: "5 kurabiye ile 8 kurabiye birleştirildi, 2'si yendi.", geri: "Bu 5 + 8 − 2 olurdu. Çarpma nerede?" } ], cikti: "MAT.5.2.2", sonra: "M6_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Örüntü otomatım kibritlerle kare diziyor. 50. adımda kaç kibrit gerekir? Kutuya o kadar kibrit koymalıyız.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kolay: her adımda 3 kibrit, 50 adımda 3 × 50 = 150 kibrit! Makineye kuralımı girdim bile.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s3a", cikti: "MAT.5.2.3", sekil: "kibrit", birim: "kibrit", terimAdi: "Kibrit sayısı", kural: { carpan: 3, ek: 1 }, adimSayisi: 4, sor: [5, 6], uzak: 50, varsayim: { carpan: 3, ek: 0, kim: "Kuzgun" }, onerme: { id: "oruntu-kural", metin: "Sabit artan bir örüntüde her adımda eklenen sayı kuralın çarpanıdır. Kural bütün adımlarda sınanır, sonra uzak adımlar kısa yoldan bulunur: 4, 7, 10, 13, … için terim = 3 × adım + 1." }, tamam: "Doğru! 50. adımda 3 × 50 + 1 = 151 kibrit gerekiyor. Kuzgun'un kuralı bir kibrit eksik kalıyordu.", sonra: "M6_S3b" }>> <<oruntuMakinesi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Saray şöleni için kare masaları yan yana diziyoruz. Her masanın çevresine sandalyeler konuyor.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s3b", cikti: "MAT.5.2.3", sekil: "masa", birim: "sandalye", terimAdi: "Sandalye sayısı", kural: { carpan: 2, ek: 2 }, adimSayisi: 3, sor: [4, 5], uzak: 30, tamam: "30 masa yan yana dizilince 2 × 30 + 2 = 62 sandalye gerekir.", sonra: "M6_S3c" }>> <<oruntuMakinesi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Kibrit örüntüsü 4 yerine 5 kibritle başlasaydı (5, 8, 11, 14, …) kural nasıl olurdu?", secenekler: [ { metin: "Terim = 3 × adım + 2", dogru: true, geri: "Evet! Artış yine 3, yalnız başlangıç değişti; eklenen sayı da değişti. 3 × 1 + 2 = 5, 3 × 2 + 2 = 8." }, { metin: "Terim = 3 × adım + 1", geri: "1. adımda 3 × 1 + 1 = 4 olur, oysa 5 olmalı." }, { metin: "Terim = 5 × adım", geri: "2. adımda 10 olurdu, oysa 8. Her adımda kaç artıyor?" } ], cikti: "MAT.5.2.3", sonra: "M6_S3d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın ışıkları 1, 2, 4, 8, 16, … diye yanıyor. Kural makinesindeki “adım × sayı + sayı” yöntemi bu örüntüde işe yarar mı?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Bu örüntüde artış sabit değil (1, 2, 4, 8 artıyor); her adımda iki katına çıkıyor. Başka bir kural gerekir.", dogru: true, geri: "Çok iyi bir değerlendirme! Yöntemimiz yalnız sabit artan örüntülerde geçerli." }, { metin: "Evet, her örüntüde işe yarar.", geri: "Ardışık terimlerin farkına bak: 1, 2, 4, 8. Hep aynı mı?" }, { metin: "Evet: terim = 2 × adım.", geri: "Sına: 4. adımda 2 × 4 = 8 olur, oysa örüntüde 4. terim 8 mi? 3. adımda 6 olur ama örüntüde 4 var." } ], cikti: "MAT.5.2.3", sonra: "M6_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Bu otomat dişlileri kutulara yerleştiriyor. Hafızasındaki talimatları hem sözde kodla hem akış şemasıyla yazdım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Algoritmayı adım adım izle ve her turdan sonra izleme tablosunu doldur.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s4a", cikti: "MAT.5.2.4", kod: ["başla", "gir: 17 dişli; her kutuya 5 dişli", "kutu sayısı 0 olsun", "kalan dişli 5 ya da daha fazla olduğu sürece tekrarla:", " kalan dişliden 5 çıkar", " kutu sayısına 1 ekle", "yazdır: kutu sayısı ve kalan dişli", "bitir"], akis: [ { tur: "basla", metin: "Başla" }, { tur: "gir", metin: "Gir: 17 dişli" }, { tur: "islem", metin: "Kutu sayısı = 0" }, { tur: "karar", metin: "Kalan ≥ 5 mi?" }, { tur: "islem", metin: "Kalandan 5 çıkar" }, { tur: "islem", metin: "Kutu sayısına 1 ekle" }, { tur: "yazdir", metin: "Yazdır: kutu, kalan" }, { tur: "bitir", metin: "Bitir" } ], dongu: { karar: 3, son: 5 }, sutunlar: ["Kalan dişli", "Kutu sayısı"], satirlar: [[17, 0], [12, 1], [7, 2], [2, 3]], ipucu: "Her turda kalan dişliden 5 çıkar, kutu sayısına 1 ekle.", donguSonu: "Kalan dişli 2 oldu; 5'ten az. Döngü durdu, otomat yazdır satırına geçiyor.", cikisSorusu: "Otomat ne yazdırır?", cikislar: [ { etiket: "Kutu sayısı", dogru: 3 }, { etiket: "Kalan dişli", dogru: 2 } ], tamam: "Dişliler kutularda! Otomat 3 kutu doldurdu, 2 dişli arttı.", sonra: "M6_S4b" }>> <<algoritma _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Bu algoritma hangi işlemi yapıyor?", secenekler: [ { metin: "17 ÷ 5 bölme işlemini: bölüm 3, kalan 2. Bölmeyi tekrarlı çıkarma olarak yapıyor.", dogru: true, geri: "Evet! 17'den 5'i 3 kez çıkarınca 2 kaldı. Deftere yazıyorum." }, { metin: "17 − 5 çıkarma işlemini", geri: "Yalnız bir kez değil, kalan 5'ten az olana dek tekrar tekrar çıkarıyor." }, { metin: "17 × 5 çarpma işlemini", geri: "Sayılar büyümüyor, küçülüyor. Hangi işlem tekrarlı çıkarmadır?" } ], cikti: "MAT.5.2.4", onerme: { id: "bolme-cikarma", metin: "Bölme, tekrarlı çıkarma olarak düşünülebilir: 17'den 5'i üç kez çıkarınca 2 kalır; 17 ÷ 5 işleminde bölüm 3, kalan 2'dir." }, sonra: "M6_S4c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set _s to { soru: "Akış şemasında soru sorulan, “evet” ya da “hayır” diye iki yola ayrılan adım hangi şekille gösterilir?" + setup.sekil.akisSemasi([ { tur: "basla", metin: "Başla" }, { tur: "gir", metin: "Gir" }, { tur: "karar", metin: "Soru?" }, { tur: "islem", metin: "Hesapla" }, { tur: "bitir", metin: "Bitir" } ], { dongu: { karar: 2, son: 3 } }), secenekler: [ { metin: "Baklava biçimi (eşkenar dörtgen)", dogru: true, geri: "Evet! Karar adımı baklava biçimidir; başla ve bitir yuvarlak köşeli, girdi ve çıktı eğik dörtgen, hesaplama dikdörtgendir." }, { metin: "Dikdörtgen", geri: "Dikdörtgen hesaplama adımlarını gösterir." }, { metin: "Yuvarlak köşeli şekil", geri: "O şekil başla ve bitir için kullanılır." } ], cikti: "MAT.5.2.4", sonra: "M6_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "deniz" "mutlu">>Ben de bir algoritma buldum! Marketteki 700 gramlık paketin fiyatından 1 kilogramın fiyatını buluyor.<</konus>> <<set _s to { soru: '<ol class="al-kod kisa"><li>başla</li><li>gir: 700 gramlık paketin fiyatı</li><li>hesapla: fiyat ÷ 7 (100 gramın fiyatı)</li><li>hesapla: 100 gramın fiyatı × 10 (1 kilogramın fiyatı)</li><li>yazdır: 1 kilogramın fiyatı</li><li>bitir</li></ol>Paketin fiyatı <strong>140 TL</strong> girilirse otomat ne yazdırır?', alanlar: [ { etiket: "100 gramın fiyatı", dogru: 20, birim: "TL" }, { etiket: "1 kilogramın fiyatı", dogru: 200, birim: "TL" } ], cikti: "MAT.5.2.4", ipucu: "700 gram, 7 tane 100 gramdır: 140 ÷ 7. 1 kilogram, 10 tane 100 gramdır.", tamam: "Otomat 200 TL yazdırır. Algoritma, 700 gramı 7 eş parçaya bölüp 1 kilograma, yani 10 parçaya çeviriyor.", sonra: "M6_BG_Giris" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-havuz.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "endiseli">>Son otomat: su dağıtıcı. Saray bahçesindeki 5 kabı sulamalı. Ama beşinci kap hep boş kalıyor!<</konus>> <<set _p to { id: "m6-bg", cikti: "MAT.5.2.4", baslik: "Su Dağıtım Otomatı", metin: "Depoda <strong>50 litre</strong> su var. Otomatın algoritması:" + '<ol class="al-kod kisa"><li>başla</li><li>gir: depoda 50 litre su</li><li>5 kap için sırayla tekrarla:</li><li>   depoda 12 litre ya da daha fazla varsa kaba 12 litre dök</li><li>   yoksa “Su yetmedi” yazdır</li><li>yazdır: depoda kalan su</li><li>bitir</li></ol>', adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu otomat ne yapıyor?", secenekler: [ { metin: "Depodaki suyu kaplara 12'şer litre dağıtıyor.", dogru: true }, { metin: "Kaplardaki suyu depoya topluyor.", geri: "“Kaba dök” diyor; su depodan kaplara gidiyor." }, { metin: "Her kaba farklı miktarda su döküyor.", geri: "Her kaba aynı miktar: 12 litre." } ] }, { tur: "sayi", ad: "İzle", soru: "Her kaptan sonra depoda kaç litre kalır?", alanlar: [ { etiket: "1. kaptan sonra", dogru: 38, birim: "L" }, { etiket: "2. kaptan sonra", dogru: 26, birim: "L" }, { etiket: "3. kaptan sonra", dogru: 14, birim: "L" }, { etiket: "4. kaptan sonra", dogru: 2, birim: "L" } ], ipucu: "Her kapta depodan 12 litre çıkıyor: 50 − 12 = 38, 38 − 12 = ?" }, { tur: "secim", ad: "Açıkla", soru: "Beşinci kap neden boş kaldı?", secenekler: [ { metin: "Depoda 2 litre kaldı; 12 litreden az olduğu için otomat dökmedi ve “Su yetmedi” yazdırdı.", dogru: true, geri: "Evet! Algoritmadaki karar adımı suyu korudu." }, { metin: "Otomat bozuk.", geri: "Otomat algoritmayı doğru uyguladı. Sorun algoritmanın kendisinde." }, { metin: "Beşinci kap delik.", geri: "İzleme tablosuna bak: 4. kaptan sonra depoda kaç litre kaldı?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Düzelt", soru: "Beş kabın hepsi eşit dolsun diye algoritmada hangi adım değişmeli?", secenekler: [ { metin: "“Kaba 12 litre dök” adımı “kaba 10 litre dök” olmalı, çünkü 50 ÷ 5 = 10.", dogru: true, geri: "Harika düzeltme! Her kaba 10 litre düşer ve depo tam boşalır." }, { metin: "“5 kap için tekrarla” adımı “4 kap için tekrarla” olmalı.", geri: "O zaman beşinci kap hiç sulanmaz. Beş kabın hepsini sulamak istiyoruz." }, { metin: "“Yazdır” adımı silinmeli.", geri: "Yazdırmak suyu değiştirmez. Dökülen miktarı düşün." } ] }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "5 × 10 = 50: beş kaba 10'ar litre dökülünce depo tam boşalır." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Algoritmadaki hatayı nasıl buldun?", secenekler: [ { metin: "Adım adım izleyip tabloya yazdım.", geri: "İzleme tablosu, algoritmaların en iyi dedektifidir!" }, { metin: "Toplam suyu kap sayısına böldüm.", geri: "Harika bir kısa yol!" } ] } ], tamam: "Beş kap da doldu, saray bahçesi yemyeşil!", sonra: "M6_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M6_BG_Usta">><<else>><<goto "M6_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-havuz.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Bir varsayımım var: bir çarpan yarıya inip öteki iki katına çıkarsa çarpım değişmez. Sınayalım mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "16 × 25 çarpımını Cezerî'nin varsayımıyla adım adım dönüştürelim. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "16 × 25 = 8 × 50 = 4 × 100 = 400. Varsayım bu örnekte tuttu.", dogru: true, geri: "Evet! Bir çarpan 2'ye bölünüp öteki 2 ile çarpılınca çarpım korunuyor. Başka örneklerle de sına: 6 × 8 = 3 × 16 = 48." }, { metin: "16 × 25 = 8 × 25 = 200. Çarpım yarıya iner.", geri: "Yalnız bir çarpanı yarıya indirdin. Öteki çarpanı iki katına çıkardın mı?" }, { metin: "16 × 25 = 32 × 50 = 1600.", geri: "İki çarpanı da iki katına çıkardın. Biri yarıya inmeli." } ], cikti: "MAT.5.2.1", sonra: "M6_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<set $ilerleme["S5-M6"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m6")>><<run $envanter.push("harita-s5-m6")>><</if>> <<konus "cezeri" "gururlu">>Terazi, fil saati, örüntü otomatı, dişli ayırıcı ve su dağıtıcı... Hepsi uyandı! Sizi kitabıma yazacağım.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak... İşlem sırası önemliymiş. 3 + 4 × 5 = 23. Tamam, tamam!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Fil saatinin tepesindeki kuşun gagasında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-otomat">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Cezerî'nin Atölyesi haritada yeniden parlıyor. <strong>Otomat Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m6-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M6_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: El-Cezerî ve Harizmi</h3> <p><strong>İsmail el-Cezerî</strong> (1136–1206), Artuklu sarayında çalışan bir mühendisti. 1206'da tamamladığı kitabında su saatlerini, fil saatini, kendi kendine çalışan müzisyenleri ve su dağıtıcılarını adım adım çizimlerle anlattı. Makinelerinin çoğu, bugünkü otomatik makinelerin atası sayılır.</p> <p><strong>Harizmi</strong> 9. yüzyılda Bağdat'ta yaşadı. Hesap yöntemlerini adım adım anlatan kitapları Avrupa'da “Algoritmi” adıyla tanındı; “algoritma” sözcüğü buradan gelir.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evde sevdiğin bir yemeğin ya da içeceğin tarifini algoritma gibi yaz: “başla, gir, hesapla, yazdır, bitir” sözcüklerini kullan. Tarifte tekrarlanan bir adım var mı? Bir de akış şemasını çiz.</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Terazim yeniden dengede! Fil saatine geçmeden önce atölyedeki öteki terazileri ve hesap defterimi de birlikte bir gözden geçirelim mi?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>> <<alistirma "s5m6-esitlik" "M6_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-fil-saati.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "kuzgun" "huysuz">>Gak! Tek bir talimat kartını çözdünüz diye saat ustası mı oldunuz? Çekmecemde daha bir yığın kart var!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Sıra hep aynı: önce parantez içi, sonra kare ve küp, sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma.<</konus>> <<alistirma "s5m6-islem" "M6_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Atölyedeki öteki otomatlar da ışıklarını ve kibritlerini örüntüyle diziyor. Kurallarını bulursak hepsini yeniden kurabiliriz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce ardışık terimlerin farkına bak. Fark hep aynıysa o sayı kuralın çarpanıdır; sonra 1. adıma bakıp ne eklendiğini ya da çıkarıldığını bul.<</konus>> <<alistirma "s5m6-oruntu" "M6_S4a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m6-havuz.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "cezeri" "gururlu">>Saray bahçesi yemyeşil! Uyanan otomatların hafızasındaki öteki algoritmaları da okuyup düzeltelim; bir daha uyumasınlar.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Algoritmayı adım adım izle ve değerleri bir tabloya yaz. Döngünün koşulu sağlanmayınca dur; sonuç beklenenden farklıysa hatalı satırı ara.<</konus>> <<alistirma "s5m6-algoritma" "M6_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M7"] to $ilerleme["S5-M7"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m7hazirlik to 0>> <<set $m7 to $m7 || {}>> <<konus "deniz" "gururlu">>Yarın kesin yağmur yağacak! Bulutlara baktım.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Kesin mi? Belki yağar, belki yağmaz. Hava durumu bile “yağmur olasılığı %70” diyor.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bazı olaylar kesin olur, bazıları imkânsızdır, çoğu ise olabilir. Hadi ayıralım!<</konus>> <<set _a to { id: "m7-kopru", cikti: "MAT.5.6.1", yonerge: "Olayları üç kutuya ayır.", gruplar: [ { ad: "imkansiz", baslik: "🚫 İmkânsız" }, { ad: "olabilir", baslik: "🤔 Olabilir" }, { ad: "kesin", baslik: "✅ Kesin" } ], kartlar: [ { metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", grup: "kesin" }, { metin: "Ocak ayından sonra şubat gelecek.", grup: "kesin" }, { metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", grup: "imkansiz", geri: "Zarın yüzlerinde 1'den 6'ya kadar sayılar var; 7 hiç gelemez." }, { metin: "Bir haftada 8 gün olacak.", grup: "imkansiz" }, { metin: "Yarın yağmur yağacak.", grup: "olabilir", geri: "Bulutlar olsa bile yağmur kesin değildir; yağabilir de yağmayabilir de." }, { metin: "Sınıfa bir kedi girecek.", grup: "olabilir" } ], tamam: "Harika! Olasılık, bir olayın olma şansının ne kadar olduğunu anlatır.", sonra: "M7_Gecit" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita bizi yıl sonu Şans Festivali'ne götürüyor! Rengârenk çadırlar, çarklar, torbalar...<</konus>> <<konus "leyla" "mutlu">>Hoş geldiniz! Ben Festival Ustası Leyla. Tahmin Çadırı'nda yarışma düzenliyorum. Ama önce bir sorunum var.<</konus>> <<konus "leyla" "endiseli">>Açık hava gösterisini hangi gün yapacağımıza karar veremiyoruz. Kuzgun durmadan “kesin” diye bağırıyor.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Yarın kesinlikle yağmur yağmayacak! Gösteriyi yarın yapın, kesin, yüzde yüz, hatta yüzde yüz elli!<</konus>> <<konus "ela" "saskin">>Yüzde yüz elli mi? Olasılık öyle bir şey olabilir mi?<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M7_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "%50 hangi kesre eşittir?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 2>>", dogru: true, geri: "Evet! %50, yüz parçanın 50'si, yani yarısı." }, { metin: "<<kesir 1 5>>", geri: "<<kesir 1 5>> = %20. %50 yüz parçanın kaç tanesi?" }, { metin: "<<kesir 5 10>>'dan küçük bir kesir", geri: "<<kesir 5 10>> = <<kesir 50 100>> = %50; küçük değil, eşit." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "0,25'in yüzde gösterimi hangisidir?", secenekler: [ { metin: "%25", dogru: true, geri: "Doğru! 0,25 = <<kesir 25 100>> = %25." }, { metin: "%2,5", geri: "0,25 = <<kesir 25 100>>. Yüz parçanın kaç tanesi?" }, { metin: "%250", geri: "%250, bütünün iki buçuk katı olurdu." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Yüzlük kartın bütün kareleri boyandı. Boyalı kısım yüzde kaç?" + setup.sekil.yuzluk(100, 110), secenekler: [ { metin: "%10", geri: "10 kare değil, 100 karenin hepsi boyalı." }, { metin: "%100", dogru: true, geri: "Evet! Bütünün tamamı %100'dür, yani 1 bütün." }, { metin: "%1000", geri: "Bütünden fazlasını boyayamayız; kartta 100 kare var." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m7hazirlik >= 2>><<goto "M7_Hatirlatma">><<else>><<goto "M7_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Bir bütünün tamamı %100 = 1'dir, yarısı %50 = 0,5 = <<kesir 1 2>>, hiçbiri %0 = 0'dır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Aynı miktarı kesir, ondalık ya da yüzdeyle yazabiliriz. Olasılıkta da bu gösterimleri kullanacağız.<</konus>> <div class="devam"><<button "Çadıra girelim ▸" "M7_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "notr">>Tahmin Çadırı'nın ilk oyunu: Olasılık Cetveli! Bir ucu imkânsız, öteki ucu kesin.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her olay için kendi tahminini yap ve cetvelde yerine koy. Tam ortası “eşit olası”, yani yarı yarıya.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s1a", cikti: "MAT.5.6.1", olaylar: setup.moda({ destek: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay; cetvelin en sağına." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız bir olay cetvelin en soluna gider." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Paranın iki yüzü var: yazı ya da tura. Şansları eşit; tam ortaya." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çarkın büyük kısmı kırmızı. Kesin değil ama çok olası." } ], temel: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay; cetvelin en sağına." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız bir olay cetvelin en soluna gider." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Paranın iki yüzü var: yazı ya da tura. Şansları eşit; tam ortaya." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çarkın büyük kısmı kırmızı. Kesin değil ama çok olası." }, { simge: "❄️", metin: "Temmuzda Antalya'da kar yağacak.", aralik: [0, 0.2], geri: "Temmuz Antalya'da çok sıcak geçer. Kar yağması çok az olası; imkânsıza çok yakın." }, { simge: "🎯", metin: "Dart okum tahtanın küçücük kırmızı merkezine isabet edecek.", aralik: [0.03, 0.4], geri: "Merkez tahtanın küçük bir parçası. Olabilir ama az olası." } ], usta: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Yazı ile turanın şansı eşit." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çok olası ama kesin değil." }, { simge: "❄️", metin: "Temmuzda Antalya'da kar yağacak.", aralik: [0, 0.2], geri: "İmkânsıza çok yakın." }, { simge: "🎯", metin: "Dart okum tahtanın küçücük kırmızı merkezine isabet edecek.", aralik: [0.03, 0.4], geri: "Az olası." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 1'den büyük bir sayı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Altı yüzün beşi 1'den büyük. Çok olası." } ] }), tamam: "Cetvel doldu! Her olay 0 ile 1 arasında bir yere yerleşti.", sonra: "M7_S1b" }>> <<olasilikSpektrumu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "dusunceli">>Cetvelin altındaki sayılara baktınız mı? Aynı olasılığı farklı gösterimlerle yazabiliriz.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s1b", cikti: "MAT.5.6.1", gosterim: true, yonerge: "Her gösterimi cetveldeki yerine koy.", gruplar: [ { ad: "sifir", baslik: "🚫 İmkânsız" }, { ad: "yarim", baslik: "🪙 Eşit olası" }, { ad: "bir", baslik: "✅ Kesin" } ], kartlar: [ { metin: "0", grup: "sifir" }, { metin: "%0", grup: "sifir" }, { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "2/4", grup: "yarim" }, { metin: "1", grup: "bir" }, { metin: "%100", grup: "bir" }, { metin: "4/4", grup: "bir" } ], ipucu: "%100 bütünün tamamıdır, yani 1. %0 hiçbir şeydir, yani 0.", tamam: "İmkânsız: 0 = %0. Eşit olası: <<kesir 1 2>> = 0,5 = %50. Kesin: 1 = %100.", sonra: "M7_S1c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Yarın yağmur yağmama olasılığı yüzde yüz elli! Hatta bin!<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun'un tahmini mümkün mü?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Olasılık %0 ile %100 arasındadır (0 ile 1 arası). %100 zaten “kesin” demek; ondan fazlası olamaz.", dogru: true, geri: "Evet! Bir olayın olasılığı 0'dan küçük, 1'den büyük olamaz. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Evet, çok emin olduğu için %150 diyebilir.", geri: "Ne kadar emin olursak olalım, kesin olan bir olay %100'dür. Daha fazlası olur mu?" }, { metin: "Evet, olasılık istediğimiz kadar büyük olabilir.", geri: "Cetvele bak: en sağda “kesin” ve 1 var. Onun ötesi yok." } ], cikti: "MAT.5.6.1", onerme: { id: "olasilik-sinir", metin: "Bir olayın olasılığı 0 ile 1 arasındadır (0 ve 1 dâhil): imkânsız olay 0 = %0, eşit olası olay 1/2 = 0,5 = %50, kesin olay 1 = %100." }, sonra: "M7_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "mutlu">>İkinci oyun: Torbadaki Toplar! Torbada 3 kırmızı ve 1 mavi top var. Toplar aynı büyüklükte. Bakmadan bir top çekeceğiz.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Mavi gelir; mavi benim şanslı rengim!<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Kırmızı gelir, çünkü en sevdiğim renk kırmızı!<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi gerekçe en güçlü?" + setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ]), secenekler: [ { metin: "Torbada 3 kırmızı, 1 mavi top var. Kırmızı top daha fazla olduğu için kırmızı gelmesi daha olası.", dogru: true, geri: "Evet! Gerekçen torbadaki toplara dayanıyor. Sevdiğimiz ya da şanslı saydığımız renk, torbadaki topları değiştirmez." }, { metin: "Kırmızı gelir, çünkü Deniz en çok kırmızıyı seviyor.", geri: "Sonuç belki doğru ama gerekçe değil: bir rengi sevmek, o rengin gelme şansını değiştirmez." }, { metin: "Mavi gelir, çünkü mavi Kuzgun'un şanslı rengi.", geri: "Şanslı renk topları değiştirmez. Torbada kaç mavi, kaç kırmızı var?" } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_S2b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "gururlu">>Kırmızı gelme olasılığı %50'den fazla. O zaman kesin kırmızı gelir!<</konus>> <<set _s to { soru: "Deniz'in söylediğinden şüphe etmeli miyiz?", secenekler: [ { metin: "Evet. Kırmızı gelmesi çok olası ama kesin değil; torbada bir mavi top var, o da çekilebilir.", dogru: true, geri: "Tam bir dedektif gibi şüphe ettin! “Çok olası” ile “kesin” aynı şey değildir." }, { metin: "Hayır. %50'den fazlaysa kesin demektir.", geri: "Kesin olması için olasılığın %100 olması gerekir. Torbada mavi top da var." }, { metin: "Hayır. Deniz her zaman haklıdır.", geri: "Kimse her zaman haklı değildir; gerekçelere bakmalıyız." } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "notr">>Festivaldeki oyunların olaylarını az olası ve çok olası diye ayıralım.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s2c", cikti: "MAT.5.6.2", yonerge: "Her olayı az olası ya da çok olası diye ayır.", gruplar: [ { ad: "az", baslik: "🔻 Az olası" }, { ad: "cok", baslik: "🔺 Çok olası" } ], kartlar: [ { metin: "3 kırmızı, 1 mavi toplu torbadan mavi çekmek", grup: "az" }, { metin: "3 kırmızı, 1 mavi toplu torbadan kırmızı çekmek", grup: "cok" }, { metin: "9 beyaz, 1 siyah toplu torbadan beyaz çekmek", grup: "cok" }, { metin: "1 dilimi sarı, 5 dilimi yeşil olan çarkta sarı gelmesi", grup: "az", geri: "Sarı dilim çarkın küçük bir parçası; sarı gelmesi az olası." }, { metin: "Zar atınca 6 gelmesi", grup: "az", geri: "Zarın altı yüzünden yalnız biri 6; az olası." }, { metin: "Zar atınca 1'den büyük bir sayı gelmesi", grup: "cok", geri: "Altı yüzün beşi 1'den büyük; çok olası." } ], tamam: "Doğru! Bir renkten ne kadar çok top ya da dilim varsa o rengin gelmesi o kadar olası.", onerme: { id: "az-cok-olasi", metin: "Torbada bir renkten ne kadar çok top (ya da çarkta ne kadar çok dilim) varsa o rengin gelmesi o kadar olasıdır. Ama çok olası bir olay kesin, az olası bir olay imkânsız değildir." }, sonra: "M7_S2d" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "dusunceli">>Beş torba hazırladım. Her birinden kırmızı top çekme olasılığını cetvelde göster.<</konus>> <div class="panel sekil-yan-yana torbalar"><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "A")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "B")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 4 } ], "C")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 4 } ], "D")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "mavi", sayi: 3 } ], "E")>></div> <<set _a to { id: "m7-s2d", cikti: "MAT.5.6.2", yonerge: "Her torba için “kırmızı top çekme” olayını cetvele yerleştir.", olaylar: [ { simge: "A", metin: "A torbası: 1 kırmızı, 1 mavi", aralik: [0.5, 0.5], geri: "A torbasında kırmızı ile mavi eşit sayıda; tam ortaya." }, { simge: "B", metin: "B torbası: 3 kırmızı, 1 mavi", aralik: [0.55, 0.95], geri: "B torbasında kırmızı daha çok; çok olası tarafa." }, { simge: "C", metin: "C torbası: 1 kırmızı, 4 mavi", aralik: [0.05, 0.45], geri: "C torbasında kırmızı az; az olası tarafa." }, { simge: "D", metin: "D torbası: 4 kırmızı", aralik: [1, 1], geri: "D torbasında yalnız kırmızı var; kırmızı çekmek kesin." }, { simge: "E", metin: "E torbası: 3 mavi", aralik: [0, 0], geri: "E torbasında hiç kırmızı yok; kırmızı çekmek imkânsız." } ], tamam: "Kırmızı çekme olasılığı: E < C < A < B < D. Kırmızı toplar arttıkça olasılık kesine yaklaşıyor.", sonra: "M7_P2" }>> <<olasilikSpektrumu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-sahne.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "endiseli">>Açık hava gösterisi için üç günümüz var. Hava durumu tahminleri geldi. Hangi günü seçelim?<</konus>> <<set _p to { id: "m7-bg", cikti: "MAT.5.6.2", baslik: "Festival Günü", metin: '<div class="hava-tablosu"><div><span class="simge">🌧️</span>Cuma<br>Yağmur: %100</div><div><span class="simge">🌦️</span>Cumartesi<br>Yağmur: %80</div><div><span class="simge">⛅</span>Pazar<br>Yağmur: %30</div></div>Gösteri açık havada yapılacak. Leyla yağmurun en az olası olduğu günü seçmek istiyor.', adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Pazar günü için “yağmur olasılığı %30” ne anlatıyor?", secenekler: [ { metin: "Yağmur yağabilir ama yağma olasılığı az; yağmama olasılığı daha yüksek.", dogru: true, geri: "Evet! %30, %50'den az: yağmur az olası." }, { metin: "Günün %30'unda yağmur yağacak.", geri: "Olasılık, yağmurun ne kadar süreceğini değil, yağma şansını anlatır." }, { metin: "Kesin yağmur yağmayacak.", geri: "%0 olsaydı imkânsız olurdu. %30 az olası, ama imkânsız değil." } ] }, { tur: "secim", ad: "Karşılaştır", soru: "Üç günü yağmur olasılığına göre az olasıdan çok olasıya sırala.", secenekler: [ { metin: "Pazar (%30) → Cumartesi (%80) → Cuma (%100)", dogru: true, geri: "Doğru sıralama! Cuma günü yağmur kesin görünüyor." }, { metin: "Cuma → Cumartesi → Pazar", geri: "Bu çok olasıdan az olasıya sıralama. Tersini düşün." }, { metin: "Cumartesi → Pazar → Cuma", geri: "%80 ile %30'u karşılaştır: hangisi daha az?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Gösteri hangi gün yapılmalı?", secenekler: [ { metin: "Pazar: yağmur yağma olasılığı en az.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir karar!" }, { metin: "Cuma: Kuzgun “kesin güneşli” dedi.", geri: "Tahmin %100 yağmur diyor. Kuzgun'un sözü veriye dayanmıyor." }, { metin: "Cumartesi: hafta sonunun ilk günü.", geri: "Cumartesi yağmur çok olası (%80). Hava durumuna göre karar verelim." } ] }, { tur: "secim", ad: "Şüphe", soru: "Pazar günü yağmur yağmayacağı kesin mi?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Az olası ama imkânsız değil. Yağmura karşı yedek bir çadır hazırlamak akıllıca olur.", dogru: true, geri: "Harika! Olasılık bize kesinlik değil, en iyi seçimi yapma yolunu verir." }, { metin: "Evet, %30 çok az; hiç yağmaz.", geri: "%30 az olası demek, imkânsız değil. Yağmur yine de yağabilir." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Kuzgun'a ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "“Kesin demeden önce veriye bak. Olasılık %100'ü geçemez.”", geri: "Kuzgun bunu unutmayacak!" }, { metin: "“Tahminlerimizi gerekçelendirmeliyiz; şanslı renkler ve istekler olasılığı değiştirmez.”", geri: "Çok güzel bir öğüt!" } ] } ], tamam: "Gösteri pazar gününe alındı; yedek çadır da hazır!", sonra: "M7_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M7_BG_Usta">><<else>><<goto "M7_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-sahne.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "dusunceli">>Son bir soru: çocuklar için adil bir oyun tasarlıyorum.<</konus>> <<set _s to { soru: "Ela ile Deniz bir çark çeviriyor. Çark kırmızıda durursa Ela, mavide durursa Deniz kazanıyor. Hangi çarkla oyun adil olur?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "1") + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 2 }, { renk: "mavi", sayi: 2 } ], "2") + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 5 } ], "3") + '</div>', secenekler: [ { metin: "2. çark: kırmızı ve mavi dilimler eşit; ikisinin şansı eşit.", dogru: true, geri: "Evet! Adil bir oyunda herkesin kazanma şansı eşit olmalı." }, { metin: "1. çark", geri: "1. çarkta kırmızı dilimler daha çok; Ela'nın kazanması daha olası." }, { metin: "3. çark", geri: "3. çarkta mavi dilimler çok daha fazla; Deniz'in kazanması çok olası." } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-sahne.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S5-M7"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m7")>><<run $envanter.push("harita-s5-m7")>><</if>> <<konus "leyla" "gururlu">>Pazar günü gökyüzü masmavi! Gösteri harika geçti. Tahmin Çadırı'nın şampiyonları sizsiniz!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Olasılık 1'den büyük olamazmış. Peki ya... bir kuşun kayıp yuvasını bulma olasılığı?<</konus>> <<konus "ela" "saskin">>Kuzgun, sen neden bahsediyorsun?<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Bakın! Festival sahnesinin perdesinde bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-festival">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Şans Festivali haritada yeniden parlıyor. <strong>Tahmin Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m7-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M7_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-sahne.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _oz to setup.sezonOzeti(5)>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Size bir sır vereyim mi? Haritayı karıştırmamın bir nedeni var. Haritanın ortasında, bulutların altında... benim kayıp yuvam var.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Yuvamı bulmama yardım eder misiniz? 6. sınıfın haritası orada başlıyor!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kuzgun'un Sırrı... Yeni bir macera bizi bekliyor!<</konus>> <div class="panel sezon-sonu"> <h2>🗺 5. Sınıf Haritası: _oz.bitti / _oz.toplam parça</h2> <<print _oz.html>> <<if _oz.bitti === _oz.toplam>> <p>Tebrikler! 5. sınıfın bütün harita parçalarını topladın.</p> <<else>> <p>Eksik parçaları haritadan tamamlayabilirsin.</p> <</if>> </div> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Pascal ve Fermat</h3> <p>1654'te Fransız matematikçiler Blaise Pascal ile Pierre de Fermat mektuplaştı. Konu, yarıda kalan bir oyunda ödülün oyunculara nasıl <strong>adil</strong> paylaştırılacağıydı. Bu mektuplar olasılık hesabının başlangıcı sayılır.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir hafta boyunca akşam haberlerindeki yağmur olasılığını not et; ertesi gün yağmur yağıp yağmadığını yaz. Tahminler az olası mı, çok olası mı? Sonra ailenle adil bir oyun tasarla ve kurallarını bir afişe yaz.</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "leyla" "mutlu">>Olasılık Cetveli'ni çok iyi kullandınız! Çadırın arkasında daha bir yığın olay kartı var. Hepsini cetvelde yerine koyalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Sol uç imkânsız (0), orta eşit olası (<<kesir 1 2>>), sağ uç kesin (1); olasılık bunların dışına çıkmaz.<</konus>> <<alistirma "s5m7-spektrum" "M7_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Torbalar, çarklar, zarlar... Hepsinde benim şanslı rengim gelir, kesin!<</konus>> <<konus "leyla" "dusunceli">>Kuzgun'a torbalara ve çarklara bakarak karar vermeyi gösterelim. Festival oyunlarının hepsi burada.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir renkten ne kadar çok top ya da dilim varsa o rengin gelmesi o kadar olasıdır. Ama çok olası kesin, az olası imkânsız değildir.<</konus>> <<alistirma "s5m7-az-cok" "M7_BG_Giris">>