JavaScript must be enabled to play.
Browser lacks capabilities required to play.
Upgrade or switch to another browser.
Loading…
<<set $oyuncu to { ad: "", mod: "temel" }>> <<set $ayarlar to { buyukYazi: false }>> <<set $ilerleme to {}>> <<set $ustalik to {}>> <<set $alistirma to {}>> <<set $rozetler to {}>> <<set $odaKonu to "">> <<set $beceri to { tahmin: { yapildi: 0, isabetli: 0 }, kontrol: 0, onerme: 0 }>> <<set $defter to []>> <<set $envanter to []>> <<set $varsayim to {}>> <<set $tahmin to {}>> <<set $strateji to {}>> <<set $sayac to {}>> <<set $sonuc to {}>> <<set $m1 to {}>> <<set $m2 to {}>> <<set $m3 to {}>> <<set $m4 to {}>> <<set $m5 to {}>> <<set $m6 to {}>> <<set $m7 to {}>> <<set $s6m1 to {}>> <<set $s6m2 to {}>> <<set $s6m3 to {}>> <<set $s6m4 to {}>> <<set $s6m5 to {}>> <<set $s6m6 to {}>> <<set $s6m7 to {}>> <<set $s7m1 to {}>> <<set $s7m2 to {}>> <<set $s7m3 to {}>> <<set $s7m4 to {}>> <<set $s7m5 to {}>> <<set $s7m6 to {}>> <<set $s7m7 to {}>> <<set $s7m8 to {}>> <<set $s7m9 to {}>> <<set $s8m1 to {}>> <<set $s8m2 to {}>> <<set $s8m3 to {}>> <<set $s8m4 to {}>> <<set $s8m5 to {}>> <<set $s8m6 to {}>> <<set $s8m7 to {}>> <<set $donus to "Harita">>
<<if not tags().includes("menusuz")>><<ustCubuk>><</if>>
<<sahne "assets/kapak/kapak.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <div class="baslik-ekrani"> <h1 class="oyun-adi">Kayıp Harita</h1> <p class="alt-baslik"><<= setup.sinif ? setup.sinif + '. sınıf' : '5.–8. sınıf'>> matematik macerası</p> <<baslangicDugmeleri>> </div>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "ela" "saskin">>Şuna bak! Bu eski kitabın arasından bir harita çıktı.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Harita mı? Kenarları parlıyor sanki... Dokunsam mı?<</konus>> <<konus "ela" "endiseli">>Deniz, dur! Önce bir bakalım...<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Merhaba çocuklar! Çok uzun zamandır uyuyordum. Ben Pusula, Kayıp Harita'nın bekçisiyim.<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Konuşan bir baykuş! Hem de pirinçten!<</konus>> <<konus "pusula" "endiseli">>Haritanın parçaları dağıldı. Bazı yerlerde de yanlış bilgiler yayıldı. Onları ancak dikkatle ölçerek ve düşünerek, yani matematikle düzeltebiliriz.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Matematikle mi? Nasıl yani?<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Göreceksiniz. Ama önce yeni kaşifimizle tanışayım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Devam ▸" "Tanisma">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Adın ne? Bir de nasıl oynamak istediğini seç. İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.<</konus>> <div class="panel tanisma"> <label class="ad-alani"><span>Adın</span><<textbox "$oyuncu.ad" "">></label> <h2>Oyun biçimi</h2> <<modSecimi>> <p class="not">İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.</p> <div class="devam"><<button "Maceraya başla ▸">><<if $oyuncu.ad.trim() === "">><<set $oyuncu.ad to "Kaşif">><</if>><<goto "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/ortak-harita.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<if Object.keys($ilerleme).length === 0>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Kayıp Harita, $oyuncu.ad! Her bölge bir macera. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, _ilk.dunya bölgesinde! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık bölgeden de başlayabilirsin.<</konus>> <</if>> <<maceraHaritasi>>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel kazanim-paneli"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "yildiz">>Başarılarım</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <<kazanimOdasi>> </div>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<alistirmaOdasi>>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Pusula'nın Defteri</h2> <<if $defter.length === 0>> <p>Defter henüz boş. Maceralarda keşfettiğin kurallar buraya yazılacak.</p> <<else>> <p>Keşfettiğin kurallar:</p> <ol class="defter-listesi"><<for _o range $defter>><li>_o.metin <code>_o.kod</code></li><</for>></ol> <</if>> <div class="devam"><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> </div>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel ayarlar"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "ayarlar">>Ayarlar</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <section class="ayar-kutu"> <div class="ayar-baslik"><h2>Oyun biçimi</h2><span>Yeni görevlerden itibaren geçerli olur.</span></div> <<modSecimi>> </section> <div class="ayar-ikili"> <section class="ayar-kutu"><h2>Ses</h2><<sesAyarlari>></section> <section class="ayar-kutu"><h2>Yazı boyutu</h2><<yaziBoyutu>></section> </div> <<ayarBaglantilari>> </div>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="veli-ust"> <div class="ekran-ust"><h1>Veli paneli</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Ayarlara dön" "Ayarlar">><</button>></span></div> <p class="veli-giris">Bu ekran, çocuğunuzun TYMM Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'ndaki öğrenme çıktılarında nasıl ilerlediğini gösterir. Veriler yalnız bu cihazda tutulur.</p> </div> <<veliPaneli>>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M1"] to $ilerleme["S6-M1"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m1hazirlik to 0>> <<set $s6m1 to $s6m1 || {}>> <<konus "deniz" "mutlu">>Okul gösterisi için salona 24 sandalye dizeceğiz. Her sırada eşit sayıda sandalye olmalı.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>2 sıra olur, 3 sıra olur... Peki her sayıda sıra olur mu?<</konus>> <<set _s to { soru: "24 sandalye hangi sayıda sıraya <strong>eşit</strong> dizilemez?", secenekler: [ { metin: "4 sıra", geri: "4 sıra × 6 sandalye = 24. Dizilebilir." }, { metin: "5 sıra", dogru: true, geri: "Evet! 24, 5'e tam bölünmüyor: 5 sıraya 4'er sandalye konunca 4 sandalye artar." }, { metin: "6 sıra", geri: "6 sıra × 4 sandalye = 24. Dizilebilir." }, { metin: "8 sıra", geri: "8 sıra × 3 sandalye = 24. Dizilebilir." } ], sonra: "S6M1_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Haritanın 6. sınıf bölgesi açıldı! İpek Yolu'nda büyük bir kervansaray parlıyor.<</konus>> <<konus "ayse" "mutlu">>Yine karşılaştık, yolcular! Ama kervansarayın kapıları sayı kilitleriyle kapalı. İçerideki yükler de yolcular da mahsur kaldı.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Bu sefer kilitleri ben kurmadım, söz. Ama yuvamın yolu bu kervansarayın avlusundan geçiyor. Şifrelerin yarısını biliyorum; öbür yarısını birlikte çözer miyiz?<</konus>> <<konus "ela" "saskin">>Kuzgun yardım mı istiyor? Bu yeni bir şey!<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M1_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "4 × 6 = 24. Bu işlemde 4 ve 6'ya ne ad verilir?", secenekler: [ { metin: "24'ün çarpanları", dogru: true, geri: "Evet! 4 ve 6, 24'ün çarpanlarıdır; 24 de onların çarpımı." }, { metin: "24'ün katları", geri: "Katlar büyür: 24, 48, 72... 4 ve 6 ise 24'ü oluşturan çarpanlar." }, { metin: "24'ün kalanları", geri: "24, 4'e ve 6'ya tam bölünür; kalan yok." } ], sayac: "s6m1hazirlik", sonra: "S6M1_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "7'nin katı hangisidir?", secenekler: [ { metin: "27", geri: "27 ÷ 7 = 3, kalan 6. Tam bölünmüyor." }, { metin: "42", dogru: true, geri: "Doğru! 7 × 6 = 42." }, { metin: "17", geri: "7'nin katları: 7, 14, 21, 28, 35, 42..." } ], sayac: "s6m1hazirlik", sonra: "S6M1_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "36 top ipek 4 deveye eşit yüklenecek. Her deveye kaç top düşer?", secenekler: [ { metin: "8", geri: "4 × 8 = 32. 4 top artar." }, { metin: "9", dogru: true, geri: "Evet! 36 ÷ 4 = 9; 4 × 9 = 36." }, { metin: "12", geri: "4 × 12 = 48; 36'dan fazla." } ], sayac: "s6m1hazirlik", sonra: "S6M1_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m1hazirlik >= 2>><<goto "S6M1_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M1_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. 4 × 6 = 24 işleminde 4 ve 6 çarpan, 24 çarpımdır. 24 ÷ 4 = 6, çünkü çarpma ile bölme birbirinin tersidir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir sayının katlarını, o sayıyı 1, 2, 3, ... ile çarparak buluruz: 7, 14, 21, 28...<</konus>> <div class="devam"><<button "Kilide bakalım ▸" "S6M1_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>İlk kilit bir sandık bulmacası: avludaki sandıklar eşit sıralara dizilince kilidin dişlileri dönüyor. Her dizilişte bir dişli!<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s1a", cikti: "MAT.6.1.1", sayi: setup.moda({ destek: 12, temel: 24, usta: 36 }), nesne: "📦", birim: "sandık", sonra: "S6M1_S1b" }>> <<dizilim _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben bir sayının sonsuz tane çarpanı olduğunu sanıyordum.<</konus>> <<set _s to { soru: "Dizilişlere bakınca çarpanlar hakkında ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Çarpanlar çiftler hâlinde gelir ve sayıları sınırlıdır. 1 ve sayının kendisi her zaman çarpandır.", dogru: true, geri: "Evet! 24 = 1 × 24 = 2 × 12 = 3 × 8 = 4 × 6. Bir sayının çarpanları, o sayının bölenleridir. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir sayının sonsuz tane çarpanı vardır.", geri: "Sıra sayısı sandık sayısından fazla olabilir mi? Çarpanlar sayıdan büyük olamaz." }, { metin: "Çarpanlar her zaman çift sayıdır.", geri: "3 × 8 = 24; 3 tek sayı ama 24'ün çarpanı." } ], cikti: "MAT.6.1.1", onerme: { id: "carpan-cift", metin: "Bir doğal sayının çarpanları (bölenleri) sınırlıdır ve çiftler hâlinde bulunur; 1 ve sayının kendisi her zaman çarpandır: 24 = 1 × 24 = 2 × 12 = 3 × 8 = 4 × 6." }, sonra: "S6M1_S1c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>İkinci kilidin tablosunda 1'den 60'a sayılar var. Şifre: 6'nın bütün katları.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s1c", cikti: "MAT.6.1.1", mod: "isaretle", en: 60, adimlar: [ { yonerge: "Tabloda 6'nın katlarının hepsini işaretle.", hedef: [6, 12, 18, 24, 30, 36, 42, 48, 54, 60], renk: "a", ipucu: "6'dan başla, her seferinde 6 ekle.", tamam: "Kilit açıldı! 6, 12, 18, ..., 60." } ], sonra: "S6M1_S1d" }>> <<yuzlukTablo _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tablo 60'ta bitti. 6'nın katları 60'ta mı bitiyor?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Katlar sayma sayılarıyla çarparak sonsuza kadar sürer: 66, 72, 78... Her kat 6'ya tam bölünür.", dogru: true, geri: "Evet! Çarpanlar sınırlı, katlar sınırsız. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Evet, tablo bitince katlar da biter.", geri: "Tabloyu uzatsak 66, 72 de 6'nın katı olmaz mı?" }, { metin: "6'nın en büyük katı 60'tır.", geri: "6 × 11 = 66, 6 × 100 = 600. En büyük kat var mı?" } ], cikti: "MAT.6.1.1", onerme: { id: "katlar", metin: "Bir doğal sayının katları, o sayının sayma sayılarıyla çarpımıdır ve sonsuza kadar sürer; her kat o sayıya tam bölünür." }, sonra: "S6M1_S1e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Avlunun ortasına alanı 36 metrekare olan dikdörtgen bir çiçek tarhı yapılacak. Kenarlar tam metre olacak. Çevresine çit çekeceğiz.<</konus>> <<set _s to { soru: "Çit en az ve en çok kaç metre olabilir? (36'nın çarpan çiftlerini düşün.)", alanlar: [ { etiket: "En az çit", dogru: 24, birim: "m" }, { etiket: "En çok çit", dogru: 74, birim: "m" } ], cikti: "MAT.6.1.1", ipucu: "36 = 1 × 36 = 2 × 18 = 3 × 12 = 4 × 9 = 6 × 6. Her çift için çevreyi hesapla.", tamam: "6 × 6 karede çevre 24 m (en az), 1 × 36 şeritte 74 m (en çok). Çarpan çiftleri bütün seçenekleri gösterdi.", sonra: "S6M1_P1" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Büyük kapının kilidinde yüzlük tablo var. Kapıcı, bir sayının 10'a ya da 5'e bölünüp bölünmediğini bölme yapmadan, bir bakışta anlıyormuş. Nasıl?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s2a", cikti: "MAT.6.1.2", mod: "isaretle", en: 100, adimlar: [ { yonerge: "10'un katlarını işaretle.", hedef: [10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100], renk: "a", tamam: "Hepsi aynı sütunda! Birler basamaklarına bak." }, { yonerge: "Şimdi 5'in katlarını işaretle (10'un katları da 5'in katıdır).", hedef: [5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75, 80, 85, 90, 95, 100], renk: "b", ipucu: "5'ten başla, 5'er 5'er say.", tamam: "İki sütun oluştu. Bu sütunlardaki sayıların birler basamağı ne?" } ], sonra: "S6M1_S2b" }>> <<yuzlukTablo _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kapıcının sırrı ne?", secenekler: [ { metin: "Birler basamağı 0 olan sayılar 10'a; 0 ya da 5 olan sayılar 5'e; 0, 2, 4, 6 ya da 8 olan (çift) sayılar 2'ye tam bölünür.", dogru: true, geri: "Evet! Bölme yapmadan, yalnız birler basamağına bakarak anlıyor. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sayının bütün rakamları 5'ten büyükse 5'e bölünür.", geri: "Tabloda 65'e bak: 6 ve 5. 5'e bölünüyor. Peki 76? Birler basamağına odaklan." }, { metin: "Onlar basamağı 5 olan sayılar 5'e bölünür.", geri: "51, 52, 53... 5'e bölünüyor mu? İşaretli sütunlara bak." } ], cikti: "MAT.6.1.2", onerme: { id: "bol-2-5-10", metin: "Birler basamağı 0 olan sayılar 10'a; 0 ya da 5 olan sayılar 5'e; 0, 2, 4, 6 ya da 8 olan sayılar 2'ye tam bölünür. 5'e bölünen çift sayılar 10'a da bölünür." }, sonra: "S6M1_S2c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... 3'ün kilidinde birler basamağı işe yaramıyor: 12, 15, 18, 21... Birler basamakları hep farklı!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Rakamları toplasak? 12 → 1 + 2 = 3, 15 → 1 + 5 = 6...<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s2c", cikti: "MAT.6.1.2", yonerge: "Sayıları 3'e bölünenler ve bölünmeyenler diye ayır. Rakamlarının toplamına bak.", gruplar: [ { ad: "evet", baslik: "✅ 3'e tam bölünür" }, { ad: "hayir", baslik: "❌ 3'e tam bölünmez" } ], kartlar: [ { metin: "123 (1 + 2 + 3 = 6)", grup: "evet" }, { metin: "405 (4 + 0 + 5 = 9)", grup: "evet" }, { metin: "2 112 (2 + 1 + 1 + 2 = 6)", grup: "evet" }, { metin: "124 (1 + 2 + 4 = 7)", grup: "hayir", geri: "124'ün rakamları toplamı 7; 7, 3'ün katı değil." }, { metin: "500 (5 + 0 + 0 = 5)", grup: "hayir", geri: "500'ün rakamları toplamı 5; 3'e bölünmez." }, { metin: "1 001 (1 + 0 + 0 + 1 = 2)", grup: "hayir" } ], tamam: "Rakamları toplamı 3'ün katı olanlar 3'e bölünüyor!", sonra: "S6M1_S2d" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "3 ile 9'a bölünebilmede hangi önerme doğru?", secenekler: [ { metin: "Rakamları toplamı 3'ün katı olan sayılar 3'e, 9'un katı olan sayılar 9'a tam bölünür.", dogru: true, geri: "Evet! 405'in rakamları toplamı 9: hem 3'e hem 9'a bölünür. 123'ün toplamı 6: 3'e bölünür ama 9'a bölünmez. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Birler basamağı 3 olan sayılar 3'e bölünür.", geri: "13'e bak: 3'e bölünür mü?" }, { metin: "3'e bölünen her sayı 9'a da bölünür.", geri: "12, 3'e bölünür. 9'a da bölünür mü?" } ], cikti: "MAT.6.1.2", onerme: { id: "bol-3-9", metin: "Rakamları toplamı 3'ün katı olan sayılar 3'e, 9'un katı olan sayılar 9'a tam bölünür. 9'a bölünen her sayı 3'e de bölünür." }, sonra: "S6M1_S2e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Son iki kural: 4 ve 6. 100, 4'e tam bölünür; bu yüzden yüzlerden büyük basamaklar 4'e bölünmeyi değiştirmez.<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Son iki basamağının oluşturduğu sayı 4'e bölünen sayılar 4'e bölünür; hem 2'ye hem 3'e bölünen sayılar 6'ya bölünür.", dogru: true, geri: "Evet! 1 316: son iki basamak 16, 4'e bölünür; öyleyse 1 316 da 4'e bölünür. 126: çift ve rakamları toplamı 9; 6'ya bölünür. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Birler basamağı 4 olan sayılar 4'e bölünür.", geri: "14 ya da 34'ü düşün: 4'e bölünür mü?" }, { metin: "Rakamları toplamı 6 olan sayılar 6'ya bölünür.", geri: "15'in rakamları toplamı 6. 15, 6'ya bölünür mü?" } ], cikti: "MAT.6.1.2", onerme: { id: "bol-4-6", metin: "Son iki basamağının oluşturduğu sayı 4'e bölünen sayılar 4'e tam bölünür. Hem 2'ye hem 3'e bölünen sayılar 6'ya tam bölünür." }, sonra: "S6M1_S2f" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Son büyük kilit! Her sayının hangi sayılara tam bölündüğünü işaretlersek kapı açılır.<</konus>> <<set _n to setup.moda({ destek: [126, 135, 240, 405], temel: [126, 135, 240, 316, 405, 1116], usta: [126, 135, 240, 316, 405, 1116, 2700, 9108] })>> <<set _b to [2, 3, 4, 5, 6, 9, 10]>> <<set _a to { id: "s6m1-s2f", cikti: "MAT.6.1.2", yonerge: "Her sayı hangi sayılara tam bölünüyor? Bölme yapmadan, kuralları kullanarak işaretle.", koseBaslik: "Sayı", satirlar: _n.map(function (n) { return setup.sayiYaz(n); }), sutunlar: _b.map(function (b) { return String(b); }), dogru: _n.map(function (n) { return _b.map(function (b) { return n % b === 0; }); }), ipucu: "2, 5, 10: birler basamağı. 3, 9: rakamlar toplamı. 4: son iki basamak. 6: hem 2 hem 3.", tamam: "Büyük kapı gıcırdayarak açıldı! Kervansarayın avlusu önümüzde.", sonra: "S6M1_P2" }>> <<isaretTablosu _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Avlunun köşesindeki kuleye “Asal Kale” derler. Yuvamın bir ipucu orada. Kapısında da bir kalbur var!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>2 400 yıl önce yaşamış Eratosthenes'in kalburu: her asal sayının katlarını eleriz; elenmeden kalanlar asaldır.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s3a", cikti: "MAT.6.1.3", mod: "kalbur", en: setup.moda({ destek: 50, temel: 100, usta: 100 }), sonra: "S6M1_S3b" }>> <<yuzlukTablo _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kalbura bakınca asal sayılar hakkında hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Asal sayılar, yalnız 1'e ve kendisine bölünen, 1'den büyük sayılardır. 1 asal değildir; 2 tek çift asaldır.", dogru: true, geri: "Evet! 2'den sonraki bütün çift sayılar 2'nin katı olduğu için elendi. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bütün tek sayılar asaldır.", geri: "9, 15, 21 tek sayılar ama elendiler. Neden?" }, { metin: "1 en küçük asal sayıdır.", geri: "1'in yalnız bir böleni var: kendisi. Asal sayıların tam iki böleni vardır." } ], cikti: "MAT.6.1.3", onerme: { id: "asal", metin: "Yalnız 1'e ve kendisine bölünen, 1'den büyük doğal sayılar asaldır. 1 asal değildir; 2 tek çift asal sayıdır." }, sonra: "S6M1_S3c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "notr">>Kulenin merdiveninde sayılar yazılı; her birini asal parçalarına ayırırsak basamaklar açılıyor.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s3c", cikti: "MAT.6.1.3", sayilar: setup.moda({ destek: [12, 30], temel: [60, 84], usta: [60, 84, 360] }), sonra: "S6M1_S3d" }>> <<carpanAgaci _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>60'ı Deniz 6 × 10 diye, ben 2 × 30 diye ayırdım. Ama ikimizin de sonunda aynı asal çarpanlar çıktı!<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi önerme doğru?", secenekler: [ { metin: "1'den büyük her doğal sayı ya asaldır ya da asal sayıların çarpımı olarak yazılabilir. Nasıl ayırırsak ayıralım, aynı asal çarpanlara ulaşırız.", dogru: true, geri: "Evet! 60 = 2 × 2 × 3 × 5, hangi dalla başlarsan başla. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir sayıyı farklı ayırınca farklı asal çarpanlar çıkar.", geri: "Ela ile Deniz'in ağaçlarının yapraklarını karşılaştır." }, { metin: "Asal çarpanlara yalnız çift sayılar ayrılabilir.", geri: "45 = 3 × 3 × 5. Tek sayılar da ayrılabilir." } ], cikti: "MAT.6.1.3", onerme: { id: "asal-carpan", metin: "1'den büyük her doğal sayı ya asaldır ya da asal sayıların çarpımı olarak yazılabilir; hangi yoldan ayrılırsa ayrılsın aynı asal çarpanlar bulunur: 60 = 2 × 2 × 3 × 5." }, sonra: "S6M1_P3" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Kervansaraya iki kervan uğruyor: Doğu kervanı her 4 günde bir, Batı kervanı her 6 günde bir. Bugün ikisi de burada. Takvimde gelecekleri günleri işaretleyelim.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m1-s4a", cikti: "MAT.6.1.4", mod: "isaretle", en: 30, adimlar: [ { yonerge: "Doğu kervanının 30 gün içinde geleceği günleri işaretle (her 4 günde bir).", hedef: [4, 8, 12, 16, 20, 24, 28], renk: "a", tamam: "Doğu kervanı: 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28." }, { yonerge: "Batı kervanının geleceği günleri işaretle (her 6 günde bir).", hedef: [6, 12, 18, 24, 30], renk: "b", tamam: "Batı kervanı: 6, 12, 18, 24, 30. İki renkli günlere bak!" } ], sonra: "S6M1_S4b" }>> <<yuzlukTablo _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "İki kervan hangi günlerde yine birlikte olur?" + setup.sekil.katSicramalari(4, 6, 24, "Doğu (4)", "Batı (6)"), secenekler: [ { metin: "12. ve 24. günlerde: bu günler hem 4'ün hem 6'nın katı, yani ortak katları.", dogru: true, geri: "Evet! İlk buluşma 12. gün. Ortak katlar 12'nin katları gibi devam ediyor: 12, 24, 36..." }, { metin: "24. günde; 4 × 6 = 24.", geri: "24'te buluşuyorlar ama ondan önce de bir gün var. Sarı kesikli çizgilere bak." }, { metin: "10. günde; 4 + 6 = 10.", geri: "10, 4'ün katı değil. Doğu kervanı o gün gelmez." } ], cikti: "MAT.6.1.4", sonra: "S6M1_S4c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Yol üstündeki hayvan barınağına bağış yapacağız: 24 kutu mama ve 36 paket kemirgen yemi. Her pakette aynı sayıda mama ve aynı sayıda yem olacak, hiçbiri artmayacak.<</konus>> <<set _r to [1, 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36]>> <<set _a to { id: "s6m1-s4c", cikti: "MAT.6.1.4", yonerge: "Önce bölenleri bul: hangi sayılar 24'ün, hangileri 36'nın böleni?", koseBaslik: "Sayı", satirlar: _r.map(function (n) { return String(n); }), sutunlar: ["24'ün böleni", "36'nın böleni"], dogru: _r.map(function (n) { return [24 % n === 0, 36 % n === 0]; }), ipucu: "Bir sayı, 24'ü tam bölüyorsa 24'ün bölenidir.", tamam: "Ortak bölenler: 1, 2, 3, 4, 6, 12.", sonra: "S6M1_S4d" }>> <<isaretTablosu _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Hiçbir şey artmadan en çok kaç bağış paketi hazırlanabilir? Her pakette neler olur?", secenekler: [ { metin: "12 paket: her pakette 2 kutu mama ve 3 paket yem.", dogru: true, geri: "Harika! 12, 24'ün ve 36'nın ortak bölenlerinin en büyüğü. Barınaktaki hayvanlar çok sevinecek." }, { metin: "6 paket: her pakette 4 mama ve 6 yem.", geri: "6 paket de olur ama daha çok paket hazırlayabiliriz. Ortak bölenlerin en büyüğüne bak." }, { metin: "24 paket: her pakette 1 mama.", geri: "36 paket yem 24 pakete eşit bölünmez: 36 ÷ 24 = 1, kalan 12." } ], cikti: "MAT.6.1.4", sonra: "S6M1_S4e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "8 ile 15'in ortak bölenleri nelerdir?", secenekler: [ { metin: "Yalnız 1. Ortak böleni yalnız 1 olan sayılara aralarında asal sayılar denir.", dogru: true, geri: "Evet! 8 ve 15 asal değil ama birbirleriyle aralarında asal. Deftere yazıyorum." }, { metin: "1, 2 ve 4", geri: "2 ve 4, 15'i tam böler mi?" }, { metin: "Ortak bölenleri yoktur.", geri: "1 her sayının bölenidir." } ], cikti: "MAT.6.1.4", onerme: { id: "aralarinda-asal", metin: "İki sayının her ikisini de tam bölen sayılar ortak bölenleri, ikisinin de katı olan sayılar ortak katlarıdır. Ortak böleni yalnız 1 olan sayılara aralarında asal denir: 8 ile 15 gibi." }, sonra: "S6M1_P4" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Son iş: iki büyük kervanın buluşma planı ve yüklerin paketlenmesi.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m1-bg", cikti: "MAT.6.1.4", baslik: "Buluşma Günü", metin: "İpek kervanı her <strong>8</strong> günde, keçe kervanı her <strong>12</strong> günde bir bu kervansaraya uğruyor. Bugün ikisi de burada. Bir sonraki buluşmada <strong>48</strong> top ipek ile <strong>72</strong> top keçe, her sandıkta aynı sayıda ipek ve aynı sayıda keçe olacak biçimde, hiçbiri artmadan sandıklara konacak.", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Problemde hangi iki şey soruluyor?", secenekler: [ { metin: "İki kervanın yeniden ne zaman buluşacağı ve yüklerin en çok kaç sandığa bölüneceği", dogru: true }, { metin: "Kervanların kaç deve olduğu", geri: "Deve sayısı verilmemiş, sorulmuyor da." }, { metin: "İpeğin keçeden kaç top fazla olduğu", geri: "Problemin son cümlesine bak." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Buluşma gününü nasıl bulalım?", kartlar: [ { ad: "Katları listele", aciklama: "8'in ve 12'nin katlarını yaz, ortak olanı bul.", geri: "Listeler ortak katı hemen gösterir." }, { ad: "Sayı doğrusunda sıçra", aciklama: "8'er ve 12'şer sıçrayıp nerede buluştuklarına bak.", geri: "Sıçramalar ortak katları görünür kılar." }, { ad: "Takvimde işaretle", aciklama: "Tabloda iki kervanın günlerini iki renkle işaretle.", geri: "İki renkli günler ortak katlardır." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Buluşma", soru: "İki kervan kaç gün sonra yeniden birlikte olur?", alanlar: [ { etiket: "Buluşma", dogru: 24, birim: "gün sonra" } ], ipucu: "8'in katları: 8, 16, 24... 12'nin katları: 12, 24..." }, { tur: "sayi", ad: "Paketle", soru: "Hiçbiri artmadan en çok kaç sandık olur? Her sandıkta kaç top ipek, kaç top keçe olur?", alanlar: [ { etiket: "Sandık", dogru: 24 }, { etiket: "Sandıktaki ipek", dogru: 2, birim: "top" }, { etiket: "Sandıktaki keçe", dogru: 3, birim: "top" } ], ipucu: "48 ile 72'nin ortak bölenlerini düşün: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24. En büyüğü hangisi?" }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "24 × 2 = 48 ipek, 24 × 3 = 72 keçe; hiçbiri artmadı." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Hangi soruda ortak kat, hangisinde ortak bölen kullandık?", secenekler: [ { metin: "Buluşma gününde ortak kat, paketlemede ortak bölen.", geri: "Tam isabet! Zamanla tekrar eden olaylarda katlar, eşit paylaştırmada bölenler işe yarar." }, { metin: "İkisinde de aynı şeyi kullandık.", geri: "Buluşma günü 8'in ve 12'nin katıydı; sandık sayısı ise 48'i ve 72'yi bölüyordu. Farkı düşün." } ] } ], tamam: "Buluşma günü belli, sandıklar hazır!", sonra: "S6M1_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M1_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M1_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Kulede bir levha var: “220 ile 284 arkadaştır.” Sayılar arkadaş olur mu?<</konus>> <<set _s to { soru: "220'nin kendisi dışındaki bölenlerinin toplamı 284, 284'ün kendisi dışındaki bölenlerinin toplamı da 220'dir. Bağdatlı matematikçi Sabit bin Kurre bu sayılara “arkadaş sayılar” dedi. Hangisi 284'ün kendisi dışındaki bölenleridir?", secenekler: [ { metin: "1, 2, 4, 71, 142 (toplamı 220)", dogru: true, geri: "Harika! 284 = 4 × 71 ve 71 asal. 1 + 2 + 4 + 71 + 142 = 220. İki sayı birbirini “tamamlıyor”." }, { metin: "1, 2, 4, 8, 142", geri: "8, 284'ü tam böler mi? 284 ÷ 8 = 35, kalan 4." }, { metin: "2, 4, 71", geri: "1 her sayının bölenidir; 142 de 284'ün yarısı." } ], cikti: "MAT.6.1.3", sonra: "S6M1_Kapanis" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M1"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m1")>><<run $envanter.push("harita-s6-m1")>><</if>> <<konus "ayse" "gururlu">>Kilitler açıldı, kervanlar buluşacak, barınağın bağışları da yolda. Teşekkürler!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Asal Kale'nin tepesinde eski bir tüyüm buldum. Yuvam buradan kuzeye, festival alanının ötesinde olmalı!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kulenin penceresinde bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-kilit">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Kervansaray haritada yeniden parlıyor. <strong>Şifre Çözücü</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m1-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M1_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Eratosthenes ve Sabit bin Kurre</h3> <p>M.Ö. 3. yüzyılda İskenderiye'de yaşayan <strong>Eratosthenes</strong>, asal sayıları bulmak için bugün hâlâ kullanılan “kalbur” yöntemini buldu. Dünya'nın çevresini de şaşırtıcı bir doğrulukla ölçtü.</p> <p>9. yüzyılda Bağdat'ta çalışan <strong>Sabit bin Kurre</strong>, arkadaş sayılar üzerine bir kural buldu ve Yunanca matematik kitaplarını Arapçaya çevirdi.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evinizdeki bir takvime bak: çöp kamyonu, pazar ya da kurs gibi düzenli tekrar eden iki olayı bul. İkisi hangi günlerde çakışıyor? Bir de mutfakta eşit paylaştırma yap: kurabiyeleri ya da meyveleri hiç artmadan en çok kaç tabağa bölebilirsin?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Tarh da sandıklar da tamam! Büyük kapıya gitmeden önce depoda sayılacak, dizilecek daha çok sandık var. Bize yardım eder misin?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Bir sayıyı tam bölen sayılar onun çarpanları, o sayının 1, 2, 3... katları da katlarıdır.<</konus>> <<alistirma "s6m1-carpan" "S6M1_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kapi.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kapı açıldı ama kapıcı bir kilit daha taktı. Bu kez sayılar çok daha büyük!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Büyük sayılarda bölme yapmak uzun sürer. Kuralları kullanırsak bir bakışta anlarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>2, 5 ve 10 için birler basamağı; 3 ve 9 için rakamların toplamı; 4 için son iki basamak. 6 için hem 2'yi hem 3'ü dene.<</konus>> <<alistirma "s6m1-bolunebilme" "S6M1_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-kule.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Kulenin merdiveni uzun: her basamakta yeni bir sayı, yeni bir çarpan ağacı var. Tepeye çıkmadan yuvamın ipucunu göremem.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Asal sayıların tam iki böleni vardır: 1 ve kendisi. 1 asal değildir. Bir sayıyı hangi yoldan ayırırsan ayır, aynı asal çarpanlara ulaşırsın.<</konus>> <<alistirma "s6m1-asal" "S6M1_S4a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m1-avlu.webp" "assets/bg/s5-m2-kervansaray.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Avluda başka kervanlar, çanlar, fenerler de var. Bağış paketleri de bitmedi. Hepsinin planını birlikte yapalım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Tekrar eden olayların yeniden buluşması için ortak katlara; hiç artmadan eşit paylaştırmak için ortak bölenlere bak.<</konus>> <<alistirma "s6m1-ortak" "S6M1_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M2"] to $ilerleme["S6-M2"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m2hazirlik to 0>> <<set $s6m2 to $s6m2 || {}>> <<konus "deniz" "gururlu">>Parayı 10 kez attım, 7 kez tura geldi! Demek ki tura gelme olasılığı %70.<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Ben de 10 kez attım, 4 kez tura geldi. Benimki %40 çıktı. Hangimiz haklı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Deniz ile Ela'nın sonuçları neden farklı? Ne yapmalıyız?", secenekler: [ { metin: "Deney rastgeledir; her denemede farklı sonuç çıkabilir. Güvenilir bir tahmin için deneyi çok daha fazla tekrarlamalıyız.", dogru: true, geri: "Evet! 10 atış çok az. Bugün Deney Çadırı'nda çok tekrarlı deneyler yapacağız." }, { metin: "Deniz'in parası hileli.", geri: "Belki, belki de değil. 10 atıştan buna karar vermek zor." }, { metin: "Olasılık kişiden kişiye değişir.", geri: "Aynı parayı atıyorlar. Değişen, rastgele çıkan sonuçlar." } ], sonra: "S6M2_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Harita bizi yine Şans Festivali'ne götürüyor! Bu kez yeni bir çadır kurulmuş: Deney Çadırı.<</konus>> <<konus "leyla" "mutlu">>Hoş geldiniz! Burada tahmin etmekle yetinmiyoruz; deney yapıp veriye bakıyoruz.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Yuvama giden yolun işareti bir torbanın içinde saklıymış. Hangi renk çok çıkarsa o yöne gidecekmişim.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M2_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<set _s to { soru: "20 atışta 6 kez tura geldi. “20'de 6” yüzde kaçtır?", secenekler: [ { metin: "%6", geri: "%6, 100'de 6 demek. 20'de 6'yı 100'e tamamla." }, { metin: "%30", dogru: true, geri: "Doğru! <<kesir 6 20>> = <<kesir 30 100>> = %30." }, { metin: "%26", geri: "Pay ile paydayı aynı sayıyla çarp: <<kesir 6 20>> = <<kesir \"?\" 100>>." } ], sayac: "s6m2hazirlik", sonra: "S6M2_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<set _s to { soru: "Bir zar atıldığında üst yüzde kaç farklı çıktı gelebilir?", secenekler: [ { metin: "2", geri: "Zar para değil; altı yüzü var." }, { metin: "6", dogru: true, geri: "Evet! 1, 2, 3, 4, 5, 6: altı çıktı." }, { metin: "12", geri: "Tek zarın kaç yüzü var?" } ], sayac: "s6m2hazirlik", sonra: "S6M2_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<set _s to { soru: "Bu çetele kaç gösteriyor?" + setup.sekil.cetele(12), secenekler: [ { metin: "10", geri: "İki beşli demet 10 eder. Yanındaki çentikleri de say." }, { metin: "12", dogru: true, geri: "Doğru! İki beşli demet ve 2 çentik: 12." }, { metin: "14", geri: "Her demette 5 çentik var: 5 + 5 + 2." } ], sayac: "s6m2hazirlik", sonra: "S6M2_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m2hazirlik >= 2>><<goto "S6M2_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M2_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. “20'de 6” bir kesirdir: <<kesir 6 20>>. Payı ve paydayı 5 ile çarparsak <<kesir 30 100>> = %30 olur.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir deneyin her sonucuna çıktı deriz: zarda 1'den 6'ya altı çıktı var.<</konus>> <div class="devam"><<button "Deneye başlayalım ▸" "S6M2_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "leyla" "notr">>İlk deney: Bu torbada 5 yeşil ve 3 pembe top var. Bakmadan bir top çekiyoruz, rengine bakıp geri koyuyoruz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce tahmin et, sonra 20 kez çek. En sonunda bilgisayar deneyi binlerce kez tekrarlayacak.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m2-s1a", cikti: "MAT.6.6.1", arac: "torba", toplar: [ { renk: "yesil", sayi: 5, ad: "Yeşil" }, { renk: "pembe", sayi: 3, ad: "Pembe" } ], olay: "yesil", olayAdi: "yeşil top çekme", elTekrar: 20, hedefTekrar: setup.moda({ destek: 500, temel: 1000, usta: 2000 }), sonra: "S6M2_S1b" }>> <<deneySimulatoru _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "deniz" "saskin">>Benim 20 çekişimle Ela'nınki farklı çıktı. Ama grafik sonlara doğru hep aynı yerde dolaşıyor!<</konus>> <<set _s to { soru: "Tekrar sayısı arttıkça yeşil topun göreli sıklığına ne oldu?", secenekler: [ { metin: "Başta çok iniş çıkış yaptı; tekrar arttıkça belli bir değerin çevresinde durulaştı.", dogru: true, geri: "Evet! Az tekrarda sonuçlar çok değişir; çok tekrarda göreli sıklık bir değer çevresinde toplanır. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Tekrar arttıkça sürekli büyüdü.", geri: "Grafiğe bak: çizgi yukarı mı tırmandı, yoksa bir yerde yatıştı mı?" }, { metin: "Her tekrarda aynı kaldı.", geri: "İlk çekişlerde çizgi çok oynadı. Sonra ne oldu?" } ], cikti: "MAT.6.6.1", onerme: { id: "deneysel-olasilik", metin: "Deneysel olasılık, deneyden elde edilen veriye dayanır: olayın gerçekleşme sayısı ÷ deneyin tekrar sayısı. Tekrar sayısı arttıkça göreli sıklık belli bir değerin çevresinde toplanır." }, sonra: "S6M2_S1c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<set _s to { soru: "Yeşil top çekme olasılığını belirlemek için hangisine güvenirsin?", secenekler: [ { metin: "Çok tekrarlı deneyin göreli sıklığına; çünkü az tekrarda şans daha çok etkili.", dogru: true, geri: "Doğru yargı! Bu yüzden bilim insanları deneyleri çok kez tekrarlar." }, { metin: "İlk 20 çekişin sonucuna; çünkü onu ben yaptım.", geri: "Kendi deneyimiz değerli ama 20 çekiş az. Grafikte ilk kısım ne kadar oynaktı?" }, { metin: "Kuzgun'un söylediğine.", geri: "Kuzgun'un sözü veri değil. Deneyin sonucuna bakalım." } ], cikti: "MAT.6.6.1", sonra: "S6M2_P1" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Bu zar bozuk olmalı. Az önce 25 kez attım, 6 hiç gelmedi!<</konus>> <<konus "leyla" "dusunceli">>Karar vermeden önce deneyelim. Siz de 25 kez atın, sonra bilgisayarla çok daha fazlasını.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m2-s2a", cikti: "MAT.6.6.1", arac: "zar", olay: "6", olayAdi: "6 gelme", elTekrar: 25, hedefTekrar: 1000, sonra: "S6M2_S2b" }>> <<deneySimulatoru _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<set _s to { soru: "Kuzgun 25 atışta hiç 6 getirmedi. Zar bozuk mu?", secenekler: [ { metin: "25 atışla karar veremeyiz. Çok tekrarlı deneyde 6'nın göreli sıklığı öteki yüzlerinkine yakın çıktı; zar bozuk görünmüyor.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir yargı! Az tekrarda şaşırtıcı sonuçlar çıkabilir." }, { metin: "Evet, 6 hiç gelmediyse zar bozuktur.", geri: "Simülasyondaki 6'nın göreli sıklığına bak. Bozuk bir zarda nasıl olurdu?" }, { metin: "Zar değil, Kuzgun şanssız.", geri: "Şans değil, veri konuşsun: çok tekrarda ne gördük?" } ], cikti: "MAT.6.6.1", sonra: "S6M2_P2" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "leyla" "dusunceli">>Kuzgun'un yön torbası: içinde 10 top var ama renklerini bilmiyoruz. Torbayı açmak yasak; yalnız çekip geri koyabiliriz.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m2-bg", cikti: "MAT.6.6.1", baslik: "Deney Raporu: Yön Torbası", metin: "Torbadan <strong>200</strong> kez top çekildi, her seferinde top geri kondu. Sonuçlar:" + setup.sekil.siklikTablosu({ kategoriler: ["Kırmızı (kuzey)", "Mavi (doğu)", "Beyaz (batı)"], degerler: [118, 62, 20], kategoriAdi: "Çıktı", toplam: true }), adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu deneyde “çıktı” nedir?", secenekler: [ { metin: "Her çekişte gelen topun rengi", dogru: true }, { metin: "Torbadaki topların sayısı", geri: "Torbada 10 top var; çıktı her çekişin sonucudur." }, { metin: "Çekiş sayısı", geri: "200, tekrar sayısıdır." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Göreli sıklık", soru: "Her rengin göreli sıklığı yüzde kaç?", alanlar: [ { etiket: "Kırmızı", onek: "%", dogru: 59 }, { etiket: "Mavi", onek: "%", dogru: 31 }, { etiket: "Beyaz", onek: "%", dogru: 10 } ], ipucu: "200'de 118 = 100'de kaç? Payı ve paydayı 2'ye böl." }, { tur: "secim", ad: "Tahmin", soru: "Torbadaki 10 topun kaçı muhtemelen kırmızı?", secenekler: [ { metin: "6", dogru: true, geri: "Evet! %59, 10 topun yaklaşık %60'ı, yani 6'sı." }, { metin: "5", geri: "5 kırmızı olsaydı göreli sıklık %50 civarında olurdu." }, { metin: "118", geri: "Torbada yalnız 10 top var. 118, kaç kez kırmızı geldiği." } ] }, { tur: "secim", ad: "Şüphe", soru: "Torbada tam 6 kırmızı olduğu kesin mi?", secenekler: [ { metin: "Kesin değil; deneysel olasılık bir tahmindir. Daha çok tekrar tahminimizi güçlendirir.", dogru: true, geri: "Dürüst bir rapor! Veri bize en iyi tahmini verir, kesinliği değil." }, { metin: "Kesin; 200 çekiş yaptık.", geri: "200 çok ama sonsuz değil. Sonuç rastgelelik içerir." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Karar", soru: "Kuzgun hangi yöne gitmeli?", secenekler: [ { metin: "Kuzeye: kırmızı en çok çıkan renk.", geri: "Kuzgun kuzeye doğru kanat çırptı!" }, { metin: "Önce biraz daha deney yapsın, sonra kuzeye gitsin.", geri: "Temkinli bir öneri; ama veri zaten kuzeyi gösteriyor." } ] } ], tamam: "Rapor hazır: Kuzgun'un yolu kuzeye!", sonra: "S6M2_Kapanis" }>> <<problemPaneli _p>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-gece.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M2"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m2")>><<run $envanter.push("harita-s6-m2")>><</if>> <<konus "leyla" "gururlu">>Deney Çadırı'nın en çalışkan bilim insanları sizsiniz!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Kuzeyde, tepelerin ardında bir terazi gibi dengede duran bir kaya varmış. Yuvam oraya yakın olmalı!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Torbanın dibinde bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-deney">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Deney Çadırı haritada yeniden parlıyor. <strong>Deney Bilgini</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m2-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M2_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-gece.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Binlerce kez para atanlar</h3> <p>18. yüzyılda Fransız bilgin <strong>Buffon</strong> bir parayı 4 040 kez attı ve 2 048 kez tura getirdi. 1900'lerin başında İngiliz istatistikçi <strong>Karl Pearson</strong> bu işi 24 000 atışa çıkardı: 12 012 tura! Çok tekrar, göreli sıklığı yarıya iyice yaklaştırdı. Bugün aynı deneyleri bilgisayarlar saniyeler içinde yapıyor.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir raptiyeyi 30 kez masaya at: kaç kez ucu yukarı, kaç kez yan düştü? Önce tahmin et, sonra çetele tut ve göreli sıklıkları yüzdeyle yaz. Ailenden biri de 30 kez atsın; sonuçlarınızı birleştirince ne değişiyor?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "leyla" "mutlu">>Çadırın defteri öğrencilerin deney sonuçlarıyla dolu: toplar, raptiyeler, şişe kapakları, çarklar... Göreli sıklıkları hesaplamama yardım eder misin?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Göreli sıklık = olayın gerçekleşme sayısı ÷ tekrar sayısı. Kesir, ondalık ya da yüzde olarak yazabilirsin.<</konus>> <<alistirma "s6m2-goreli" "S6M2_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m2-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-cadir.webp" "assets/bg/s5-m7-festival.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Zarım bozuk değilmiş. Peki öteki deneylerde ne olacağını önceden kestirebilir miyiz?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Çok tekrarlı deneyin göreli sıklığı, olasılık için en iyi tahmindir. Yeni tekrar sayısının o kadarını bulursan olayın yaklaşık kaç kez gerçekleşeceğini kestirirsin. Ama unutma: tahmin kesin sonuç değildir.<</konus>> <<alistirma "s6m2-tahmin" "S6M2_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M3"] to $ilerleme["S6-M3"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m3hazirlik to 0>> <<set $s6m3 to $s6m3 || {}>> <<konus "deniz" "dusunceli">>Market fişinde “Peynir: 1,25 kg” yazıyor. Bu 2 ne işe yarıyor, bir tek 1 kilo olsa yetmez mi?<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Virgülden sonraki rakamların her biri bir kesir gibi. Hadi bakalım!<</konus>> <<set _s to { soru: "1,25 kg'daki 2 rakamı neyi gösterir?", secenekler: [ { metin: "2 tane onda bir kilogramı: <<kesir 2 10>> kg", dogru: true, geri: "Evet! 1,25 = 1 + <<kesir 2 10>> + <<kesir 5 100>>. Virgülden sonraki ilk basamak onda birler basamağıdır." }, { metin: "2 kilogramı", geri: "Kilogramlar virgülün solunda: burada yalnız 1 kg var." }, { metin: "2 gramı", geri: "0,002 kg = 2 g olurdu. Bu 2, virgülden hemen sonra." } ], sonra: "S6M3_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kuzgun'un izi bizi kuzeydeki kuyumcular çarşısına getirdi. Burada her şey binde bir gram hassasiyetle tartılıyor!<</konus>> <<konus "ayse" "mutlu">>Kervan için kumaş ve gümüş alacağız. Ama kuyumcunun hassas terazisini okuyamazsak kandırılırız.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kolay: 0,5 ile 0,500'den hangisi büyük? Tabii ki 0,500; daha çok rakamı var!<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Emin misin, Kuzgun? Bunu da sınayalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M3_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "0,7 hangi kesre eşittir?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 7 10>>", dogru: true, geri: "Doğru! 0,7 = 7 tane onda bir." }, { metin: "<<kesir 7 100>>", geri: "<<kesir 7 100>> = 0,07 olurdu." }, { metin: "<<kesir 1 7>>", geri: "0,7'de 7 rakamı onda birler basamağında." } ], sayac: "s6m3hazirlik", sonra: "S6M3_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "<<kesir 3 4>> hangi ondalık gösterime eşittir?", secenekler: [ { metin: "0,34", geri: "Pay ile payda yan yana yazılmaz. <<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>>." }, { metin: "0,75", dogru: true, geri: "Evet! <<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>> = 0,75." }, { metin: "3,4", geri: "3,4, 1'den büyük; <<kesir 3 4>> ise 1'den küçük." } ], sayac: "s6m3hazirlik", sonra: "S6M3_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "1 metre kaç santimetredir?", secenekler: [ { metin: "10 cm", geri: "10 cm, bir kalem boyu kadar. Metre çok daha uzun." }, { metin: "100 cm", dogru: true, geri: "Doğru! 1 m = 100 cm." }, { metin: "1 000 cm", geri: "1 000 cm = 10 m olurdu." } ], sayac: "s6m3hazirlik", sonra: "S6M3_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m3hazirlik >= 2>><<goto "S6M3_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M3_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Paydası 10 olan kesirler virgülden sonra bir basamakla, paydası 100 olanlar iki basamakla yazılır: <<kesir 7 10>> = 0,7; <<kesir 75 100>> = 0,75.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Uzunlukta 1 m = 100 cm. Metre, uzunlukları karşılaştırmak için ölçütümüzdür.<</konus>> <div class="devam"><<button "Teraziye bakalım ▸" "S6M3_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Hassas terazi gümüş yüzük için 2,375 gram gösteriyor. Kuyumcu bu sayıyı basamaklarına ayırmamızı istiyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "2,375 sayısını paydası 10, 100 ve 1000 olan kesirlerin toplamı olarak yaz: <strong>2 + ?/10 + ?/100 + ?/1000</strong>" + setup.sekil.ondalikBasamak("2,375"), alanlar: [ { etiket: "Onda birler (pay)", dogru: 3 }, { etiket: "Yüzde birler (pay)", dogru: 7 }, { etiket: "Binde birler (pay)", dogru: 5 } ], cikti: "MAT.6.1.5", ipucu: "Virgülden sonraki ilk rakam onda birleri, ikinci rakam yüzde birleri, üçüncü rakam binde birleri gösterir.", tamam: "2,375 = 2 + <<kesir 3 10>> + <<kesir 7 100>> + <<kesir 5 1000>>. Yani 2 tam ve <<kesir 375 1000>>.", sonra: "S6M3_S1b" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Kuzgun'un iddiasını yüzlük kartta sınayalım: 0,6 ile 0,06'yı gösterelim.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m3-s1b", cikti: "MAT.6.1.5", model: "yuzluk", gorevler: [ { soru: "0,6'yı yüzlük kartta göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = <<kesir 60 100>>: altı sütun." }, { soru: "Şimdi 0,06'yı göster.", hedef: "0,06", tamam: "0,06 = <<kesir 6 100>>: yalnız altı kare! 0,6'dan çok küçük." } ], sonra: "S6M3_S1c" }>> <<kesirModeli _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _a to { id: "s6m3-s1c", cikti: "MAT.6.1.5", gosterim: true, yonerge: "Aynı miktarı gösteren etiketleri aynı kutuya koy.", gruplar: [ { ad: "alti-onda", baslik: setup.sekil.yuzluk(60, 80) }, { ad: "alti-yuzde", baslik: setup.sekil.yuzluk(6, 80) } ], kartlar: [ { metin: "0,6", grup: "alti-onda" }, { metin: "0,60", grup: "alti-onda" }, { metin: "0,600", grup: "alti-onda" }, { metin: "6/10", grup: "alti-onda" }, { metin: "60/100", grup: "alti-onda" }, { metin: "0,06", grup: "alti-yuzde" }, { metin: "6/100", grup: "alti-yuzde" }, { metin: "60/1000", grup: "alti-yuzde" } ], ipucu: "Sona eklenen sıfırlar değeri değiştirmez: 0,60 = <<kesir 60 100>> = <<kesir 6 10>>.", tamam: "Kuzgun yanıldı: 0,5 = 0,500. Sona eklenen sıfırlar değeri değiştirmez; ama virgülden hemen sonraki sıfır (0,06) değeri değiştirir.", sonra: "S6M3_S1d" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Beş gümüş boncuğun ağırlıkları farklı yazılmış. Sayı doğrusunda sıralayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m3-s1d", cikti: "MAT.6.1.5", min: 0.3, max: 0.5, adim: "0,05", ince: "0,005", tolerans: 0.004, etiket: "ondalik", kartlar: ["0,4", "0,45", "0,38", "0,405", "0,5"], yonerge: "Boncukların ağırlıklarını (gram) büyütülmüş sayı doğrusuna yerleştir.", tamam: "Sıralama: 0,38 < 0,4 < 0,405 < 0,45 < 0,5. 0,405 ile 0,45'i karıştırmadın!", sonra: "S6M3_S1e" }>> <<sayiDogrusu _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kuyumcu fiyatı hesaplamak için 2,375 gramı onda birler basamağına yuvarlıyor. Sonuç ne olur?", secenekler: [ { metin: "2,4 gram", dogru: true, geri: "Evet! 2,375, 2,3 ile 2,4 arasında ve 2,4'e daha yakın (yüzde birler basamağı 7, yani 5'ten büyük)." }, { metin: "2,3 gram", geri: "Sayı doğrusunda 2,375'in 2,3'e mi 2,4'e mi daha yakın olduğuna bak." }, { metin: "2 gram", geri: "Bu birler basamağına yuvarlamak olurdu." } ], cikti: "MAT.6.1.5", onerme: { id: "ondalik-basamak", metin: "Ondalık gösterimde virgülden sonraki basamaklar onda birler, yüzde birler, binde birlerdir: 2,375 = 2 + 3/10 + 7/100 + 5/1000. Sona eklenen sıfırlar değeri değiştirmez: 0,6 = 0,60 = 0,600." }, sonra: "S6M3_P1" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Kumaşçının hesap taşı kesirleri bölüyor. Bazı kesirlerde bölme hemen bitiyor, bazılarında hiç bitmiyor!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Payı paydaya bölelim ve kalanları izleyelim. Kalan 0 olursa ne olur, bir kalan tekrar ederse ne olur?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m3-s2a", cikti: "MAT.6.1.6", kesirler: setup.moda({ destek: ["1/2", "1/4", "1/3", "2/3", "1/5"], temel: ["1/4", "1/3", "3/8", "1/6", "2/5", "1/9", "7/20", "5/11"], usta: ["1/4", "1/3", "3/8", "1/6", "2/5", "1/9", "7/20", "5/11", "1/7"] }), basamak: 8, tamam: "Hepsini böldün! Tabloya bak: hangi kesirler sonlu, hangileri devirli?", sonra: "S6M3_S2b" }>> <<bolmeMakinesi _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tablodaki sonlu kesirlerin paydalarına bak: 2, 4, 5, 8, 20... Devirlilerin paydaları: 3, 6, 9, 11... Hangi genelleme doğru?", secenekler: [ { metin: "Sadeleştirilmiş bir kesrin paydasının asal çarpanları yalnız 2 ve 5'ten oluşuyorsa ondalık gösterimi sonludur; başka bir asal çarpan varsa devirlidir.", dogru: true, geri: "Harika bir genelleme! 20 = 2 × 2 × 5 (sonlu), 6 = 2 × 3 (devirli). Çünkü 10 = 2 × 5; paydayı 10, 100, 1000'e tamamlayabiliyorsak bölme biter. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Paydası çift olan kesirler sonludur.", geri: "<<kesir 1 6>>'nın paydası çift ama devirli çıktı." }, { metin: "Payı 1 olan kesirler devirlidir.", geri: "<<kesir 1 4>> sonlu çıktı. Paya değil, paydaya bak." } ], cikti: "MAT.6.1.6", onerme: { id: "sonlu-devirli", metin: "Bir kesrin payı paydasına bölünerek ondalık gösterimi bulunur. Sadeleştirilmiş kesrin paydasının asal çarpanları yalnız 2 ve 5 ise ondalık gösterim sonludur; başka asal çarpan varsa kalanlar tekrar eder ve gösterim devirlidir." }, sonra: "S6M3_P2" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Kumaşçı <<kesir 1 2>> m kırmızı ve <<kesir 1 3>> m mavi kurdele kesti. Hepsi ne kadar?<</konus>> <<set _s to { soru: "<<kesir 1 2>> + <<kesir 1 3>> kaç metredir? Kesir duvarında eş parçalar bul." + setup.sekil.kesirDuvari([2, 3, 6], ["1/2", "1/3", "5/6"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 5 6>> m", dogru: true, geri: "Evet! Toplamak için eş büyüklükte birim kesirler gerek: <<kesir 1 2>> = <<kesir 3 6>>, <<kesir 1 3>> = <<kesir 2 6>>; toplam <<kesir 5 6>>." }, { metin: "<<kesir 2 5>> m", geri: "Payları ve paydaları ayrı ayrı topladın. Duvara bak: <<kesir 2 5>>, <<kesir 1 2>>'den bile küçük!" }, { metin: "<<kesir 2 6>> m", geri: "<<kesir 1 2>> tek başına <<kesir 3 6>> eder." } ], cikti: "MAT.6.1.7", sonra: "S6M3_S3b" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Bir top ipek 12 metre. Kervan bu topun <<kesir 3 4>>'ünü aldı.<</konus>> <<set _s to { soru: "12 × <<kesir 3 4>> kaç metredir?" + setup.sekil.alan(3, 4, { genislik: 300, yukseklik: 40 }), alanlar: [ { etiket: "Alınan ipek", dogru: 9, birim: "m" } ], cikti: "MAT.6.1.7", ipucu: "12 metrenin <<kesir 1 4>>'ü 3 metre. <<kesir 3 4>>'ü bunun 3 katı.", tamam: "12 × <<kesir 3 4>> = 9 m. 1'den küçük bir kesirle çarpınca sonuç 12'den küçük çıktı.", sonra: "S6M3_S3c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Tezgâhın <<kesir 2 3>>'si kumaşla kaplı; kumaşın <<kesir 3 4>>'ü ipek. Tezgâhın ne kadarı ipek?<</konus>> <<set _s to { soru: "<<kesir 2 3>>'nin <<kesir 3 4>>'ü, yani <<kesir 3 4>> × <<kesir 2 3>> kaçtır? Yeşil bölge ikisinin ortak kısmı." + setup.sekil.kesirCarpim(2, 3, 3, 4), secenekler: [ { metin: "<<kesir 6 12>> = <<kesir 1 2>>", dogru: true, geri: "Evet! Bütün 12 eş parçaya bölündü; yeşil bölge 6 parça. Paylar çarpılır, paydalar çarpılır: <<kesir 2 3>> × <<kesir 3 4>> = <<kesir 6 12>>." }, { metin: "<<kesir 5 7>>", geri: "Payları ve paydaları toplamadık; çarpıyoruz. Şekildeki parçaları say." }, { metin: "<<kesir 17 12>>", geri: "Bu toplama olurdu. Kesirle çarpınca sonuç, 1'den küçük iki kesirden de küçük olur." } ], cikti: "MAT.6.1.7", sonra: "S6M3_S3d" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>3 metre kurdeleyi <<kesir 1 4>> metrelik parçalara keseceğiz. Kaç parça çıkar?<</konus>> <<set _s to { soru: "3 ÷ <<kesir 1 4>> kaçtır? (3 metrenin içinde kaç tane <<kesir 1 4>> metre var?)" + setup.sekil.alan(12, 4, { butun: 3, genislik: 120, yukseklik: 36 }), alanlar: [ { etiket: "Parça sayısı", dogru: 12 } ], cikti: "MAT.6.1.7", ipucu: "Her metrede 4 tane çeyrek metre var. 3 metrede kaç tane?", tamam: "3 ÷ <<kesir 1 4>> = 12. Bölme burada ölçme demek: 3'ün içinde kaç tane <<kesir 1 4>> var?", sonra: "S6M3_S3e" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Çarpma hep büyütür, bölme hep küçültür!<</konus>> <<set _s to { soru: "80 × 0,5 ve 80 ÷ 0,5 işlemlerinin sonuçları 80'den büyük mü, küçük mü?", secenekler: [ { metin: "80 × 0,5 = 40 (küçük); 80 ÷ 0,5 = 160 (büyük). 1'den küçük bir sayıyla çarpınca sonuç küçülür, ona bölünce büyür.", dogru: true, geri: "Evet! 80'in yarısı 40; 80'in içinde 160 tane yarım var. Kuzgun'un kuralı yalnız 1'den büyük sayılar için doğru. Deftere yazıyorum." }, { metin: "İkisi de 80'den büyük; çünkü çarpma büyütür, bölme küçültür.", geri: "80'in yarısı 80'den büyük olabilir mi?" }, { metin: "İkisi de 40.", geri: "80'in içinde kaç tane 0,5 var? Her 1'de iki tane." } ], cikti: "MAT.6.1.7", onerme: { id: "kucuk-carpan", metin: "Bir doğal sayı 1'den büyük bir sayıyla çarpılırsa sonuç büyür, 1'den küçük bir sayıyla çarpılırsa küçülür: 80 × 0,5 = 40. 1'den küçük bir sayıya bölmek sonucu büyütür: 80 ÷ 0,5 = 160." }, sonra: "S6M3_S3f" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Alışveriş zamanı! Lira ve kuruş hesabı ondalık gösterimle yapılır.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m3-s3f", cikti: "MAT.6.1.7", baslik: "Para Üstü", metin: "Ayşe Hatun tanesi <strong>12,75 lira</strong> olan 3 top kurdele aldı ve satıcıya <strong>50 lira</strong> verdi. Kaç lira para üstü alır?", adimlar: [ { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Para üstü yaklaşık ne kadar?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 11 lira", dogru: true, geri: "Güzel: 12,75 ≈ 13; 3 × 13 = 39; 50 − 39 = 11." }, { metin: "Yaklaşık 38 lira", geri: "38 lira harcanan paraya yakın; para üstü değil." }, { metin: "Yaklaşık 2 lira", geri: "3 top kurdele 50 liranın çok azını tutmuyor mu?" } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl hesaplayalım?", kartlar: [ { ad: "Önce toplam fiyat", aciklama: "3 × 12,75'i bul, sonra 50'den çıkar.", geri: "Adım adım gitmek güvenli." }, { ad: "Kuruşlara çevir", aciklama: "12,75 lira = 1 275 kuruş; doğal sayılarla hesapla, sonra liraya çevir.", geri: "Ondalık işlemler, doğal sayılarla yapılan işlemlerle aynı anlama gelir!" } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Toplam fiyat", dogru: 38.25, birim: "lira" }, { etiket: "Para üstü", dogru: 11.75, birim: "lira" } ], ipucu: "3 × 12,75 = 3 × 12 + 3 × 0,75 = 36 + 2,25. Ondalıklı sayıları virgülle yaz: 38,25." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "38,25 + 11,75 = 50: para üstü doğru." } ], tamam: "Hesap tamam! Para üstü 11,75 lira, yani 11 lira 75 kuruş.", sonra: "S6M3_P3" }>> <<problemPaneli _p>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "notr">>Yola çıkmadan önce ölçüleri düzenleyelim. Her şey metreyle ölçülmez!<</konus>> <<set _a to { id: "s6m3-s4a", cikti: "MAT.6.1.8", yonerge: "Her uzunluk için en uygun birimi seç.", gruplar: [ { ad: "km", baslik: "km<br><small>kilometre</small>" }, { ad: "m", baslik: "m<br><small>metre</small>" }, { ad: "cm", baslik: "cm<br><small>santimetre</small>" }, { ad: "mm", baslik: "mm<br><small>milimetre</small>" } ], kartlar: [ { metin: "İki kervansaray arası yol", grup: "km" }, { metin: "Bir top kumaşın uzunluğu", grup: "m" }, { metin: "Bir gümüş yüzüğün çapı", grup: ["mm", "cm"] }, { metin: "Bir kalemin boyu", grup: "cm" }, { metin: "Bir karıncanın boyu", grup: "mm" }, { metin: "Kervansaray avlusunun uzunluğu", grup: "m" } ], tamam: "Doğru seçimler! Metreyi ölçüt alırız: uzun yollar için ondan büyük (km), küçük nesneler için ondan küçük (cm, mm) birimler kullanırız.", sonra: "S6M3_S4b" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Ölçüleri çevir. (1 km = 1 000 m; 1 m = 10 dm = 100 cm = 1 000 mm)", alanlar: [ { etiket: "2,5 km = ? m", dogru: 2500 }, { etiket: "1,2 m = ? cm", dogru: 120 }, { etiket: "4 dm = ? cm", dogru: 40 }, { etiket: "35 mm = ? cm", dogru: 3.5 } ], cikti: "MAT.6.1.8", ipucu: "Büyük birimden küçüğe geçerken çarparız (km → m: × 1 000), küçükten büyüğe geçerken böleriz (mm → cm: ÷ 10). Ondalıklı sonucu virgülle yaz.", tamam: "Hepsi doğru! Birimler arasında 10'un katlarıyla geçiyoruz.", sonra: "S6M3_S4c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Kervan bugün 18 km yol alacak. Benim bir adımım 50 cm. Ben kaç adım atarım?<</konus>> <<set _s to { soru: "18 km'yi 50 cm'lik adımlarla yürüyen Ela kaç adım atar?", alanlar: [ { etiket: "18 km = ? m", dogru: 18000 }, { etiket: "Adım sayısı", dogru: 36000 } ], cikti: "MAT.6.1.8", ipucu: "50 cm = 0,5 m. Her metrede 2 adım.", tamam: "36 000 adım! Birimleri aynı yapınca karşılaştırmak kolaylaştı.", sonra: "S6M3_S4d" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Hangisi en uzundur: 1,5 km, 1 450 m, 150 000 cm?", secenekler: [ { metin: "Üçü de eşit değil; en uzun 1,5 km = 1 500 m = 150 000 cm ile aynı; 1 450 m daha kısa.", dogru: true, geri: "Evet! Karşılaştırmak için hepsini aynı birime, metreye çevirdik: 1 500 m, 1 450 m, 1 500 m." }, { metin: "150 000 cm; sayısı en büyük.", geri: "Sayılar farklı birimlerde. Önce hepsini metreye çevir." }, { metin: "1,5 km; sayısı en küçük olduğu için en uzun.", geri: "Birimi dikkate al: 1,5 km kaç metre? 150 000 cm kaç metre?" } ], cikti: "MAT.6.1.8", onerme: { id: "uzunluk-birim", metin: "Uzunlukları karşılaştırmak için önce aynı birime çeviririz; ölçüt metredir. 1 km = 1 000 m; 1 m = 10 dm = 100 cm = 1 000 mm." }, sonra: "S6M3_P4" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "gururlu">>Kervanımızın “Temiz Yol” kampanyası var: yol boyunca atıkları topluyor, geri dönüşüme veriyoruz. Kazancı da köy okuluna bağışlıyoruz.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m3-bg", cikti: "MAT.6.1.7", baslik: "Temiz Yol Kampanyası", metin: "Kervan yol boyunca <strong>40 kg</strong> atık topladı. Atıkların <strong><<kesir 3 8>></strong>'i kâğıt, <strong>%45</strong>'i plastik, geri kalanı cam. Geri dönüşüm tesisi kâğıdın kilogramına <strong>2,5 lira</strong>, plastiğin kilogramına <strong>4 lira</strong>, camın kilogramına <strong>1,5 lira</strong> veriyor. Okula toplam kaç lira bağışlanır?", adimlar: [ { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Hesap için hangi bilgiler gerekli?", secenekler: [ { metin: "40 kg atık", gerekli: true }, { metin: "<<kesir 3 8>>'i kâğıt, %45'i plastik", gerekli: true }, { metin: "Kilogram fiyatları: 2,5; 4; 1,5 lira", gerekli: true }, { metin: "Bağışın bir köy okuluna gitmesi", gerekli: false } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Toplam bağış yaklaşık ne kadar olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 12 lira", geri: "40 kg atığın her kilosu en az 1,5 lira ediyor." }, { metin: "Yaklaşık 120 lira", dogru: true, geri: "Makul: 40 kg, ortalama 3 lira civarı → 120 lira kadar." }, { metin: "Yaklaşık 1 200 lira", geri: "Bu kilosu 30 lira olsa çıkardı." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl ilerleyelim?", kartlar: [ { ad: "Tablo yap", aciklama: "Her atık türü için kilogram ve lira sütunları olan bir tablo kur.", geri: "Tablo, üç türü düzenli izlemeyi sağlar." }, { ad: "Önce kilogramlar", aciklama: "Önce her türün kaç kg olduğunu bul, sonra fiyatla çarp.", geri: "Adım adım gitmek güvenli." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Kilogram", soru: "Her atık türü kaç kilogram?", alanlar: [ { etiket: "Kâğıt", dogru: 15, birim: "kg" }, { etiket: "Plastik", dogru: 18, birim: "kg" }, { etiket: "Cam", dogru: 7, birim: "kg" } ], ipucu: "Kâğıt: 40 × <<kesir 3 8>>. Plastik: 40 × 0,45. Cam: kalanı." }, { tur: "sayi", ad: "Lira", soru: "Her türden kaç lira gelir, toplam kaç lira?", alanlar: [ { etiket: "Kâğıt", dogru: 37.5, birim: "lira" }, { etiket: "Plastik", dogru: 72, birim: "lira" }, { etiket: "Cam", dogru: 10.5, birim: "lira" }, { etiket: "Toplam", dogru: 120, birim: "lira" } ], ipucu: "15 × 2,5; 18 × 4; 7 × 1,5. Ondalıklı sonuçları virgülle yaz." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "15 + 18 + 7 = 40 kg: bütün atıklar hesaba girdi." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Bu problemde en çok hangisi işine yaradı?", secenekler: [ { metin: "Kesir, ondalık ve yüzdeyi aynı bütünün parçaları olarak görmek", geri: "Hepsi 40 kg'ın parçasıydı!" }, { metin: "Önce tahmin edip sonucu tahminle karşılaştırmak", geri: "120 lira tahminimize tam uydu." } ] } ], tamam: "Köy okuluna 120 lira bağışlandı. Hem çevre temizlendi hem okul sevindi!", sonra: "S6M3_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M3_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M3_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "dusunceli">>Kuyumcunun rafında 3 600 yıllık bir papirüs kopyası var. Eski Mısırlılar kesirleri yalnız birim kesirlerle yazarmış.<</konus>> <<set _s to { soru: "Rhind Papirüsü'nde <<kesir 2 5>>, iki farklı birim kesrin toplamı olarak yazılmış. Hangisi?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 3>> + <<kesir 1 15>>", dogru: true, geri: "Harika! <<kesir 1 3>> = <<kesir 5 15>>, <<kesir 5 15>> + <<kesir 1 15>> = <<kesir 6 15>> = <<kesir 2 5>>." }, { metin: "<<kesir 1 5>> + <<kesir 1 5>>", geri: "Toplamı doğru ama Mısırlılar aynı birim kesri iki kez kullanmazdı." }, { metin: "<<kesir 1 2>> + <<kesir 1 3>>", geri: "Bu toplam <<kesir 5 6>> eder; <<kesir 2 5>>'ten çok büyük." } ], cikti: "MAT.6.1.7", sonra: "S6M3_Kapanis" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M3"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m3")>><<run $envanter.push("harita-s6-m3")>><</if>> <<konus "ayse" "gururlu">>Terazi hesabı, kumaş hesabı, yol hesabı... Kervanın hiçbir kuruşu boşa gitmedi!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Terazinin kefesinde bir not buldum: “Kuzgun'un yuvası, çocukların top oynadığı sahanın arkasındaki ağaçta.” Bir spor sahası!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Terazinin kefesinde bir şey daha parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-terazi">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Kuyumcular çarşısı haritada yeniden parlıyor. <strong>Hassas Terazi Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m3-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M3_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Stevin, Napier ve ondalık virgül</h3> <p>El-Kâşî'nin ondalık kesirlerinden 150 yıl sonra, 1585'te Flaman mühendis <strong>Simon Stevin</strong> “Onda Bir” adlı küçük bir kitap yazdı ve tüccarlara ondalıklarla hesap yapmayı öğretti. Birkaç on yıl sonra İskoç matematikçi <strong>John Napier</strong>, tam kısım ile ondalık kısmı ayırmak için bugünkü virgülü ya da noktayı kullandı. Kepler de hesaplarında bu gösterimi yaygınlaştırdı.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir market fişindeki ondalıklı ağırlıkları (ör. 1,25 kg) onda birler, yüzde birler ve binde birler olarak çözümle. Sonra evdeki üç nesnenin uzunluğunu hem cm hem mm olarak ölç ve metreyle karşılaştır.</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kuyumcu.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ayse" "mutlu">>Kuyumcunun terazisi artık sırrını verdi: her rakamın bir basamağı, her basamağın bir değeri var. Biraz daha tartı okuyalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Virgülden sonra onda birler, yüzde birler, binde birler gelir. Sona eklenen sıfır değeri değiştirmez.<</konus>> <<alistirma "s6m3-ondalik" "S6M3_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Kumaşçının hesap taşı her kesri bölmeye çeviriyor. Hangi bölmenin biteceğini, hangisinin sonsuza kadar süreceğini önceden bilebilir miyiz?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kesir çizgisi bölme demek: <<kesir 3 4>> = 3 ÷ 4. Kesri sadeleştir ve paydaya bak: asal çarpanları yalnız 2 ve 5 ise bölme biter, başka bir asal çarpan varsa rakamlar tekrar eder.<</konus>> <<alistirma "s6m3-bolme" "S6M3_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-kumasci.webp" "assets/bg/s5-m2-pazar.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Kumaşçı hesabı bir kez tutturdunuz diye sevinmeyin. Çarşıda daha çok kurdele, lokum, indirim var. Hepsini hesaplayabilir misiniz?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kesirlerde toplamadan önce paydaları eşitle. Ondalık sayılarda virgülleri alt alta getir. Yüzde, paydası 100 olan kesirdir. Unutma: 1'den küçük bir sayıyla çarpmak küçültür, ona bölmek büyütür.<</konus>> <<alistirma "s6m3-islem" "S6M3_S4a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m3-yol.webp" "assets/bg/s5-m2-kervan.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Yol tabelaları kilometre, ip ustası metre, çivi ustası milimetre diyor. Kervan yola çıkmadan bütün ölçüleri birbirine çevirebilmeliyiz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>1 km = 1 000 m; 1 m = 10 dm = 100 cm = 1 000 mm. Büyük birimden küçüğe geçerken çarp, küçükten büyüğe geçerken böl. Karşılaştırmadan önce hepsini aynı birime çevir.<</konus>> <<alistirma "s6m3-uzunluk" "S6M3_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M4"] to $ilerleme["S6-M4"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m4hazirlik to 0>> <<set $s6m4 to $s6m4 || {}>> <<konus "ela" "notr">>Okulda anket yaptık. Kimi soru “En sevdiğin spor?” gibi bir kategori sordu, kimi “Kaç kardeşin var?” gibi bir sayı.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Cevabı kategori olan veriye kategorik, sayma ile elde edilen sayılara nicel (kesikli) veri deriz. Ayıralım!<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-kopru", cikti: "MAT.6.5.1", yonerge: "Anket sorularının verisini türüne göre ayır.", gruplar: [ { ad: "kat", baslik: "🏷️ Kategorik veri" }, { ad: "nic", baslik: "🔢 Nicel (kesikli) veri" } ], kartlar: [ { metin: "En sevdiğin spor hangisi?", grup: "kat" }, { metin: "Göz rengin ne?", grup: "kat" }, { metin: "Okula nasıl geliyorsun?", grup: "kat" }, { metin: "Kaç kardeşin var?", grup: "nic" }, { metin: "Haftada kaç antrenmana gidiyorsun?", grup: "nic" }, { metin: "Geçen ay kaç kitap okudun?", grup: "nic", geri: "Kitap sayısı sayılarak bulunan bir sayı: nicel (kesikli) veri." } ], tamam: "Doğru! Nicel (kesikli) veri sayılarak elde edilir: 0, 1, 2, 3... gibi.", sonra: "S6M4_Gecit" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kuzgun'un ipucundaki spor sahasını bulduk! Arkasındaki büyük ağaç da orada.<</konus>> <<konus "can" "endiseli">>Merhaba yine! Buraya bir haber için geldim: kulüp seçmelerine katılan çocuklar “Seçmeler adil değil!” diye şikâyet etmiş.<</konus>> <<konus "can" "notr">>Kulüp başkanı panoya bir duyuru asmış: “Kulübümüzün şut ortalaması 8! Seçmelere gelen çocukların ortalaması düşük; kimseyi almıyoruz.”<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Ağaca çıkmak için sahaya girmem gerek, ama saha yalnız kulüp üyelerine açık. Bu vakayı çözelim mi?<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M4_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Nokta grafiğine göre çocuklar haftada en çok kaç antrenmana gidiyor?" + setup.sekil.noktaGrafigi({ kategoriler: ["0", "1", "2", "3", "4"], degerler: [2, 4, 6, 3, 1], yMax: 7, eksen: "Çocuk sayısı" }), secenekler: [ { metin: "2 antrenman", dogru: true, geri: "Evet! En çok nokta 2'nin üstünde: 6 çocuk haftada 2 antrenmana gidiyor." }, { metin: "6 antrenman", geri: "6, en uzun sütundaki nokta sayısı; yani çocuk sayısı." }, { metin: "4 antrenman", geri: "4'ün üstünde yalnız 1 nokta var." } ], sayac: "s6m4hazirlik", sonra: "S6M4_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "3 arkadaş 5, 9 ve 7 kestane topladı. Kestaneleri eşit paylaşırlarsa her birine kaç kestane düşer?", secenekler: [ { metin: "7", dogru: true, geri: "Doğru! 5 + 9 + 7 = 21; 21 ÷ 3 = 7." }, { metin: "21", geri: "21 toplam kestane. Üç kişiye eşit bölersek?" }, { metin: "9", geri: "9, en çok toplayanın kestanesi." } ], sayac: "s6m4hazirlik", sonra: "S6M4_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "12, 7, 15, 9 sayılarını küçükten büyüğe sıralayınca ikinci sırada hangisi olur?", secenekler: [ { metin: "7", geri: "7 en küçük; ilk sırada." }, { metin: "9", dogru: true, geri: "Evet! 7, 9, 12, 15." }, { metin: "12", geri: "Sıralama: 7, 9, 12, 15. 12 üçüncü." } ], sayac: "s6m4hazirlik", sonra: "S6M4_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m4hazirlik >= 2>><<goto "S6M4_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M4_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Nokta grafiğinde her nokta bir kişidir. Eşit paylaşırken toplamı kişi sayısına böleriz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Sıralamada en küçükten başlarız; sıralı veri, veriyi özetlemeyi kolaylaştırır.<</konus>> <div class="devam"><<button "Vakaya başlayalım ▸" "S6M4_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "can" "dusunceli">>Önce iyi bir araştırma sorusu kuralım. Seçmelerin adil olup olmadığını anlamak için neyi araştıralım?<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi araştırma sorusu vakayı çözmemize en çok yardım eder?", secenekler: [ { metin: "Seçmelere gelen çocukların ip atlama ve şut sayıları, kulüp üyelerininkinden farklı mı?", dogru: true, geri: "Evet! Bir karşılaştırma sorusu: iki grubun nicel verilerini karşılaştıracağız." }, { metin: "Kulüp başkanı neden kimseyi almıyor?", geri: "Bu sorunun cevabı veriyle değil, başkana sorarak bulunur." }, { metin: "Futbol topu kaç gramdır?", geri: "Tek bir cevabı olan bir bilgi sorusu; cevaplar kişiden kişiye değişmez." } ], cikti: "MAT.6.5.1", sonra: "S6M4_S1b" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Veriyi nasıl toplayalım?", secenekler: [ { metin: "Seçmelerde her çocuğun 30 saniyede kaç kez ip atladığını sayarız; isimleri yazmayız, yalnız sayıları kaydederiz.", dogru: true, geri: "Mahremiyete uygun bir plan! Veriyi kendimiz toplayacağız." }, { metin: "Çocuklara “Kaç kez atlayabilirsin?” diye sorarız.", geri: "Tahminler gerçek sayılardan farklı olabilir. Ölçerek toplamak daha güvenilir." }, { metin: "İsimleri ve sonuçları panoya asarız.", geri: "Çocukların sonuçlarını isimleriyle herkese göstermek mahremiyete aykırı." } ], cikti: "MAT.6.5.1", sonra: "S6M4_P1" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "mutlu">>Seçmelere 20 çocuk katıldı; 30 saniyede ip atlama sayılarını topladık. Şimdi yeni bir araç: kök-yaprak gösterimi!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her sayıyı ikiye ayırırız: onlar basamağı kök, birler basamağı yaprak. 23 → kök 2, yaprak 3.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-s2a", cikti: "MAT.6.5.1", veri: setup.moda({ destek: [23, 35, 31, 28, 42, 35, 19, 26, 38, 35], temel: [23, 35, 31, 28, 42, 35, 19, 26, 38, 35, 44, 29, 31, 17, 35, 40, 33, 27, 36, 30], usta: [23, 35, 31, 28, 42, 35, 19, 26, 38, 35, 44, 29, 31, 17, 35, 40, 33, 27, 36, 30] }), kokler: [1, 2, 3, 4], birim: "atlama", tamam: "Kök-yaprak gösterimi hazır! Hem her veriyi hem de verinin nasıl dağıldığını aynı anda görüyoruz.", sonra: "S6M4_S2b" }>> <<kokYaprak _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kök-yaprak gösterimine göre çocukların atlama sayıları en çok hangi aralıkta toplanmış?" + setup.sekil.kokYaprak([23, 35, 31, 28, 42, 35, 19, 26, 38, 35, 44, 29, 31, 17, 35, 40, 33, 27, 36, 30], { kokler: [1, 2, 3, 4], birim: "atlama" }), secenekler: [ { metin: "30 ile 39 arasında", dogru: true, geri: "Evet! 3 kökünün satırı en uzun: 9 çocuk. Kök-yaprak gösterimi, bir yan yatmış çubuk grafiği gibi dağılımı gösterir." }, { metin: "10 ile 19 arasında", geri: "1 kökünün satırında yalnız iki yaprak var." }, { metin: "40 ile 49 arasında", geri: "4 kökünde üç yaprak var. Daha uzun bir satır arıyoruz." } ], cikti: "MAT.6.5.1", sonra: "S6M4_P2" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "dusunceli">>Başkan “ortalama” diyor. Ortalama ne demek? Önce eşit paylaşımla deneyelim.<</konus>> <<konus "deniz" "mutlu">>Dört arkadaş antrenmanda top topladı: Ela 3, ben 7, Can 5, Kuzgun 1. Topları eşit paylaşırsak?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-s3a", cikti: "MAT.6.5.1", kuleler: [3, 7, 5, 1], adlar: ["Ela", "Deniz", "Can", "Kuzgun"], sonra: "S6M4_S3b" }>> <<esitPaylasim _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Aritmetik ortalamayı hesapla. (Ortalama = veri toplamı ÷ veri sayısı)", alanlar: [ { etiket: "Takımın son 5 maçtaki golleri 2, 0, 3, 1, 4: ortalama", dogru: 2 }, { etiket: "Ela'nın 4 günlük koşu turu 3, 4, 4, 6: ortalama", dogru: 4.25 } ], cikti: "MAT.6.5.1", ipucu: "2 + 0 + 3 + 1 + 4 = 10; 10 ÷ 5 = ? · 3 + 4 + 4 + 6 = 17; 17 ÷ 4 = ? Ondalıklı sonucu virgülle yaz.", tamam: "Ortalama tam sayı da olabilir (2), ondalıklı da (4,25). 4,25 tur koşulmaz ama ortalama olarak anlamlıdır.", sonra: "S6M4_S3c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak! Takım kaptanı 5 maçta 4, 5, 6, 5 ve 30 sayı atmış. Ortalaması 10! Demek ki her maç 10 sayı atıyor!<</konus>> <<set _s to { soru: "Kaptanın ortalaması 10, açıklığı 30 − 4 = 26. Ortalama, kaptanın bir maçta genellikle kaç sayı attığını iyi gösteriyor mu?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Tek bir çok büyük değer (30) ortalamayı yukarı çekti; beş maçın dördünde 4–6 sayı atmış. Açıklık büyükken ortalama veriyi iyi temsil etmeyebilir.", dogru: true, geri: "Harika gözlem! Böyle durumlarda başka bir özetleme aracına ihtiyaç var: verinin ortasındaki değer." }, { metin: "Evet, ortalama her zaman en iyi temsilcidir.", geri: "Kaptan 5 maçın kaçında 10 ya da daha fazla sayı attı?" }, { metin: "Evet; 10, 4 ile 30'un tam ortası.", geri: "4 ile 30'un ortası 17 olurdu. Ayrıca veriler bu ikisinden ibaret değil." } ], cikti: "MAT.6.5.1", sonra: "S6M4_S3d" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Verinin tam ortasındaki değere ortanca denir. Bulmak için önce sıralarız.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-s3d", cikti: "MAT.6.5.1", veri: [5, 30, 4, 6, 5], sonra: "S6M4_S3e" }>> <<sirala _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Veri sayısı çift olursa tam ortada iki değer kalır. O zaman ne yaparız?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-s3e", cikti: "MAT.6.5.1", veri: [12, 7, 15, 9, 10, 20], sonra: "S6M4_S3f" }>> <<sirala _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Sıralı veri: 7, 9, 10, 12, 15, 20. Ortada iki değer var: 10 ve 12. Ortanca kaçtır?", alanlar: [ { etiket: "Ortanca", dogru: 11 } ], cikti: "MAT.6.5.1", ipucu: "Ortadaki iki değerin ortalamasını al: (10 + 12) ÷ 2.", tamam: "Ortanca 11. Kaptanın verisinde ise ortanca 5'ti; ortalama (10) ise uç değer yüzünden büyüktü.", sonra: "S6M4_S3g" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "notr">>Üçüncü özetleme aracı: tepe değer, yani veride en çok tekrar eden değer. Bazen hiç olmaz, bazen birden çok olur.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m4-s3g", cikti: "MAT.6.5.1", yonerge: "Her veri setini tepe değerine göre ayır.", gruplar: [ { ad: "tek", baslik: "1️⃣ Tek tepe değer" }, { ad: "cok", baslik: "2️⃣ Birden çok tepe değer" }, { ad: "yok", baslik: "🚫 Tepe değer yok" } ], kartlar: [ { metin: "4, 5, 5, 6, 30", grup: "tek" }, { metin: "35, 35, 35, 35, 31, 31", grup: "tek", geri: "35 dört kez, 31 iki kez tekrar ediyor; en çok tekrar eden 35." }, { metin: "3, 5, 5, 7, 7, 9", grup: "cok", geri: "5 de 7 de ikişer kez tekrar ediyor: iki tepe değer var." }, { metin: "2, 2, 8, 8, 8, 2", grup: "cok" }, { metin: "1, 2, 3, 4", grup: "yok", geri: "Hiçbir değer tekrar etmiyor; tepe değer yok." }, { metin: "10, 20, 30", grup: "yok" } ], tamam: "Tepe değer: en çok tekrar eden değer. Tek, birden çok ya da hiç olmayabilir.", sonra: "S6M4_S3h" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "notr">>Şimdi 20 çocuğun ip atlama verisinin bütün özetlerini çıkaralım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Veri (sıralı): 17, 19, 23, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 31, 33, 35, 35, 35, 35, 36, 38, 40, 42, 44. Toplamı 634." + setup.sekil.kokYaprak([23, 35, 31, 28, 42, 35, 19, 26, 38, 35, 44, 29, 31, 17, 35, 40, 33, 27, 36, 30], { kokler: [1, 2, 3, 4], anahtar: false }), alanlar: [ { etiket: "Aritmetik ortalama", dogru: 31.7 }, { etiket: "Ortanca", dogru: 32 }, { etiket: "Tepe değer", dogru: 35 }, { etiket: "Açıklık", dogru: 27 } ], cikti: "MAT.6.5.1", ipucu: "Ortalama = 634 ÷ 20. Ortanca: 10. ve 11. değerlerin ortalaması. Tepe değer: en çok tekrar eden. Açıklık: en büyük − en küçük.", tamam: "Ortalama 31,7; ortanca 32; tepe değer 35; açıklık 27. Üç merkez ölçüsü de 30'lu değerlerde toplandı.", sonra: "S6M4_S3i" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Hangi özetleme aracını ne zaman kullanırız?", secenekler: [ { metin: "Açıklık küçükse ortalama iyi temsil eder; uç değerler varsa ortanca daha iyidir; bir değer belirgin biçimde çok tekrar ediyorsa tepe değer kullanışlıdır.", dogru: true, geri: "Mükemmel! Özetleme aracını verinin dağılımına bakarak seçeriz. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Her zaman ortalamayı kullanırız.", geri: "Kaptanın 4, 5, 6, 5, 30 verisini hatırla." }, { metin: "Hangisini seçtiğimiz önemli değil; hepsi aynı sonucu verir.", geri: "Kaptanın verisinde ortalama 10, ortanca 5'ti. Aynı mı?" } ], cikti: "MAT.6.5.1", onerme: { id: "merkez-olculeri", metin: "Aritmetik ortalama = veri toplamı ÷ veri sayısı (eşit paylaşım). Ortanca, sıralı verinin ortasındaki değerdir; çift sayıda veride ortadaki iki değerin ortalamasıdır. Tepe değer en çok tekrar eden değerdir. Açıklık = en büyük − en küçük. Uç değerler varsa ortanca, ortalamadan daha iyi temsil eder." }, sonra: "S6M4_P3" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-kulup.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "notr">>İddia Masası'ndayız. Başkanın duyurusunu ve bizim topladığımız şut verilerini karşılaştıralım.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m4-bg", cikti: "MAT.6.5.2", baslik: "İddia Masası: Kulüp Duyurusu", metin: '<div class="gazete"><div class="manset">Kulübümüzün şut ortalaması 8! Seçmelere gelenlerin ortalaması düşük; kimseyi almıyoruz.</div></div>10 atıştaki isabetli şut sayıları:<br>Kulüp üyeleri (5 kişi): <strong>2, 3, 3, 4, 28</strong> (28: kaptanın 10 değil 30 atışta yaptığı isabet sayısı)<br>Seçmeye gelen çocuklar (7 kişi): <strong>5, 6, 6, 7, 7, 7, 4</strong>', adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Başkanın iddiası neye dayanıyor?", secenekler: [ { metin: "İki grubun aritmetik ortalamalarının karşılaştırılmasına", dogru: true }, { metin: "Çocukların boylarına", geri: "Duyuruda boylardan söz edilmiyor." }, { metin: "Kulüp üyelerinin sayısına", geri: "Duyurudaki sayı bir ortalama." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Hesapla", soru: "İki grubun ortalamasını ve ortancasını bul.", alanlar: [ { etiket: "Kulüp ortalaması", dogru: 8 }, { etiket: "Kulüp ortancası", dogru: 3 }, { etiket: "Adaylar ortalaması", dogru: 6 }, { etiket: "Adaylar ortancası", dogru: 6 } ], ipucu: "Kulüp: 2 + 3 + 3 + 4 + 28 = 40; 40 ÷ 5. Adaylar: toplam 42; 42 ÷ 7. Ortanca için sırala." }, { tur: "coklu", ad: "Hataları bul", soru: "Duyurudaki hata ya da yanlılıkları işaretle.", secenekler: [ { metin: "Kulübün ortalaması tek bir uç değerden (28) çok etkilenmiş.", gerekli: true }, { metin: "28, kaptanın 10 atıştaki değil, 30 atıştaki toplamı; öteki verilerle karşılaştırılamaz.", gerekli: true }, { metin: "Kulüp üyelerinin çoğu (dört kişi) adayların hepsinden daha az şut atmış.", gerekli: true }, { metin: "Adayların sayısı 7, kulübünki 5 olduğu için hiç karşılaştırılamaz.", gerekli: false }, { metin: "Ortalama hesabında bir işlem hatası var.", gerekli: false } ], ipucu: "Hesap doğru: 40 ÷ 5 = 8. Sorun, hesabın dayandığı veride ve seçilen özetleme aracında.", geri: "Evet! Hesap doğru ama veri karşılaştırılabilir değil ve ortalama uç değerle çarpılmış." }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Başkanın iddiasını kabul mü ediyoruz, çürütüyor muyuz?", secenekler: [ { metin: "Çürütüyoruz: aynı koşulda toplanan veride adayların ortancası (6), kulübünkinden (3) büyük.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir karar! Seçmelerde adaylara haksızlık yapılmış." }, { metin: "Kabul ediyoruz: 8, 6'dan büyük.", geri: "8'in nereden geldiğine bak: tek bir uç değer ve farklı sayıda atış." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Başkana ne önerirsin?", secenekler: [ { metin: "“Herkese aynı sayıda atış hakkı verin ve ortancaya da bakın.”", geri: "Adil bir ölçme önerisi!" }, { metin: "“Seçmeleri yeniden yapın; sonuçları isimsiz olarak açıklayın.”", geri: "Hem adil hem mahremiyete saygılı." } ] } ], tamam: "Başkan duyuruyu kaldırdı ve seçmeleri yeniden yapmaya karar verdi. Saha herkese açıldı!", sonra: "S6M4_P4" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M4_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M4_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-kulup.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "dusunceli">>Bir bulmaca: 5 çocuğun ortalaması 6. Altıncı bir çocuk katılınca ortalama 7 oluyor. Altıncı çocuk kaç şut atmış?<</konus>> <<set _s to { soru: "Altıncı çocuğun şut sayısı kaçtır?", alanlar: [ { etiket: "Altıncı çocuk", dogru: 12 } ], cikti: "MAT.6.5.1", ipucu: "5 çocuğun toplamı 5 × 6 = 30. 6 çocuğun toplamı 6 × 7 = 42 olmalı.", tamam: "42 − 30 = 12. Ortalamayı eşit paylaşım olarak düşünmek bulmacayı çözdü.", sonra: "S6M4_Kapanis" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M4"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m4")>><<run $envanter.push("harita-s6-m4")>><</if>> <<konus "can" "gururlu">>Yarınki haber: “Seçmeler yeniden yapılıyor: veriye dayalı adil karar!”<</konus>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak! Ağaca çıktım... Yuvam boş! Ama dalın üstünde eski bir çizim var: bir köprü, taş kemerler ve paralel kirişler.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Çizimin yanında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-hakem">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Spor sahası haritada yeniden parlıyor. <strong>Adil Hakem</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m4-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M4_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: John Tukey ve kök-yaprak</h3> <p>Kök-yaprak gösterimini 1970'lerde Amerikalı istatistikçi <strong>John Tukey</strong> yaygınlaştırdı. Tukey, bilgisayarlar her yerde yokken verinin şeklini kâğıt kalemle hızlıca görmenin yollarını arıyordu. Kök-yaprak gösterimi hem her veriyi saklar hem de dağılımı bir grafik gibi gösterir.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Ailendeki ya da arkadaşlarındaki 10 kişinin 30 saniyede kaç kez zıpladığını (ya da bir dakikada kaç adım attığını) say. Kök-yaprak gösterimi yap; ortalama, ortanca, tepe değer ve açıklığı bul. Hangisi grubu en iyi anlatıyor?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Seçmelerden önce soracağımız soruları iyi seçmeliyiz. Bazı cevaplar sayı, bazıları bir ad. Forma numarası hangisi sence?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Cevap sayarak bulunuyorsa nicel (kesikli) veri, bir ad ya da kategoriyse kategorik veridir. Veriyi toplarken herkesi aynı koşulda ölçer, isimleri gizli tutarız.<</konus>> <<alistirma "s6m4-veri" "S6M4_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "mutlu">>Kök-yaprak gösterimi hem her veriyi hem de dağılımı aynı anda gösteriyor. Mekik ve şınav sonuçlarını da böyle okuyalım!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kök onlar basamağı, yaprak birler basamağıdır: 3 | 5 = 35. Yapraklar küçükten büyüğe sıralanır; en uzun satır, verilerin en çok toplandığı aralıktır.<</konus>> <<alistirma "s6m4-kokyaprak" "S6M4_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-saha.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak! Ortalama, ortanca, tepe değer, açıklık... Hepsi birbirine karışır. Hangisini ne zaman kullanacağınızı bilmeden İddia Masası'na oturamazsınız!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Ortalama = toplam ÷ veri sayısı. Ortanca için önce sırala; çift sayıda veride ortadaki iki değerin ortalamasını al. Tepe değer en çok tekrar edendir. Açıklık = en büyük − en küçük. Uç değer varsa ortancaya güven.<</konus>> <<alistirma "s6m4-merkez" "S6M4_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/s6-m4-kulup.webp" "assets/bg/s5-m5-buro.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "can" "gururlu">>Başkanın duyurusunu çürüttük! Gazetede, okulda, kulüpte daha nice iddia var. Hepsini veriyle tartışabilir miyiz?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir iddiayı tartışırken sor: veri kimden, kaç kişiden, hangi koşulda toplanmış? Hangi özetleme aracı kullanılmış, uç değer var mı? Ortalama herkesin aynı sonucu aldığı anlamına gelmez.<</konus>> <<alistirma "s6m4-iddia" "S6M4_BG_Yol">>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M5"] to $ilerleme["S6-M5"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m5hazirlik to 0>> <<set $s6m5 to $s6m5 || {}>> <<konus "deniz" "dusunceli">>Okul yolunda bir hemzemin geçit var: iki tren rayı yan yana uzanıyor, yol da rayları çapraz kesiyor.<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Yol rayları kesince her rayın yanında dört açı oluşuyor. Sekiz açı!<</konus>> <<set _s to { soru: "Tren rayları için hangisi doğrudur?", secenekler: [ { metin: "Raylar hiç kesişmez ve aralarındaki uzaklık hep aynıdır: paraleldir. Onları kesen yola kesen denir.", dogru: true, geri: "Evet! Bugün iki paralel doğru ve bir kesenin oluşturduğu açıları keşfedeceğiz." }, { metin: "Raylar uzakta bir yerde kesişir.", geri: "Uzakta birleşiyormuş gibi görünür ama kesişseler tren raydan çıkardı!" }, { metin: "Yol ile ray paraleldir.", geri: "Yol rayları kesiyor; paralel olan iki ray." } ], sonra: "S6M5_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kuzgun'un yuvasındaki çizim bizi 1567'ye, Büyükçekmece'deki köprü şantiyesine getirdi!<</konus>> <<konus "davud" "mutlu">>Çıraklar! Yeniden hoş geldiniz. Koca Sinan Ağa burada 28 kemerli uzun bir köprü yaptırıyor.<</konus>> <<konus "davud" "endiseli">>Köprünün korkulukları iki paralel kiriş gibi uzanıyor; aralarına eğik destekler koyacağız. Ama destek planlarındaki açılar karışmış.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Gak... Yuvamdaki çizim tam da bu planmış. Bir ucunda da bir kitap ayracı çizilmiş. Önce şu açıları çözelim.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M5_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Bir doğru üzerinde yan yana duran iki açının ölçüleri toplamı kaç derecedir?", secenekler: [ { metin: "90°", geri: "90° tümler açıların toplamı." }, { metin: "180°", dogru: true, geri: "Doğru! Doğru açı 180°'dir; bu iki açı bütünlerdir." }, { metin: "360°", geri: "360° tam açıdır." } ], sayac: "s6m5hazirlik", sonra: "S6M5_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "İki doğru kesişince karşılıklı duran (ters) açılar için ne söylenir?", secenekler: [ { metin: "Eştir.", dogru: true, geri: "Evet! Ters açıların ölçüleri eşittir." }, { metin: "Toplamları 90°'dir.", geri: "Kesişen doğruları hatırla: karşılıklı açılar aynı açıklıktadır." }, { metin: "Biri diğerinin iki katıdır.", geri: "Kesişen iki doğruda karşılıklı açılar aynı büyüklüktedir." } ], sayac: "s6m5hazirlik", sonra: "S6M5_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı kaç derecedir?", secenekler: [ { metin: "90°", geri: "Dik üçgende yalnız bir açı 90°." }, { metin: "180°", dogru: true, geri: "Doğru! Bunu bugün paralel doğrularla da doğrulayacağız." }, { metin: "360°", geri: "360°, dörtgenin iç açıları toplamı." } ], sayac: "s6m5hazirlik", sonra: "S6M5_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m5hazirlik >= 2>><<goto "S6M5_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M5_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Bir doğru üzerindeki komşu iki açı bütünlerdir: toplamları 180°. Kesişen iki doğrunun ters açıları eştir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Üçgenin iç açıları toplamı 180°, dörtgeninki 360°'dir.<</konus>> <div class="devam"><<button "Kirişlere bakalım ▸" "S6M5_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "notr">>İşte plan: d ve e kirişleri paralel, k desteği ikisini de kesiyor. Kırmızı tutamağı çevirip desteğin eğimini değiştir, açıları izle.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m5-s1a", cikti: "MAT.6.3.1", aci: 60, gorevler: [ { tur: "kesfet", soru: "Kesenin eğimini değiştir. Hangi açılar hep birbirine eşit kalıyor? İyice gözlemleyince “Gördüm”e dokun.", tamam: "Dört keskin açı hep birbirine, dört geniş açı da hep birbirine eşit kaldı!" } ], sonra: "S6M5_S1b" }>> <<paralelKesen _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "dusunceli">>Ustalar bu açı çiftlerine ad vermiş. Aynı yöne bakan açılar: yöndeş. Paralellerin arasında, kesenin iki yanında kalanlar: iç ters. Paralellerin dışında, kesenin iki yanında kalanlar: dış ters.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m5-s1b", cikti: "MAT.6.3.1", aci: 60, dondur: false, gorevler: [ { tur: "sec", verili: 1, hedef: [5], soru: "1 numaralı açının <strong>yöndeşi</strong> hangisi? Seç ve kontrol et.", tamam: "1 ile 5: ikisi de kesişimin sağ üstünde, aynı yöne bakıyor." }, { tur: "sec", verili: 3, hedef: [5], soru: "3 numaralı açının <strong>iç ters</strong> açısı hangisi?", tamam: "3 ile 5: paralellerin arasında, kesenin iki ayrı yanında." }, { tur: "sec", verili: 2, hedef: [8], soru: "2 numaralı açının <strong>dış ters</strong> açısı hangisi?", tamam: "2 ile 8: paralellerin dışında, kesenin iki ayrı yanında." }, { tur: "sec", verili: 1, hedef: [3, 5, 7], soru: "1 numaralı açıya <strong>eş olan bütün</strong> açıları seç.", tamam: "3 (ters açı), 5 (yöndeş), 7 (dış ters): dört keskin açı eş." } ], sonra: "S6M5_S1c" }>> <<paralelKesen _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel sekil-panel"><<print setup.sekil.paralelNumarali(60)>></div> <<set _a to { id: "s6m5-s1c", cikti: "MAT.6.3.1", yonerge: "Açı çiftlerini adlarına göre ayır.", gruplar: [ { ad: "yondes", baslik: "↗↗ Yöndeş" }, { ad: "icters", baslik: "⇅ İç ters" }, { ad: "disters", baslik: "⇵ Dış ters" } ], kartlar: [ { metin: "1 ve 5", grup: "yondes" }, { metin: "4 ve 8", grup: "yondes" }, { metin: "2 ve 6", grup: "yondes" }, { metin: "3 ve 5", grup: "icters" }, { metin: "4 ve 6", grup: "icters" }, { metin: "1 ve 7", grup: "disters" }, { metin: "2 ve 8", grup: "disters" } ], ipucu: "İç: paralellerin arasında (3, 4, 5, 6). Dış: paralellerin dışında (1, 2, 7, 8). Yöndeş: aynı konumda (sağ üst–sağ üst gibi).", tamam: "Bütün çiftler doğru adlandırıldı!", sonra: "S6M5_S1d" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "notr">>Ustalar 1 numaralı açıyı ölçmüş: 65°. Öteki açıları ölçmeden bulabilir misin?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m5-s1d", cikti: "MAT.6.3.1", gorevler: [ { tur: "olc", verili: 1, deger: 65, sor: [3, 6, 8], soru: "1 numaralı açı 65°. 3, 6 ve 8 numaralı açılar kaç derece?", tamam: "3 = 65° (ters açı); 6 = 115° (yöndeşi 2, 1'in bütünleri); 8 = 115° (2'nin dış tersi)." }, { tur: "olc", verili: 5, deger: 50, sor: [7, 2, 4], soru: "Başka bir destek: 5 numaralı açı 50°. 7, 2 ve 4 numaralı açılar kaç derece?", tamam: "7 = 50° (5'in ters açısı); 6 = 130° (5'in bütünleri), 2 = 130° (6'nın yöndeşi), 4 = 130° (6'nın iç tersi)." } ], sonra: "S6M5_S1e" }>> <<paralelKesen _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "İki paralel doğru ve bir kesen için hangi önerme doğru?", secenekler: [ { metin: "Yöndeş, iç ters ve dış ters açı çiftleri eştir. Keskin açılar birbirine, geniş açılar birbirine eşittir; bir keskin ile bir geniş açı bütünlerdir.", dogru: true, geri: "Tam isabet! Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sekiz açının hepsi eşittir.", geri: "Kesen dik değilse keskin ve geniş açılar oluşur." }, { metin: "Yalnız yöndeş açılar eştir.", geri: "İç ters ve dış ters açılar da eşti; S1d'yi hatırla." } ], cikti: "MAT.6.3.1", onerme: { id: "paralel-kesen", metin: "İki paralel doğru ve bir kesenle oluşan yöndeş, iç ters ve dış ters açı çiftleri eştir. Keskin açılar kendi aralarında, geniş açılar kendi aralarında eşittir; bir keskin ile bir geniş açı bütünlerdir." }, sonra: "S6M5_P1" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "dusunceli">>Kirişlerin arasına iki destek koyarsak ve destekler tam üst kirişte birleşirse bir üçgen oluşur. Üst kirişe bakın!<</konus>> <<set _s to { soru: "Üçgenin iç açıları a, b, c. Üst kiriş üzerinde a, c ve b yan yana dizilmiş. Buradan ne sonuç çıkar?" + setup.sekil.ucgenParalel(), secenekler: [ { metin: "a + b + c = 180°. Üst kirişteki a ve b, alttaki a ve b ile iç ters açılardır; üstte yan yana üçü bir doğru açı oluşturur.", dogru: true, geri: "Harika! Paralel doğrular, üçgenin iç açıları toplamının 180° olduğunu gösterdi. Deftere yazıyorum." }, { metin: "a + b + c = 360°.", geri: "Üst kirişteki üç açı bir doğru üzerinde yan yana: doğru açı kaç derece?" }, { metin: "a, b ve c her zaman eşittir.", geri: "Eşit olmaları gerekmez; toplamlarına bak." } ], cikti: "MAT.6.3.2", onerme: { id: "ucgen-180", metin: "Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı 180°'dir: üçgenin bir köşesinden karşı kenara paralel bir doğru çizilince iç ters açılar üç açıyı bir doğru açıda yan yana getirir." }, sonra: "S6M5_S2b" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "notr">>Bir desteğin dışına taşan kısmında da bir açı oluşuyor: üçgenin dış açısı.<</konus>> <<set _s to { soru: "Üçgenin iki iç açısı 50° ve 70°. Üçüncü köşedeki iç açı ve o köşedeki dış açı kaç derece? Üçgenin bütün dış açılarının toplamı kaç derece?" + setup.sekil.cokgenAcili({ noktalar: [[40, 180], [220, 180], [166, 30]], acilar: ["50°", "70°", ""], etiket: "Üçgen" }), alanlar: [ { etiket: "Üçüncü iç açı", dogru: 60, birim: "°" }, { etiket: "O köşedeki dış açı", dogru: 120, birim: "°" }, { etiket: "Dış açılar toplamı", dogru: 360, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.3.2", ipucu: "İç açılar toplamı 180°. Dış açı, iç açısıyla bütünlerdir. Üç dış açı: 130°, 110°, 120°.", tamam: "Dış açı 120° = 50° + 70°: bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Dış açılar toplamı 360°.", sonra: "S6M5_S2c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "mutlu">>Destekler üst kirişte birleşmezse dörtgenler oluşur: yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen, kare. Özelliklerini tabloya işleyelim.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m5-s2c", cikti: "MAT.6.3.2", yonerge: "Her dörtgen için doğru olan özellikleri işaretle.", koseBaslik: "Dörtgen", satirlar: ["Yamuk", "Paralelkenar", "Eşkenar dörtgen", "Dikdörtgen", "Kare"], sutunlar: ["En az bir çift paralel kenar", "İki çift paralel kenar", "Bütün kenarları eş", "Bütün açıları dik", "İç açılar toplamı 360°"], dogru: [ [true, false, false, false, true], [true, true, false, false, true], [true, true, true, false, true], [true, true, false, true, true], [true, true, true, true, true] ], ipucu: "Beşinin de en az bir çift paralel kenarı ve 360° iç açı toplamı var. Yamukta yalnız bir çift paralel kenar olur.", tamam: "Tablo tamam! Soldan sağa, dörtgenler özellik topladıkça kareye yaklaşıyor.", sonra: "S6M5_S2d" }>> <<isaretTablosu _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloya bakınca hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Dikdörtgen ve eşkenar dörtgen, paralelkenarın bütün özelliklerini taşır; kare hem dikdörtgenin hem eşkenar dörtgenin özelliklerini taşır.", dogru: true, geri: "Evet! Bu ortak özellikler dörtgenleri sınıflandırmamızı sağlar: her kare bir dikdörtgendir, her dikdörtgen bir paralelkenardır. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Kare bir dikdörtgen değildir.", geri: "Karenin iki çift paralel kenarı ve dört dik açısı var mı? Dikdörtgenin özellikleri bunlar." }, { metin: "Beş dörtgenin hiçbir ortak özelliği yoktur.", geri: "Tablonun ilk ve son sütunlarına bak." } ], cikti: "MAT.6.3.2", onerme: { id: "dortgen-siniflama", metin: "Yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve karenin hepsinde en az bir çift paralel kenar vardır ve iç açılar toplamı 360°'dir. Eşkenar dörtgen ve dikdörtgen paralelkenarın özelliklerini, kare de dikdörtgenin ve eşkenar dörtgenin özelliklerini taşır." }, sonra: "S6M5_S2e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Dörtgenler Dünyası oyunu! Kuzgun bir dörtgeni anlatacak ama “paralel”, “dik” ve “eşit” demek yasak.<</konus>> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Karşılıklı kenarlarım ikişer ikişer hep aynı yöne gider, hiç buluşmaz. Dört köşemin hepsi gönyeye tam oturur. Ama bütün kenarlarım aynı boyda değil: ikisi uzun, ikisi kısa. Ben kimim?<</konus>> <<set _s to { soru: "Kuzgun hangi dörtgeni anlatıyor?", secenekler: [ { metin: "Dikdörtgen", dogru: true, geri: "Evet! İki çift paralel kenar, dört dik açı ve eş olmayan komşu kenarlar." }, { metin: "Kare", geri: "Karede bütün kenarlar aynı boydadır; Kuzgun ikisi uzun ikisi kısa dedi." }, { metin: "Eşkenar dörtgen", geri: "Eşkenar dörtgenin köşeleri genelde gönyeye oturmaz ve kenarlarının hepsi aynı boydadır." }, { metin: "Yamuk", geri: "Yamukta genelde yalnız bir çift kenar aynı yöne gider." } ], cikti: "MAT.6.3.2", sonra: "S6M5_P2" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "dusunceli">>Kemerin ahşap kalıbında iki çapraz çıta var; ikisi de tam ortalarından çivilenmiş. Uçları birleştirince bir dörtgen oluşuyor.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Köşegenler hep birbirini ortalıyor. Uçları sürükle: uzunluklarını ve aralarındaki açıyı değiştirerek istenen dörtgeni kur.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m5-s3a", cikti: "MAT.6.3.3", gorevler: [ { hedef: "paralelkenar", soru: "Önce keşfet: köşegenleri biraz oynat. Oluşan dörtgenin karşılıklı kenarları hakkında ne fark ediyorsun? Hazır olunca kontrol et.", tamam: "Köşegenleri birbirini ortalayan her dörtgen bir paralelkenar: karşılıklı kenarları paralel ve eş." }, { hedef: "dikdortgen", tamam: "Köşegenler eşit uzunlukta olunca dikdörtgen oluştu!" }, { hedef: "eskenar", tamam: "Köşegenler birbirine dik olunca eşkenar dörtgen oluştu!" }, { hedef: "kare", tamam: "Hem eşit hem dik köşegenler: kare!" } ], sonra: "S6M5_S3b" }>> <<kosegenKurucu _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Birbirini ortalayan köşegenler hakkında hangi önerme doğru?", secenekler: [ { metin: "Köşegenleri birbirini ortalayan dörtgen paralelkenardır. Köşegenler eşit uzunluktaysa dikdörtgen, dikse eşkenar dörtgen, hem eşit hem dikse karedir.", dogru: true, geri: "Mükemmel! Dörtgenleri köşegenleriyle de tanımlayabiliyoruz. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Köşegenleri birbirini ortalayan dörtgen her zaman karedir.", geri: "İlk denemende kare mi oluştu? Uzunlukları ve açıyı değiştirince ne oldu?" }, { metin: "Köşegenler dik kesişirse dikdörtgen olur.", geri: "Dik köşegenlerle hangi dörtgeni kurmuştun?" } ], cikti: "MAT.6.3.3", onerme: { id: "kosegen", metin: "Köşegenleri birbirini ortalayan dörtgen paralelkenardır. Köşegenleri eşit uzunluktaysa dikdörtgen, birbirine dikse eşkenar dörtgen, hem eşit hem dikse karedir." }, sonra: "S6M5_P3" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "notr">>Plandaki eksik açıları bulalım. İlki yamuk biçiminde bir ayak: alt ve üst kenarları paralel.<</konus>> <<set _s to { soru: "ABCD yamuğunda AB ile DC paralel. A açısı 70°, B açısı 80°. D ve C açıları kaç derece?" + setup.sekil.cokgenAcili({ noktalar: [[30, 190], [310, 190], [287, 60], [77, 60]], acilar: ["70°", "80°", "", ""], koseAdlari: ["A", "B", "C", "D"], paralel: [[0, 1], [3, 2]], etiket: "ABCD yamuğu" }), alanlar: [ { etiket: "D açısı", dogru: 110, birim: "°" }, { etiket: "C açısı", dogru: 100, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.3.4", ipucu: "Paralel kenarlar arasında aynı kenar üzerindeki iki açı bütünlerdir: A + D = 180°.", tamam: "D = 110°, C = 100°. Kontrol: 70 + 80 + 100 + 110 = 360°.", sonra: "S6M5_S4b" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Korkuluk süslemesindeki paralelkenarın bir açısı 125°. Öteki üç açı kaç derece?" + setup.sekil.cokgenAcili({ noktalar: [[40, 170], [240, 170], [317, 60], [117, 60]], acilar: ["", "125°", "", ""], koseAdlari: ["K", "L", "M", "N"], paralel: [[0, 1], [3, 2]], etiket: "KLMN paralelkenarı" }), alanlar: [ { etiket: "K açısı", dogru: 55, birim: "°" }, { etiket: "M açısı", dogru: 55, birim: "°" }, { etiket: "N açısı", dogru: 125, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.3.4", ipucu: "Paralelkenarda karşılıklı açılar eştir, komşu açılar bütünlerdir.", tamam: "K = M = 55°, L = N = 125°.", sonra: "S6M5_S4c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Çatı makası ikizkenar bir üçgen: tepe açısı 40°, taban açıları eş. Her taban açısı kaç derece?" + setup.sekil.cokgenAcili({ noktalar: [[60, 210], [200, 210], [130, 18]], acilar: ["x", "x", "40°"], etiket: "Çatı makası" }), alanlar: [ { etiket: "x", dogru: 70, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.3.4", ipucu: "180° − 40° = 140°. İki eş açıya böl.", tamam: "x = 70°.", sonra: "S6M5_BG_Giris" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "endiseli">>Son plan: köprünün ayağındaki destek çerçevesi. Bir açının ölçüsü silinmiş; yanlış kesilirse kemer oturmaz!<</konus>> <<set _p to { id: "s6m5-bg", cikti: "MAT.6.3.4", baslik: "Kemer Planındaki Eksik Açı", metin: "Alt kiriş AB ile üst kiriş DC paralel. BC desteği iki kirişe de dik. AD desteği alt kirişle 58° açı yapıyor. D köşesindeki x açısı silinmiş.", sekil: setup.sekil.cokgenAcili({ noktalar: [[40, 200], [300, 200], [300, 60], [127, 60]], acilar: ["58°", "", "", "x"], koseAdlari: ["A", "B", "C", "D"], paralel: [[0, 1], [3, 2]], dik: [1, 2], etiket: "ABCD destek çerçevesi", genislik: 320 }), adimlar: [ { tur: "coklu", ad: "Bileşenler", soru: "Problemde hangi bilgiler işe yarar?", secenekler: [ { metin: "AB ile DC paralel", gerekli: true }, { metin: "A açısı 58°", gerekli: true }, { metin: "B ve C açıları dik (90°)", gerekli: true }, { metin: "Köprünün 28 kemeri olması", gerekli: false } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "x'i nasıl bulalım?", kartlar: [ { ad: "Paralel kirişler", aciklama: "AD kesen: A ile D, paralellerin arasında aynı kesenin iki açısı; toplamları 180°.", geri: "Paralel doğrular ve kesen bilgisini kullandın." }, { ad: "Dörtgenin iç açıları", aciklama: "İç açılar toplamı 360°: 58 + 90 + 90 + x = 360.", geri: "Dörtgen bilgisini kullandın." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "x kaç derece?", alanlar: [ { etiket: "x", dogru: 122, birim: "°" } ], ipucu: "180° − 58° ya da 360° − (58° + 90° + 90°)." }, { tur: "secim", ad: "Kontrol", soru: "İki yoldan da aynı sonuca ulaşıyor muyuz?", secenekler: [ { metin: "Evet: 180 − 58 = 122 ve 360 − 238 = 122.", dogru: true, geri: "İki farklı yol aynı sonucu verdi; çözümümüz sağlam." }, { metin: "Hayır, farklı sonuçlar çıkıyor.", geri: "İki hesabı da bir daha yap: 360 − (58 + 90 + 90) = ?" } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Hangi yol daha kısaydı?", secenekler: [ { metin: "Paralel kirişler yolu: tek bir çıkarma yetti.", geri: "Kısa yol! Paralellik bilgisi işimizi kolaylaştırdı." }, { metin: "İç açılar yolu: bütün açıları birlikte gördüm.", geri: "Bütünü görmek de güçlü bir strateji." } ] } ], tamam: "Çerçeve 122° açıyla kesildi, kemer tam oturdu!", sonra: "S6M5_P4" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M5_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M5_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "dusunceli">>Üçgenin ve dörtgenlerin dış açıları toplamı 360° çıktı. Peki beşgende?<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir beşgenin çevresinde yürüyen biri her köşede dış açı kadar döner ve başladığı yöne geri döner. Beşgenin dış açıları toplamı kaç derecedir?", secenekler: [ { metin: "360°: çevreyi dolaşınca tam bir tur dönmüş oluruz.", dogru: true, geri: "Harika! Her çokgende dış açılar toplamı 360°'dir; köşe sayısı değişse de tam tur bir turdur." }, { metin: "540°", geri: "540°, beşgenin iç açıları toplamı. Dış açılar, dönüş miktarını gösterir." }, { metin: "180°", geri: "Başladığın yöne dönmek için yarım tur yeter mi?" } ], cikti: "MAT.6.3.2", sonra: "S6M5_Kapanis" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M5"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m5")>><<run $envanter.push("harita-s6-m5")>><</if>> <<konus "davud" "gururlu">>Kirişler paralel, destekler yerinde, kemerler oturdu. Koca Sinan köprüyü görünce çok sevinecek!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Çizimdeki kitap ayracı bir kütüphaneyi gösteriyormuş: Cezerî'nin atölyesinin yanındaki yeni kütüphane. Yuvamın izi orada devam ediyor!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Köprünün kilit taşında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-kemer">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Büyükçekmece Köprüsü haritada yeniden parlıyor. <strong>Kemer Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m5-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M5_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Büyükçekmece Köprüsü</h3> <p>Mimar Sinan'ın 1567'de tamamladığı Büyükçekmece Köprüsü, gölün ağzında yan yana dört köprüden oluşur ve toplam 28 kemeri vardır. Uzunluğu 600 metreyi aşar. Sinan'ın en sevdiği eserlerden biri sayılır; köprü bugün hâlâ ayaktadır.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Çevrende paralel doğrulara ve onları kesen çizgilere örnek bul: yaya geçidi, merdiven korkuluğu, raf ve dikmeler... Yöndeş ve iç ters açıları göster. Sonra kâğıttan iki şerit kesip ortalarından bir raptiyeyle birleştir: uçlarını birleştirince hangi dörtgenler oluşuyor?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Korkuluk çubukları, kirişler, halatlar... Köprünün her yerinde bir kesen iki paraleli kesiyor. Sekiz açının adlarını karıştırmadan söyleyebilir miyim?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yöndeş açılar kesenin aynı yanında, paralellere göre aynı konumdadır; iç ters açılar paralellerin arasında, kesenin zıt yanlarındadır. Paraleller varsa bu çiftler eştir; keskin ile geniş açı bütünlerdir.<</konus>> <<alistirma "s6m5-paralel" "S6M5_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "notr">>Kemerin her taşı bir üçgen ya da dörtgen. Dış açıları ve dörtgenlerin özelliklerini iyi bilen usta, taşı ilk seferde doğru keser.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Üçgende bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Her çokgende dış açıların toplamı 360°. Paralelkenarda karşılıklı kenarlar paralel ve eş; dikdörtgen, eşkenar dörtgen ve kare birer paralelkenardır.<</konus>> <<alistirma "s6m5-sekiller" "S6M5_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kemer.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! İki çıtayı ortasından çiviledin diye kare olacağını mı sandın? Çıtaların boyuna ve aralarındaki açıya bakmadan karar verme!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Köşegenler birbirini ortalıyorsa paralelkenar. Köşegenler eşit uzunluktaysa dikdörtgen, dikse eşkenar dörtgen, hem eşit hem dikse kare.<</konus>> <<alistirma "s6m5-kosegen" "S6M5_S4a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m5-kopru.webp" "assets/bg/s5-m1-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "davud" "mutlu">>Destek çerçevesi yerine oturdu! Planda daha çok eksik açı var; hepsini bulursak köprü yüz yıl daha dayanır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Üçgende iç açılar toplamı 180°, dörtgende 360°. Paralel kenarlar arasında aynı kesenin iki iç açısı bütünlerdir; paralelkenarda karşılıklı açılar eştir. Önce bilinenleri şekle yaz, sonra eksik açıyı bul.<</konus>> <<alistirma "s6m5-acilar" "S6M5_BG_Yol">>
<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M6"] to $ilerleme["S6-M6"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m6hazirlik to 0>> <<set $s6m6 to $s6m6 || {}>> <<konus "ela" "mutlu">>Bir oyun! Aklından bir sayı tut. 3 ekle, sonucu 2 ile çarp, 6 çıkar, sonra 2'ye böl. Ne buldun?<</konus>> <<konus "deniz" "saskin">>Tuttuğum sayıyı buldum! Hep mi böyle oluyor?<</konus>> <<set _s to { soru: "Tutulan sayıya <span class=\"ifade\">x</span> diyelim. Neden sonuç hep <span class=\"ifade\">x</span> çıkıyor?", secenekler: [ { metin: "(x + 3)·2 = 2·x + 6; 6 çıkarınca 2·x kalır; 2'ye bölünce x olur. Hangi sayıyı tutarsak tutalım aynı şey olur.", dogru: true, geri: "Evet! Bilinmeyen sayıya bir harf verince bütün sayılar için aynı anda düşünebildik. Bu harfe değişken denir." }, { metin: "Ela her seferinde şans eseri doğru tahmin ediyor.", geri: "Birkaç farklı sayıyla dene: 5, 12, 100... Hep tuttuğun sayı çıkıyor mu?" }, { metin: "Yalnız küçük sayılarda böyle olur.", geri: "1 000 tutup dene: 1 003, 2 006, 2 000, 1 000." } ], sonra: "S6M6_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kuzgun'un kitap ayracı bizi Cezerî'nin atölyesinin yanındaki yeni kütüphaneye getirdi!<</konus>> <<konus "cezeri" "mutlu">>Hoş geldiniz! Kütüphanenin rafları boş. Kitap almak için bir kampanya başlattık: tişört ve kek satıyoruz.<</konus>> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Bir de kampanya otomatı yaptım. Kaç tişört, kaç dilim kek satılırsa ne kadar para toplanacağını hesaplıyor. Ama talimat kartları boş kaldı; kuralları siz yazacaksınız.<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Kitaplardan birinin arasında yuvamın haritası olabilir. Kampanyaya ben de yardım ederim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M6_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "5 + □ = 12. Kutuya hangi sayı gelir?", secenekler: [ { metin: "7", dogru: true, geri: "Doğru! 5 + 7 = 12." }, { metin: "17", geri: "5 + 17 = 22." }, { metin: "12", geri: "5 + 12 = 17." } ], sayac: "s6m6hazirlik", sonra: "S6M6_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "4, 7, 10, ... örüntüsünde 5. terim kaçtır?", secenekler: [ { metin: "13", geri: "13, 4. terim. Bir adım daha." }, { metin: "16", dogru: true, geri: "Evet! Her adımda 3 artıyor: 4, 7, 10, 13, 16." }, { metin: "15", geri: "Her adımda kaç artıyor?" } ], sayac: "s6m6hazirlik", sonra: "S6M6_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "3 × 8 + 2 işleminin sonucu kaçtır?", secenekler: [ { metin: "30", geri: "Önce çarpma: 3 × 8 = 24." }, { metin: "26", dogru: true, geri: "Doğru! 24 + 2 = 26." }, { metin: "33", geri: "İşlem önceliğini hatırla: çarpma toplamadan önce." } ], sayac: "s6m6hazirlik", sonra: "S6M6_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m6hazirlik >= 2>><<goto "S6M6_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M6_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Kutudaki bilinmeyen sayıyı eşitliğin iki yanını dengeleyerek buluruz. Örüntülerde her adımda ne kadar arttığına bakarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>İşlem önceliği: önce çarpma ve bölme, sonra toplama ve çıkarma.<</konus>> <div class="devam"><<button "Kampanyaya başla ▸" "S6M6_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Kampanya standında hangi nicelikler değişebilir, hangileri sabit kalır? Otomat için bunu bilmeliyiz.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m6-s1a", cikti: "MAT.6.2.1", yonerge: "Nicelikleri ayır: değişebilen mi, sabit mi?", gruplar: [ { ad: "deg", baslik: "🔄 Değişebilen nicelik" }, { ad: "sabit", baslik: "📌 Sabit nicelik" } ], kartlar: [ { metin: "Satılan tişört sayısı", grup: "deg" }, { metin: "Satılan kek dilimi sayısı", grup: "deg" }, { metin: "Toplanan para", grup: "deg", geri: "Toplanan para, satışlara bağlı olarak değişir." }, { metin: "Bir tişörtün fiyatı: 45 lira", grup: "sabit" }, { metin: "Bir dilim kekin fiyatı: 15 lira", grup: "sabit" }, { metin: "Bir kitabın fiyatı: 60 lira", grup: "sabit" } ], tamam: "Doğru! Değişebilen niceliklere harf veririz: satılan tişört sayısı t, kek dilimi sayısı k gibi.", sonra: "S6M6_S1b" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Önce yalnız tişörtlere bakalım. Tabloyu doldurursak bir ilişki görebiliriz.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir tişört 45 lira. Tabloyu tamamla.<table class=\"kz-tablo\" style=\"width:auto;margin:6px auto\"><thead><tr><th>Tişört</th><th>1</th><th>2</th><th>5</th><th>10</th></tr></thead><tbody><tr><th>Gelir (lira)</th><td>45</td><td>?</td><td>?</td><td>?</td></tr></tbody></table>", alanlar: [ { etiket: "2 tişört", dogru: 90, birim: "lira" }, { etiket: "5 tişört", dogru: 225, birim: "lira" }, { etiket: "10 tişört", dogru: 450, birim: "lira" } ], cikti: "MAT.6.2.1", ipucu: "Her tişört 45 lira: tişört sayısını 45 ile çarp.", tamam: "Tablo tamam: gelir her seferinde tişört sayısının 45 katı.", sonra: "S6M6_S1c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "<span class=\"ifade\">t</span> tane tişört satılırsa gelir nasıl yazılır?", secenekler: [ { metin: "<span class=\"ifade\">45·t</span>", dogru: true, geri: "Evet! 45·t, “t tane 45 lira” demek. t değiştikçe gelir de değişir. 45·t = 45t diye de yazılır." }, { metin: "<span class=\"ifade\">45 + t</span>", geri: "t = 2 için 47 lira mı olur? Tabloda 90 vardı." }, { metin: "<span class=\"ifade\">t + t</span>", geri: "Bu, 2·t olur; tişört 2 lira değil." } ], cikti: "MAT.6.2.1", sonra: "S6M6_S1d" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Bir bağışçı kampanyaya baştan 200 lira verdi! Şimdi toplam para: <span class="ifade">45·t + 200</span>.<</konus>> <<set _s to { soru: "<span class=\"ifade\">45·t + 200</span> ifadesinde katsayı, değişken ve sabit terim hangileri?", secenekler: [ { metin: "Katsayı 45, değişken t, sabit terim 200", dogru: true, geri: "Evet! Katsayı değişkenle çarpılan sayıdır (bir tişörtün fiyatı); sabit terim t'ye bağlı olmayan sayıdır (bağış)." }, { metin: "Katsayı 200, değişken 45, sabit terim t", geri: "Değişken, değeri değişebilen niceliği gösteren harftir." }, { metin: "Katsayı t, değişken 200, sabit terim 45", geri: "Hangi sayı t ile çarpılıyor?" } ], cikti: "MAT.6.2.1", sonra: "S6M6_S1e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın kantin kartında <span class=\"ifade\">9·m + 5·n</span> yazıyor. Hangisi bu ifadeye uyan bir durum <strong>değildir</strong>?", secenekler: [ { metin: "Kantinden alınan simit ve ayranların toplam sayısı", dogru: true, geri: "Doğru seçim! Toplam sayı m + n olurdu. 9·m + 5·n ise ödenen parayı gösterebilir." }, { metin: "Tanesi 9 lira olan m simit ile tanesi 5 lira olan n ayran için ödenen para", geri: "Bu uyuyor: 9·m simitlerin, 5·n ayranların parası." }, { metin: "Tanesi m lira olan 9 simit ile tanesi n lira olan 5 ayran için ödenen para", geri: "Bu da uyuyor! Aynı ifade farklı durumları anlatabilir." } ], cikti: "MAT.6.2.1", sonra: "S6M6_S1f" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Benim kumbaramda Ela'nınkinden 8 lira fazla var.<</konus>> <<set _s to { soru: "Ela'nın parası <span class=\"ifade\">x</span> lira ise Kuzgun'unki nasıl yazılır? Kuzgun'un parası <span class=\"ifade\">y</span> lira ise Ela'nınki nasıl yazılır?", secenekler: [ { metin: "Kuzgun: <span class=\"ifade\">x + 8</span>; Ela: <span class=\"ifade\">y − 8</span>", dogru: true, geri: "Harika! Tersinden de düşünebildin: Kuzgun'un parası bilinirse Ela'nınki 8 eksiktir." }, { metin: "Kuzgun: <span class=\"ifade\">x − 8</span>; Ela: <span class=\"ifade\">y + 8</span>", geri: "Kuzgun'un parası daha çok mu, daha az mı?" }, { metin: "Kuzgun: <span class=\"ifade\">8·x</span>; Ela: <span class=\"ifade\">y ÷ 8</span>", geri: "“8 lira fazla” toplama ile ifade edilir, çarpma ile değil." } ], cikti: "MAT.6.2.1", sonra: "S6M6_S1g" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Otomatın ekranında 4a yazıyor. Aynı şeyi başka nasıl yazabiliriz?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m6-s1g", cikti: "MAT.6.2.1", yonerge: "Hangi ifadeler 4a'ya denktir? a yerine bir sayı koyup sınayabilirsin.", gruplar: [ { ad: "denk", baslik: "✅ 4a'ya denk" }, { ad: "degil", baslik: "❌ 4a'ya denk değil" } ], kartlar: [ { metin: "a + 2a + a", grup: "denk" }, { metin: "a + 3a", grup: "denk" }, { metin: "a·4", grup: "denk" }, { metin: "2a + 2a", grup: "denk" }, { metin: "4 + a", grup: "degil", geri: "a = 5 için 4 + a = 9, ama 4a = 20." }, { metin: "a + a + a", grup: "degil", geri: "a + a + a = 3a." } ], tamam: "4a = a + 3a = a + 2a + a = 2a + 2a = a·4. Bir değişkene farklı değerler verip sınamak işe yaradı!", onerme: { id: "cebirsel-ifade", metin: "Cebirsel ifadede değişken, farklı değerler alabilen bir niceliği gösterir. Katsayı değişkenle çarpılan sayı, sabit terim değişkene bağlı olmayan sayıdır: 45·t + 200. Aynı ifade farklı biçimlerde yazılabilir: 4a = a + 3a = a·4." }, sonra: "S6M6_S1h" }>> <<kartGrupla _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın ilk kartı: <span class=\"ifade\">45·t + 200</span>. Değişkene değer vererek hesapla.", alanlar: [ { etiket: "t = 12 için", dogru: 740, birim: "lira" }, { etiket: "t = 30 için", dogru: 1550, birim: "lira" } ], cikti: "MAT.6.2.1", ipucu: "t yerine sayıyı koy: 45·12 + 200.", tamam: "Otomatın ilk kartı çalışıyor! Aynı ifade her t değeri için geliri veriyor.", sonra: "S6M6_P1" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Kütüphanede kitap sergisi kuruyoruz: kitaplar L biçiminde diziliyor. Her adımda sergi büyüyor.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m6-s2a", cikti: "MAT.6.2.2", sekil: "kule", birim: "kitap", terimAdi: "Kitap sayısı", degisken: "n", kural: { carpan: 2, ek: 1 }, adimSayisi: 4, sor: [5, 6], uzak: 40, tamam: "n. adımdaki kitap sayısı 2·n + 1. 40. adımda 81 kitap!", sonra: "S6M6_S2b" }>> <<oruntuMakinesi _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Aynı örüntünün grafiği aşağıda. Noktalar neden bir doğru boyunca diziliyor?" + setup.sekil.oruntuGrafigi([[1, 3], [2, 5], [3, 7], [4, 9], [5, 11]], { xMax: 6, yMax: 14, eksenler: ["Adım (n)", "Kitap"] }), secenekler: [ { metin: "Her adımda kitap sayısı hep aynı miktar (2) artıyor; grafikte her adımda aynı kadar yükseliyor.", dogru: true, geri: "Evet! Tablo, grafik ve 2·n + 1 ifadesi aynı ilişkiyi üç farklı biçimde gösteriyor." }, { metin: "Rastgele öyle denk geldi.", geri: "Tabloya bak: artış her adımda aynı mı?" }, { metin: "Kitaplar üst üste konduğu için.", geri: "Çizimin biçimi değil, sayıların nasıl arttığı önemli." } ], cikti: "MAT.6.2.2", sonra: "S6M6_S2c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Kütüphanenin tavan pencereleri çokgen biçiminde. Bir köşeden köşegen çizince çokgen üçgenlere ayrılıyor. İç açılarının toplamı bir örüntü oluşturuyor mu?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m6-s2c", cikti: "MAT.6.2.2", sekil: "cokgen", birim: "derece", terimAdi: "İç açılar toplamı", adimAdi: "Kenar sayısı", degisken: "n", kural: { carpan: 180, ek: -360 }, adimSayisi: 3, baslangic: 3, sor: [6, 7], uzak: 10, varsayim: { carpan: 180, ek: 0, kim: "Deniz" }, yonerge: "Üçgen 180°, dörtgen 360°, beşgen 540°. Altıgen ve yedigende iç açılar toplamı kaç derece? Köşegenlerin oluşturduğu üçgenleri say.", tamam: "Onlu bir çokgenin iç açıları toplamı 180·10 − 360 = 1 440°. Kuralı 180·(n − 2) diye de yazabiliriz: n kenarlı çokgen n − 2 üçgene ayrılır.", sonra: "S6M6_S2d" }>> <<oruntuMakinesi _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tavandaki pencere düzgün altıgen: bütün kenarları ve açıları eş. Bir dış açısı ve bir iç açısı kaç derece? (Dış açılar toplamı 360°'dir.)", alanlar: [ { etiket: "Bir dış açı", dogru: 60, birim: "°" }, { etiket: "Bir iç açı", dogru: 120, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.2.2", ipucu: "360° ÷ 6 dış açı. İç açı dış açıyla bütünler.", tamam: "Düzgün n-gende bir dış açı 360° ÷ n; düzgün altıgende 60°, iç açısı 120°.", onerme: { id: "oruntu-cebir", metin: "Örüntüdeki adım ile terim arasındaki ilişki tablo, grafik ve cebirsel ifadeyle gösterilebilir: 2·n + 1. Çokgenlerin iç açıları toplamı 180·(n − 2); düzgün n-gende bir dış açı 360° ÷ n." }, sonra: "S6M6_P2" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "notr">>Otomatın ikinci kartı raf numaralarını yazdırıyor: 2, 5, 8, 11... Kartı izleyelim.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m6-s3a", cikti: "MAT.6.2.3", kod: ["başla", "gir: n = 5", "terim = 2", "sayaç = 1", "sayaç ≤ n olduğu sürece tekrarla:", " yazdır: terim", " terim = terim + 3", " sayaç = sayaç + 1", "bitir"], akis: [ { tur: "basla", metin: "Başla" }, { tur: "gir", metin: "Gir: n = 5" }, { tur: "islem", metin: "terim = 2, sayaç = 1" }, { tur: "karar", metin: "sayaç ≤ n mi?" }, { tur: "yazdir", metin: "Yazdır: terim" }, { tur: "islem", metin: "terim = terim + 3" }, { tur: "islem", metin: "sayaç = sayaç + 1" }, { tur: "bitir", metin: "Bitir" } ], dongu: { karar: 3, son: 6 }, sutunlar: ["Sayaç", "Terim"], satirlar: [[1, 2], [2, 5], [3, 8], [4, 11], [5, 14], [6, 17]], ipucu: "Her turda önce terimi yazdır, sonra terime 3 ekle, sayaca 1 ekle.", donguSonu: "Sayaç 6 oldu; 5'ten büyük. Döngü durdu.", cikisSorusu: "Otomatın yazdırdığı son terim ve döngü bitince sayaç kaç?", cikislar: [ { etiket: "Son yazdırılan terim", dogru: 14 }, { etiket: "Sayaç", dogru: 6 } ], tamam: "Otomat 2, 5, 8, 11, 14 yazdırdı: n = 5 için ilk 5 terim.", sonra: "S6M6_S3b" }>> <<algoritma _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Otomatın yazdırdığı n. terimi veren cebirsel ifade hangisi? (1. terim 2, 2. terim 5, 3. terim 8...)", secenekler: [ { metin: "<span class=\"ifade\">3·n − 1</span>", dogru: true, geri: "Evet! n = 1 için 2, n = 5 için 14. Algoritma bu ifadenin değerlerini sırayla yazdırıyor. Deftere yazıyorum." }, { metin: "<span class=\"ifade\">n + 3</span>", geri: "n = 1 için 4 olurdu; ilk terim 2." }, { metin: "<span class=\"ifade\">3·n + 2</span>", geri: "n = 1 için 5 olurdu." } ], cikti: "MAT.6.2.3", onerme: { id: "algoritma-ifade", metin: "Bir algoritmanın yazdırdığı değerler tabloyla izlenip cebirsel ifadeye dönüştürülebilir: 2, 5, 8, 11, ... yazdıran algoritmanın n. terimi 3·n − 1'dir." }, sonra: "S6M6_S3c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Üçüncü kart, günün gelirini hesaplıyor:<</konus>> <<set _s to { soru: '<ol class="al-kod kisa"><li>başla</li><li>gir: t (satılan tişört), k (satılan kek dilimi)</li><li>hesapla: gelir = 45·t + 15·k</li><li>yazdır: gelir</li><li>bitir</li></ol>Bugün 8 tişört ve 20 dilim kek satıldı. Otomat ne yazdırır? Ya 10 tişört ve 30 dilim kek satılsaydı?', alanlar: [ { etiket: "t = 8, k = 20", dogru: 660, birim: "lira" }, { etiket: "t = 10, k = 30", dogru: 900, birim: "lira" } ], cikti: "MAT.6.2.3", ipucu: "45·8 + 15·20 = 360 + 300.", tamam: "660 ve 900 lira. Aynı algoritma farklı girdilerle farklı sonuç verir.", sonra: "S6M6_P3" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Kampanya bitti! Şimdi otomatın son kartını yazalım: toplanan paradan kaç kitap alınır?<</konus>> <<set _p to { id: "s6m6-bg", cikti: "MAT.6.2.1", baslik: "Gelir Makinesi: Kaç Kitap?", metin: "Kampanyada <span class=\"ifade\">t</span> tişört (tanesi 45 lira) ve <span class=\"ifade\">k</span> dilim kek (dilimi 15 lira) satıldı. Bir kitap 60 lira. Kampanyanın sonunda <strong>20 tişört</strong> ve <strong>40 dilim kek</strong> satıldı.", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Gelir ifadesi", soru: "Toplam geliri gösteren cebirsel ifade hangisi?", secenekler: [ { metin: "<span class=\"ifade\">45·t + 15·k</span>", dogru: true, geri: "Evet! Her tişört 45, her dilim 15 lira." }, { metin: "<span class=\"ifade\">45 + t + 15 + k</span>", geri: "t tane tişörtün parası t ile 45'in çarpımıdır." }, { metin: "<span class=\"ifade\">60·(t + k)</span>", geri: "60 lira kitabın fiyatı; tişört ve kekin fiyatı değil." } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yaklaşık kaç kitap alınır?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 5", geri: "20 tişört tek başına 900 lira ediyor." }, { metin: "Yaklaşık 25", dogru: true, geri: "Makul: 1 500 lira civarı, kitap 60 lira." }, { metin: "Yaklaşık 250", geri: "Bu 15 000 lira gerektirirdi." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Hesapla", soru: "Toplam gelir ve alınabilecek kitap sayısı:", alanlar: [ { etiket: "Gelir", dogru: 1500, birim: "lira" }, { etiket: "Kitap", dogru: 25 } ], ipucu: "45·20 + 15·40 = 900 + 600. Sonra 60'a böl." }, { tur: "secim", ad: "Son kart", soru: "Otomatın son kartına kitap sayısını veren hangi ifade yazılmalı?", secenekler: [ { metin: "<span class=\"ifade\">(45·t + 15·k) ÷ 60</span>", dogru: true, geri: "Mükemmel! Gelir ifadesini kitap fiyatına böldük." }, { metin: "<span class=\"ifade\">45·t + 15·k ÷ 60</span>", geri: "Parantez olmadan yalnız 15·k, 60'a bölünür. İşlem önceliğini hatırla!" }, { metin: "<span class=\"ifade\">60·(45·t + 15·k)</span>", geri: "Geliri kitap fiyatıyla çarparsak kitap sayısını bulmayız." } ] }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "t = 20, k = 40: (900 + 600) ÷ 60 = 25. İfade tabloyla aynı sonucu veriyor." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Cebirsel ifadeler kampanyada nasıl yardımcı oldu?", secenekler: [ { metin: "Bir kez kuralı yazınca her satış için geliri hemen hesaplayabildik.", geri: "Genelleme gücü! Bu yüzden cebir, bütçe planlamasında da kullanılır." }, { metin: "Otomata talimat yazmayı kolaylaştırdı.", geri: "Algoritmalar da cebirsel ifadelerle çalışır." } ] } ], tamam: "25 yeni kitap rafa dizildi! Kütüphane açılışa hazır.", sonra: "S6M6_P4" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M6_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M6_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Bir bulmaca kartı: “Sayı çiftse 2'ye böl; tekse 3·x + 1 yap. 1 olunca dur.” 6'dan başlayınca kaç adımda 1'e ulaşırız?<</konus>> <<set _s to { soru: "6 → 3 → 10 → ... Diziyi sürdür ve 1'e kadar kaç adım gerektiğini say.", alanlar: [ { etiket: "Adım sayısı", dogru: 8 } ], cikti: "MAT.6.2.3", ipucu: "6, 3, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1. Oklar kaç tane?", tamam: "8 adım! Bu, Collatz sanısı: hangi sayıyla başlarsak başlayalım 1'e ulaşılıp ulaşılmadığı bugün hâlâ kanıtlanamadı.", sonra: "S6M6_Kapanis" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M6"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m6")>><<run $envanter.push("harita-s6-m6")>><</if>> <<konus "cezeri" "gururlu">>Kütüphane açıldı! Kampanya otomatı artık kendi kendine hesap yapıyor.<</konus>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Gak! Yeni kitaplardan birinin arasından bir bilet düştü: “Yeşil Vadi Lunaparkı — Dönme Dolap.” Yuvam dönme dolabın tepesinde olabilir mi?<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Rafların arasında bir şey parlıyor... Haritanın kayıp parçalarından biri!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-kampanya">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Kütüphane haritada yeniden parlıyor. <strong>Kampanya Mühendisi</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m6-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M6_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Cebirin adı</h3> <p>9. yüzyılda Bağdat'ta yaşayan <strong>Harizmi</strong>, bilinmeyen nicelikleri bulma yöntemlerini anlattığı kitabına “el-Cebr ve'l-Mukabele” adını verdi. “Cebir” sözcüğü bu kitaptan gelir. 11. yüzyılda şair ve matematikçi <strong>Ömer Hayyam</strong> da cebir üzerine önemli bir kitap yazdı. Bugün harflerle yazdığımız ifadeler ise 16. yüzyıldan sonra yaygınlaştı.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir yardım kampanyası planla: sattığın iki ürünün fiyatlarıyla geliri gösteren bir cebirsel ifade yaz. Farklı satış sayıları için tablo yap. Hedefine ulaşmak için kaç ürün satman gerekir?</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kermes.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Kermeste her şeyin fiyatı başka: tişört, kek, ayraç... Her biri için yeni bir hesap mı yapacağız?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Değişen niceliği bir harfle göster. Değişkenle çarpılan sayı katsayıdır, değişkene bağlı olmayan sayı sabit terimdir. “Katı” çarpma, “fazlası” toplama, “eksiği” çıkarmadır.<</konus>> <<alistirma "s6m6-ifade" "S6M6_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "mutlu">>Raflar, masalar, kitap sergileri... Kütüphanede her yer örüntü dolu!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Sabit artışlı bir örüntüde artış miktarı n'nin katsayısıdır. Sonra ilk terime bakarak kaç eklenip çıkarılacağını bul. Yazdığın ifadeyi tablonun birkaç satırında sına.<</konus>> <<alistirma "s6m6-oruntu" "S6M6_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Otomatın kartlarını karıştırdım. Hangisi ne yazdırıyor, hadi bul bakalım!<</konus>> <<konus "cezeri" "dusunceli">>Bir kartı okumanın en sağlam yolu, onu adım adım izlemektir. Her turda değişkenlerin değerini bir tabloya yaz; koşul sağlanmayınca döngüden çık.<</konus>> <<alistirma "s6m6-algoritma" "S6M6_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/s6-m6-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m6-atolye.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "cezeri" "mutlu">>Yeni kitaplar geldi! Ama gelecek yılın kampanyası için daha çok hesap yapmamız gerekecek.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce bilinmeyen niceliği bir harfle göster ve durumu bir ifadeyle yaz. Sonra bildiğin değerleri yerine koy. Bilinmeyeni bulmak için işlemleri tersinden yap ve sonucu ifadede sına.<</konus>> <<alistirma "s6m6-problem" "S6M6_BG_Yol">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M7"] to $ilerleme["S6-M7"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.s6m7hazirlik to 0>> <<set $s6m7 to $s6m7 || {}>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Gak! Biletteki adres burası: Yeşil Vadi Lunaparkı! Dönme dolabın tepesinde bir şey parlıyor, gördünüz mü?<</konus>> <<konus "nuri" "mutlu">>Hoş geldiniz çocuklar! Lunaparkı kuruyoruz ama önce zemini döşemem lazım. Taşçı “Kenarı 1 metre olan kare taşlar geldi” dedi; ben de desimetrelik mozaik karolar döşeyeceğim.<</konus>> <<konus "deniz" "dusunceli">>1 metre 10 desimetreyse... 1 metrekarelik bir taşın yerine 10 tane desimetrekarelik karo yeter mi?<</konus>> <<set _s to { soru: "Sence 1 m² kaç dm²?", varsayim: "s6m7-birim", secenekler: [ { metin: "10 dm²: 1 m = 10 dm olduğu gibi", geri: "İlginç bir varsayım! Karoları döşeyince göreceğiz." }, { metin: "10'dan çok daha fazla", geri: "Neden öyle düşündüğünü karoları döşerken sınayacağız." }, { metin: "Emin değilim; döşeyip görelim", geri: "En iyi yol bu: deneyelim!" } ], sonra: "S6M7_Gecit" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Lunaparkı açmadan önce üç işimiz var: zemini döşemek, çadırların tentelerini dikmek ve dönme dolabın ışıklarını takmak.<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Hepsi ölçme işi! Alan, uzunluk, çember...<</konus>> <<konus "kuzgun" "notr">>Dönme dolap çalışırsa tepesine çıkıp o parlayan şeye bakabilirim. Gak!<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "S6M7_Hazirlik1">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Kenar uzunlukları 6 m ve 4 m olan dikdörtgen bir alanın alanı kaç metrekaredir?", secenekler: [ { metin: "20 m²", geri: "20 m, bu dikdörtgenin çevresi." }, { metin: "24 m²", dogru: true, geri: "Doğru! 6 × 4 = 24 birim kare." }, { metin: "10 m²", geri: "Kenarları toplamak alanı vermez." } ], sayac: "s6m7hazirlik", sonra: "S6M7_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "1 metre kaç santimetredir?", secenekler: [ { metin: "10 cm", geri: "1 m = 10 dm; 1 dm = 10 cm." }, { metin: "1 000 cm", geri: "1 000, bir metredeki milimetre sayısı." }, { metin: "100 cm", dogru: true, geri: "Evet! 1 m = 100 cm." } ], sayac: "s6m7hazirlik", sonra: "S6M7_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Çemberin merkezini çember üzerindeki bir noktaya birleştiren doğru parçasına ne denir?", secenekler: [ { metin: "Yarıçap", dogru: true, geri: "Doğru! Çap ise iki yarıçap uzunluğundadır." }, { metin: "Çap", geri: "Çap, merkezden geçip çemberin iki noktasını birleştirir." }, { metin: "Merkez", geri: "Merkez bir noktadır, doğru parçası değil." } ], sayac: "s6m7hazirlik", sonra: "S6M7_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>
<<if $sayac.s6m7hazirlik >= 2>><<goto "S6M7_Hatirlatma">><<else>><<goto "S6M7_S1a">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Dikdörtgenin alanı, içine sığan birim karelerin sayısıdır: uzun kenar × kısa kenar. Çevre ise kenarların toplamıdır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>1 m = 10 dm = 100 cm. Çemberde yarıçap merkezden çembere uzanır; çap, yarıçapın iki katıdır.<</konus>> <div class="devam"><<button "Zemine geçelim ▸" "S6M7_S1a">><</button>></div>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "notr">>İşte 1 metrekarelik taşın kalıbı. Mozaik karolarla döşeyip sayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s1a", cikti: "MAT.6.4.1", adimlar: [ { buyuk: "m", kucuk: "dm" }, { buyuk: "dm", kucuk: "cm" } ], tamam: "Uzunlukta 10 kat, alanda 10 × 10 = 100 kat! 1 m² = 100 dm², 1 dm² = 100 cm².", sonra: "S6M7_S1b" }>> <<birimKaplama _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<if $varsayim["s6m7-birim"] === 0>><<konus "deniz" "saskin">>Ben 10 dm² demiştim! Ama bir sırada 10 karo, 10 sıra var: 100 karo.<</konus>><<else>><<konus "deniz" "gururlu">>Varsayımımızı sınadık: 1 m², 10 değil 100 dm² ediyor!<</konus>><</if>> <<set _s to { soru: "Aynı düşünceyi bir adım daha sürdür: 1 cm = 10 mm ise 1 cm² kaç mm² olur?" + setup.sekil.birimMerdiveni(["m²", "dm²", "cm²", "mm²"], 100, [2, 3]), secenekler: [ { metin: "10 mm²", geri: "Uzunlukta 10 kat; alanda her iki kenar da 10 kat büyür." }, { metin: "100 mm²", dogru: true, geri: "Evet! 10 × 10 = 100. Alan birimleri basamak basamak 100'er kat büyür ya da küçülür." }, { metin: "1 000 mm²", geri: "1 000 kat, üç basamak birden atlamak demek. Tek basamak inince kaç kat?" } ], cikti: "MAT.6.4.1", sonra: "S6M7_S1c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Siparişi hazırlayalım. Tablodaki alanları istenen birime çevir.<</konus>> <<set _s to { soru: "Birim merdivenini kullan: büyük birimden küçüğe inerken 100 ile çarp, küçükten büyüğe çıkarken 100'e böl." + setup.sekil.birimMerdiveni(["m²", "dm²", "cm²", "mm²"], 100), alanlar: [ { etiket: "Bilet gişesinin zemini 12 m²", dogru: 1200, birim: "dm²" }, { etiket: "Bir mozaik deseni 300 cm²", dogru: 3, birim: "dm²" }, { etiket: "Bir bilet 50 cm²", dogru: 5000, birim: "mm²" }, { etiket: "Bir karo 1 dm²", dogru: 10000, birim: "mm²" } ], cikti: "MAT.6.4.1", ipucu: "m²'den dm²'ye bir basamak: × 100. cm²'den dm²'ye yukarı bir basamak: ÷ 100. dm²'den mm²'ye iki basamak: × 100 × 100.", tamam: "Hepsi doğru! Bir karo 1 dm² = 100 cm² = 10 000 mm².", sonra: "S6M7_S1d" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "saskin">>Belediyenin haritasında Yeşil Vadi'nin alanı “km²” ile yazılmış. 1 km = 1 000 m.<</konus>> <<set _s to { soru: "Kenarı 1 km olan bir kare düşün. Bu karenin alanı olan 1 km² kaç m²'dir?", secenekler: [ { metin: "1 000 m²", geri: "Bir sıraya 1 000 tane 1 m²'lik kare sığar; kaç sıra var?" }, { metin: "1 000 000 m²", dogru: true, geri: "Harika bir benzetme! 1 000 sıra × 1 000 kare = 1 000 000. Uzunlukta 1 000 kat, alanda 1 000 × 1 000 kat." }, { metin: "100 000 m²", geri: "Uzunlukta 1 000 kat büyüdü; alanda iki kenar birden büyür." } ], cikti: "MAT.6.4.1", sonra: "S6M7_S1e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Yeşil Vadi 4 km², lunapark ise 30 000 m² büyüklüğünde. Birimleri çevir.", alanlar: [ { etiket: "Yeşil Vadi 4 km²", dogru: 4000000, birim: "m²" }, { etiket: "2 000 000 m²", dogru: 2, birim: "km²" } ], cikti: "MAT.6.4.1", ipucu: "1 km² = 1 000 000 m². 4 km² için 4 ile çarp; 2 000 000 m² için 1 000 000'a böl.", tamam: "Doğru! Büyük alanlar km² ile, küçük alanlar cm² ya da mm² ile ölçülür.", onerme: { id: "alan-birimleri", metin: "Alan ölçme birimleri 100'er kat değişir: 1 m² = 100 dm², 1 dm² = 100 cm², 1 cm² = 100 mm². 1 km = 1 000 m olduğundan 1 km² = 1 000 000 m²'dir. Uzunluk 10 kat büyürse alan 10 × 10 kat büyür." }, sonra: "S6M7_P1" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Bilet gişesinin önüne paralelkenar biçimli bir halı serilecek. Dikdörtgenin alanını biliyoruz; ya paralelkenarın?<</konus>> <<konus "ela" "dusunceli">>Halıyı kesip parçaları yeniden birleştirsek? Hiçbir parça kaybolmazsa alan değişmez.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s2a", cikti: "MAT.6.4.2", tur: "paralelkenar", taban: 6, yukseklik: 4, kayma: 2, sonra: "S6M7_S2b" }>> <<kesTasi _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Oyun alanının halısı da paralelkenar. Ölçüleri çizimde.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu paralelkenarın alanı kaç metrekaredir?" + setup.sekil.alanSekli({ tur: "paralelkenar", taban: 8, yukseklik: 4, kayma: 3, tabanYazi: "8 m", yukseklikYazi: "4 m", yanYazi: "5 m", genislik: 360 }), alanlar: [ { etiket: "Alan", dogru: 32, birim: "m²" } ], cikti: "MAT.6.4.2", ipucu: "Paralelkenarın alanı taban × yükseklik. Yan kenar (5 m) değil, tabana dik olan yükseklik (4 m) kullanılır.", tamam: "8 × 4 = 32 m². Yan kenarı kullanmak alanı büyütürdü; yükseklik tabana diktir.", sonra: "S6M7_S2c" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "notr">>Şimdi çadırların tenteleri. Her tente üçgen biçiminde bir kumaş.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s2c", cikti: "MAT.6.4.2", tur: "ucgen", taban: 6, yukseklik: 4, kayma: 2, sonra: "S6M7_S2d" }>> <<kesTasi _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "saskin">>Üç tentenin tabanı aynı: AB. Tepeleri d doğrusu üzerinde, farklı yerlerde. d ile e birbirine paralel.<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi tentenin kumaşı daha çok yer kaplar?" + setup.sekil.ayniYukseklik(), secenekler: [ { metin: "Üçünün alanı eşit", dogru: true, geri: "Evet! Tabanları aynı; paralel doğrular arasındaki uzaklık da her yerde aynı olduğundan yükseklikleri eşit. Alan = (taban × yükseklik) ÷ 2." }, { metin: "1. tente, çünkü en yatık olanı", geri: "Yatık görünmesi alanı değiştirmez. Tabanlarına ve yüksekliklerine bak." }, { metin: "2. tente, çünkü tepesi ortada", geri: "Kesikli yükseklik çizgilerini karşılaştır." } ], cikti: "MAT.6.4.2", sonra: "S6M7_S2e" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Bayrak direğinin tentesi için kareli kâğıda AB kenarını çizdim. Alanı 12 birimkare olsun istiyorum. Tepesi nerede olabilir?<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s2e", cikti: "MAT.6.4.2", tur: "ucgen", A: [2, 1], B: [8, 1], alan: 12, adet: 3, sutun: 14, satir: 8, tamam: "Üç tepe de AB'ye paralel bir doğru üzerinde! Taban 6 birim olduğundan yükseklik 4 birim olmalı: (6 × 4) ÷ 2 = 12. Tepe bu doğrunun neresinde olursa olsun alan değişmez.", sonra: "S6M7_S2f" }>> <<koseBul _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "pusula" "gururlu">>Deftere yazmadan önce bir sınama daha: farklı şekillerde bağıntılarımız çalışıyor mu?<</konus>> <<set _s to { soru: "Çizimlerdeki şekillerin alanlarını bul." + '<div class="yan-yana">' + setup.sekil.alanSekli({ tur: "ucgen", taban: 10, yukseklik: 7, kayma: 13, tabanYazi: "10 m", yukseklikYazi: "7 m", genislik: 300, birimPx: 18 }) + setup.sekil.alanSekli({ tur: "paralelkenar", taban: 12, yukseklik: 5, kayma: -3, tabanYazi: "12 m", yukseklikYazi: "5 m", genislik: 300, birimPx: 18 }) + '</div>', alanlar: [ { etiket: "Geniş açılı üçgen", dogru: 35, birim: "m²" }, { etiket: "Paralelkenar", dogru: 60, birim: "m²" } ], cikti: "MAT.6.4.2", ipucu: "Geniş açılı üçgende yükseklik şeklin dışına düşer; tabanın uzantısına dik iner. Yine (taban × yükseklik) ÷ 2.", tamam: "(10 × 7) ÷ 2 = 35 m² ve 12 × 5 = 60 m². Yükseklik şeklin dışına düşse bile bağıntı aynı!", onerme: { id: "alan-bagintilari", metin: "Paralelkenarın alanı = taban × o tabana ait yükseklik. Üçgenin alanı = (taban × o tabana ait yükseklik) ÷ 2. Yükseklik, karşı köşeden tabana (ya da uzantısına) çizilen dikmedir. Aynı paralel doğrular arasında aynı tabanlı üçgenlerin alanları eşittir." }, sonra: "S6M7_P2" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "notr">>Sıra dönme dolapta. Çemberinin çevresine ışık zinciri takacağız. Çapını biliyorum ama çevresini ölçmek için yukarı tırmanamam!<</konus>> <<konus "deniz" "dusunceli">>Çemberin uzunluğu çapının kaç katıdır acaba?<</konus>> <<set _s to { soru: "Tahminin nedir? Bir çemberin uzunluğu, çapının yaklaşık kaç katıdır?", varsayim: "s6m7-pi", secenekler: [ { metin: "2 katı", geri: "Yarıçapla karıştırmış olabilir miyiz? Ölçüp göreceğiz." }, { metin: "3 katı kadar", geri: "Ölçümlerle sınayalım!" }, { metin: "4 katı", geri: "Çemberin çevresindeki kareyi düşünmüş olabilirsin. Ölçüp göreceğiz." } ], sonra: "S6M7_S3b" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Çember laboratuvarı! Yuvarlak nesneleri cetvelin üstünde bir tur yuvarlayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s3b", cikti: "MAT.6.4.4", nesneler: [ { ad: "Şişe kapağı", simge: "🧴", cap: 3.5, birim: "cm" }, { ad: "Tabak", simge: "🍽", cap: 21, birim: "cm" }, { ad: "Bisiklet tekerleği", simge: "🚲", cap: 60, birim: "cm" }, { ad: "Hulahop", simge: "⭕", cap: 70, birim: "cm" } ], tamam: "Bütün ölçümler tabloda. Son sütundaki sayılara bak: büyüklükleri çok farklı nesneler, ama...", sonra: "S6M7_S3c" }>> <<cemberLab _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tablodaki son sütun (çember uzunluğu ÷ çap) hakkında ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Her çemberde yaklaşık 3,14: çember büyüse de küçülse de değişmiyor.", dogru: true, geri: "İşte bu! Bu sabit sayıya <strong>pi</strong> denir ve π ile gösterilir. π ≈ 3,14; hesaplarda kolaylık için π ≈ 3 de alınabilir." }, { metin: "Büyük çemberlerde daha büyük çıkıyor.", geri: "Hulahopla şişe kapağının oranlarını karşılaştır." }, { metin: "Her seferinde rastgele bir sayı çıkıyor.", geri: "Küçük ölçüm farkları var ama sayılar birbirine çok yakın." } ], cikti: "MAT.6.4.4", onerme: { id: "pi-sayisi", metin: "Bir çemberin uzunluğunun çap uzunluğuna bölümü her çemberde aynıdır. Bu sabit sayıya pi denir: π ≈ 3,14. Çemberin uzunluğu = π × çap = 2 × π × yarıçap (Ç = 2·π·r)." }, sonra: "S6M7_P3" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<if $varsayim["s6m7-pi"] === 1>><<konus "deniz" "gururlu">>Tahminim tuttu: 3 katından biraz fazla!<</konus>><<else>><<konus "deniz" "saskin">>Tahminimiz farklıydı ama ölçümler açık konuştu: 3 katından biraz fazla!<</konus>><</if>> <<konus "nuri" "mutlu">>Dönme dolabın çapı 24 metre. Işık zinciri ne kadar olmalı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Dönme dolabın çapı 24 m. Çemberin uzunluğunu bul.", alanlar: [ { etiket: "π ≈ 3 alırsak", dogru: 72, birim: "m" }, { etiket: "π ≈ 3,14 alırsak", dogru: 75.36, birim: "m" } ], cikti: "MAT.6.4.5", ipucu: "Çemberin uzunluğu = π × çap: 3 × 24 ve 3,14 × 24.", tamam: "72 m ya da daha hassas olarak 75,36 m. Nuri Amca işi garantiye alıp 76 m'lik zincir aldı!", sonra: "S6M7_S3e" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Deniz bisikletiyle lunaparka geldi. Tekerleğinin yarıçapı 30 cm.<</konus>> <<set _s to { soru: "π ≈ 3 al. Tekerlek bir tur dönünce bisiklet çemberin uzunluğu kadar yol alır.", alanlar: [ { etiket: "Bir turda alınan yol", dogru: 180, birim: "cm" }, { etiket: "500 turda alınan yol", dogru: 900, birim: "m" }, { etiket: "Çevresi 210 cm olan hulahopun çapı", dogru: 70, birim: "cm" } ], cikti: "MAT.6.4.5", ipucu: "Yarıçap 30 cm ise çap 60 cm: 3 × 60 = 180 cm. 500 × 180 cm'yi metreye çevir. Hulahopta tersine düşün: çap = çevre ÷ π.", tamam: "180 cm, 900 m ve 70 cm. Çapı biliyorsak uzunluğu, uzunluğu biliyorsak çapı bulabiliriz.", sonra: "S6M7_P4" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Dönme dolabın 12 kabini var; kabinler çember üzerinde eşit aralıklı. Işık zincirini kabinlerin arasına parça parça takacağız. Her parça ne uzunlukta olmalı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>O merkez, OA ve OB yarıçap. AOB açısına <strong>merkez açı</strong>, A ile B arasındaki çember parçasına <strong>yay</strong> denir. Çevreyi π ≈ 3 alarak 72 m kabul edelim.<</konus>> <<set _a to { id: "s6m7-s4a", cikti: "MAT.6.4.6", cevre: 72, birim: "m", kabin: 12, gorevler: [ { aci: 180 }, { aci: 90 }, { aci: 30 }, { aci: 60 } ], tamam: "Tablo tamam! Merkez açı küçüldükçe yay da aynı oranda kısalıyor.", sonra: "S6M7_S4b" }>> <<merkezAci _a>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _s to { soru: "Tablodaki örüntüyü bir cümleyle anlat.", secenekler: [ { metin: "Tam açı merkez açının kaç katıysa, çember de gördüğü yayın o kadar katıdır.", dogru: true, geri: "Tam bir genelleme! 90° tam açının dörtte biri, gördüğü yay da çemberin dörtte biri." }, { metin: "Merkez açı ne olursa olsun yay hep aynı uzunluktadır.", geri: "Tabloda 180° için 36 m, 30° için 6 m vardı." }, { metin: "Yay uzunluğu merkez açıya eşittir: 90° ise yay 90 m.", geri: "Birimleri karşılaştır: derece ile metre aynı şey değil. 90° için yay 18 m çıktı." } ], cikti: "MAT.6.4.6", onerme: { id: "merkez-aci-yay", metin: "Çemberde tam açı (360°) merkez açının kaç katıysa, çemberin uzunluğu da o açının gördüğü yayın o kadar katıdır. Ölçüsü 90° olan merkez açının gördüğü yay, çemberin dörtte biridir." }, sonra: "S6M7_S4c" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Ben dönme dolabın A kabinine kondum, sonra 5 kabin öteye uçtum!<</konus>> <<set _s to { soru: "Dönme dolabın çevresi 72 m, 12 eşit aralıklı kabini var.", alanlar: [ { etiket: "5 kabin aralığının merkez açısı", dogru: 150, birim: "°" }, { etiket: "Bu açının gördüğü yay", dogru: 30, birim: "m" }, { etiket: "24 m'lik yayın merkez açısı", dogru: 120, birim: "°" } ], cikti: "MAT.6.4.6", ipucu: "Bir kabin aralığı 30°, yayı 6 m. 5 aralık: 5 × 30° ve 5 × 6 m. 24 m kaç tane 6 m eder?", tamam: "150° ve 30 m; 24 m'lik yay ise 4 aralık, yani 120°.", sonra: "S6M7_P5" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Son iş: ikinci dönme dolap, çocuklar için daha küçük olanı. Planı birlikte bitirelim.<</konus>> <<set _p to { id: "s6m7-bg", cikti: "MAT.6.4.3", baslik: "Küçük Dönme Dolabın Planı", metin: "Küçük dönme dolabın <strong>çapı 30 m</strong>, çember üzerinde eşit aralıklı <strong>10 kabini</strong> var. Kabinlerin arasına yay boyunca ışık zinciri takılacak. Dolabın önündeki bekleme alanı paralelkenar biçiminde: <strong>tabanı 15 m</strong>, bu tabana ait <strong>yüksekliği 8 m</strong>, yan kenarı 10 m. Bekleme alanına 1 dm²'lik renkli karolar döşenecek. (π ≈ 3 alın.)", sekil: setup.sekil.alanSekli({ tur: "paralelkenar", taban: 15, yukseklik: 8, kayma: 6, tabanYazi: "15 m", yukseklikYazi: "8 m", yanYazi: "10 m", genislik: 340, birimPx: 14 }), adimlar: [ { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Işık zinciri ve karo hesabı için hangi bilgiler gerekli? Hepsini seç.", secenekler: [ { metin: "Çap: 30 m", gerekli: true }, { metin: "Kabin sayısı: 10", gerekli: true }, { metin: "Taban 15 m ve yükseklik 8 m", gerekli: true }, { metin: "Yan kenar: 10 m" } ], geri: "Yan kenar paralelkenarın alanı için gerekmez; tabana ait yükseklik yeter." }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "İki kabin arasındaki ışık zinciri yaklaşık ne uzunlukta olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 1 m", geri: "Çember yaklaşık 90 m; 10 parçaya bölünce 1 m'den çok daha uzun." }, { metin: "Yaklaşık 10 m", dogru: true, geri: "Makul: 90 m'lik çember 10 eşit yaya bölünüyor." }, { metin: "Yaklaşık 30 m", geri: "30 m çapın kendisi; yay bundan çok daha kısa." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Kabinler arası yayı nasıl bulursun?", kartlar: [ { ad: "Önce çember, sonra böl", aciklama: "Çemberin uzunluğunu bul, 10'a böl.", geri: "Çember 10 eş yaya bölünüyor; bu yol hızlı." }, { ad: "Önce merkez açı", aciklama: "360° ÷ 10 = 36°; 36° tam açının onda biri, yay da çemberin onda biri.", geri: "Merkez açı–yay ilişkisini kullanmak her açı için işe yarar." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz: dönme dolap", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Çemberin uzunluğu", dogru: 90, birim: "m" }, { etiket: "İki kabin arası merkez açı", dogru: 36, birim: "°" }, { etiket: "İki kabin arası yay", dogru: 9, birim: "m" } ], ipucu: "Çember = π × çap = 3 × 30. Merkez açı = 360° ÷ 10. Yay = çember ÷ 10." }, { tur: "sayi", ad: "Çöz: bekleme alanı", soru: "Bekleme alanı ve karolar:", alanlar: [ { etiket: "Bekleme alanının alanı", dogru: 120, birim: "m²" }, { etiket: "Gereken karo", dogru: 12000, birim: "tane" } ], ipucu: "Paralelkenarın alanı = taban × yükseklik = 15 × 8. 1 m² = 100 dm²; her karo 1 dm²." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "10 yay × 9 m = 90 m, çemberin uzunluğuna eşit. 120 m² × 100 = 12 000 dm². Tahminimiz (yaklaşık 10 m) sonuca yakındı." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Bu planda hangi fikir en çok işine yaradı?", secenekler: [ { metin: "Çemberin uzunluğunun çapla ilişkisi (π)", geri: "Çapı ölçmek kolay, çevreyi ölçmek zor; π bu işi çözdü." }, { metin: "Merkez açı ile yay arasındaki kat ilişkisi", geri: "Kabin sayısı değişse de aynı yol işe yarar." }, { metin: "Paralelkenarın alanı ve alan birimleri", geri: "Kes-taşı fikri paralelkenarı dikdörtgene çevirdi; birim merdiveni de karoları saydı." } ] } ], tamam: "Plan hazır! Işık zincirleri takıldı, karolar döşendi.", sonra: "S6M7_P6" }>> <<problemPaneli _p>>
<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "S6M7_BG_Usta">><<else>><<goto "S6M7_Kapanis">><</if>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Lunaparkın girişindeki büyük saatin yelkovanı 12 cm uzunluğunda. Yelkovanın ucu 60 dakikada bir tam tur atıyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "π ≈ 3 al. 20 dakikada yelkovanın ucu kaç santimetre yol alır? Bu sürede yelkovan kaç derecelik merkez açı tarar?", alanlar: [ { etiket: "Merkez açı", dogru: 120, birim: "°" }, { etiket: "Yol", dogru: 24, birim: "cm" } ], cikti: "MAT.6.4.6", ipucu: "Tam tur 360° ve 60 dakika. 20 dakika turun üçte biri. Çember = 2 × π × 12.", tamam: "20 dakika tam turun üçte biri: 120°. Çember 72 cm, üçte biri 24 cm. Yelkovanın ucu bir yay çiziyor!", sonra: "S6M7_Kapanis" }>> <<sayiSor _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-gece.webp" "assets/bg/s5-m3-gunbatimi.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set $ilerleme["S6-M7"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s6-m7")>><<run $envanter.push("harita-s6-m7")>><</if>> <<konus "nuri" "gururlu">>Işıklar yandı! Yeşil Vadi Lunaparkı açıldı!<</konus>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Dönme dolap döndü, en tepedeki kabine çıktım... Gak! Orada bir yuva var: dallardan, ip parçalarından... ve harita kâğıtlarından yapılmış!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dusunceli">>Bu benim yuvam. Fırtınada uçup gitmişti. Onu kaybedince çok korktum; haritayı karıştırırsam kimse yuvamı benden önce bulamaz sandım. O yüzden yanlış bilgiler yaydım.<</konus>> <<konus "ela" "mutlu">>Ama sen de gördün: yuvana yanlış bilgiyle değil, doğru hesapla ulaştık!<</konus>> <<konus "kuzgun" "dostca">>Haklısın. Özür dilerim. Artık yanlış bilgi yaymak yok; bundan sonra ben de sizin gibi sınayacağım. Gak!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Yuvanın içinde haritanın son 6. sınıf parçası duruyor!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "harita-parcasi">><<esya "rozet-dolap">></div> <h2>Harita parçası kazandın!</h2> <p>Yeşil Vadi haritada yeniden parlıyor. <strong>Dönme Dolap Ustası</strong> madalyası artık senin.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "s6m7-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "7. sınıfın maceraları daha da heyecanlı olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "S6M7_Son" }>> <<secim _s>>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-gece.webp" "assets/bg/s5-m3-gunbatimi.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<set _oz to setup.sezonOzeti(6)>> <<konus "kuzgun" "saskin">>Yuvamın dibinde bir şey daha var: eski bir kum saati. Kumu yukarı doğru akıyor!<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Haritanın kapıları yalnız başka yerlere değil, başka zamanlara da açılıyor olabilir... 7. sınıfın haritası: Zamanın Ötesinde!<</konus>> <div class="panel sezon-sonu"> <h2>🗺 6. Sınıf Haritası: _oz.bitti / _oz.toplam parça</h2> <<print _oz.html>> <<if _oz.bitti === _oz.toplam>> <p>Tebrikler! 6. sınıfın bütün harita parçalarını topladın ve Kuzgun'un sırrını çözdün.</p> <<else>> <p>Eksik parçaları haritadan tamamlayabilirsin.</p> <</if>> </div> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: π'nin peşinde</h3> <p>Eski Mısır ve Babil'de çemberin uzunluğu çapın 3 katından biraz fazla alınıyordu. <strong>Arşimet</strong>, çemberin içine ve dışına 96 kenarlı çokgenler çizerek π'nin 3 10/71 ile 3 1/7 (yani 22/7) arasında olduğunu gösterdi. 15. yüzyılda Semerkant'ta <strong>Gıyaseddin Cemşid el-Kâşî</strong>, π'yi virgülden sonra 16 basamağa kadar doğru hesapladı. π'nin basamakları hiç bitmez ve tekrar etmez.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evdeki yuvarlak nesnelerin (bardak, tencere kapağı, saat) çapını ve çevresini bir iple ölç. Çevreyi çapa böl: kaç buluyorsun? Sonra odanın zeminini ölçüp alanını m² ve dm² olarak yaz.</p> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Haritaya dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "dusunceli">>Halılar cm² ile, pist m² ile, lunaparkın arazisi km² ile ölçülmüş. Planları okuyabilmek için birimler arasında rahatça gidip gelmeliyiz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Uzunlukta birimler 10'ar kat değişir, alanda 10 × 10 = 100'er kat. Büyük birimden küçüğe inerken çarp, küçükten büyüğe çıkarken böl.<</konus>> <<alistirma "s6m7-birim" "S6M7_S2a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-giris.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "mutlu">>Kes-taşı fikri çok işe yaradı! Paralelkenar bir dikdörtgene, iki eş üçgen bir paralelkenara dönüştü.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Paralelkenarın alanı taban × o tabana ait yüksekliktir; üçgeninki bunun yarısıdır. Yan kenarla yüksekliği karıştırma: yükseklik tabana diktir ve şeklin dışına da düşebilir.<</konus>> <<alistirma "s6m7-alan" "S6M7_S3a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "deniz" "dusunceli">>Tekerlek, tepsi, hulahop... Hepsinde çevre çapın 3 katından biraz fazla çıktı. Bu bir rastlantı olamaz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her çemberde çemberin uzunluğu ÷ çap aynı sayıyı verir: π ≈ 3,14. Bir tabloda bu bölümü her satırda sına; çok farklı çıkan satırda ölçüm hatası vardır.<</konus>> <<alistirma "s6m7-pi" "S6M7_S3d">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "nuri" "mutlu">>Işık zincirleri, kurdeleler, koşu pisti... Artık bunların uzunluğunu iple ölçmeden bulabiliriz.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Çemberin uzunluğu = π × çap = 2 × π × yarıçap. Soru hangi π değerini istiyorsa onu kullan. Uzunluk verilmişse tersinden git: çap = uzunluk ÷ π.<</konus>> <<alistirma "s6m7-cevre" "S6M7_S4a">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "kuzgun" "gulen">>Gak! Bu kez kabinleri saymadan söyle bakalım: hangi kabine uçtum, ne kadar yol aldım?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Merkez açı tam açının kaçta kaçıysa, gördüğü yay da çemberin o kadarıdır. Aynı çemberde açı kaç katına çıkarsa yay da o kadar katına çıkar.<</konus>> <<alistirma "s6m7-yay" "S6M7_BG_Giris">>
<<sahne "assets/bg/s6-m7-dolap.webp" "assets/bg/s5-m3-park.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<konus "ela" "dusunceli">>Plan bitti; sıra zemin, tente ve boyada. İşe başlamadan önce hangi ölçülere ihtiyacımız olduğunu belirleyelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce problemin alan mı çevre mi istediğine karar ver. Karmaşık şekli tanıdık parçalara ayır. Ölçü birimleri farklıysa önce aynı birime çevir; sonunda sonucu tahminle karşılaştır.<</konus>> <<alistirma "s6m7-problem" "S6M7_BG_Yol">>